Verkeer en vervoer / Overlast vliegtuigen

Zeven dingen die je altijd al wilde weten over (ultra)fijnstof

vrijdag 13 april Leestijd: 3 min.

HOOFDDORP - Meetapparatuur waarmee concentraties fijnstof gemeten worden. / ANP LEX VAN LIESHOUT

Yvonne Verkaik

Redacteur

vrijdag 13 april Leestijd: 3 min.

We krijgen verschillende tips over (ultra)fijnstof in het onderzoek Overlast vliegtuigen. ‘Mijn boerenkool uit de tuin is zwart,’ zo vertelt één van hen. Een ander moet de tuintafel regelmatig van zwarte aanslag ontdoen.  Maar wat is (ultra)fijnstof precies en wat zijn de mogelijke gevolgen voor je gezondheid? 

1. Wat is fijnstof?

Fijnstof bestaat uit zwevende deeltjes die zich in de lucht bevinden. De samenstelling van die deeltjes verschilt, ook in grootte. Het stof kan afkomstig zijn van natuurlijke bronnen zoals opwaaiend zeezout. Maar bijna driekwart van het fijnstof wordt veroorzaakt door menselijk handelen. Dan moet je denken aan de uitstoot van auto’s en vliegtuigen, houtkachels en fabrieken.

Fijnstof wordt aangeduid naar de grootte van de deeltjes, de zogenoemde PM10 en PM2,5. De PM10 deeltjes zijn niet groter dan 10 micrometer en PM2,5 niet groter dan 2,5 micrometer.

2. Wat is het verschil met ultrafijnstof?

Zoals de naam al doet vermoeden is ultrafijnstof een hele kleine variant. Het is met het blote oog niet te zien en is kleiner dan 0,1 micrometer. Ook deze deeltjes komen vrij door verbrandingsprocessen in onder andere auto’s en vliegtuigen. 

3. Hoe schadelijk is vervuilde lucht?

Bij het beoordelen van de kwaliteit van lucht worden verschillende factoren gemeten. Naast fijnstof wordt ook vaak gekeken naar de hoeveelheid stikstofdioxide die in de lucht voorkomt. Dit is een schadelijke stof die vrijkomt door het verbranden van fossiele brandstoffen. Bij onvolledige verbranding van koolstofhoudende brandstoffen komt daarnaast ook roet vrij.

Het inademen van vervuilde lucht is schadelijk voor de gezondheid. Op de site van het Longfonds lezen we bijvoorbeeld dat hoe kleiner de deeltjes zijn, hoe schadelijker dat is voor de gezondheid. 

 

‘Ultrafijnstof en roet zijn het meest schadelijk voor de gezondheid.’bron: Longfonds 

Fijnstof kan zorgen voor verschillende longproblemen, zoals COPD en astma. Van de minuscule ultrafijnstof zeggen wetenschappers dat deze makkelijker in de bloedbaan terecht kan komen. Mogelijke gevolgen zijn: hart- en vaatziekten. Daarnaast zijn er ook aanwijzingen dat het effect kan hebben op de hersenen en het zenuwstelsel.  

4. Hoe ongezond is de Nederlandse lucht?

In de afgelopen jaren is de hoeveelheid fijnstof in Nederland afgenomen, maar toch noemt de Europese Commissie de luchtkwaliteit in Nederland nog zorgwekkend.

Er zijn Europese normen voor de luchtkwaliteit waar we in Nederland aan moeten voldoen. Zo mag er niet meer dan veertig microgram fijnstof per kubieke meter worden uitgestoten. Op sommige plekken in Nederland liggen de concentraties echter nog boven deze norm. Dat is met name het geval op plaatsen met veel industrie, in de buurt van intensieve veehouderij en in grote steden.

Deze Europese normen gelden overigens voor PM10 en PM2,5. Voor de hoeveelheid ultrafijnstof zijn (nog) geen normen.

5. Is het voldoende als we ons in Nederland houden aan de Europese regels?

Nee, zeggen verschillende milieuorganisaties. En ook de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) adviseert om de hoeveelheid fijnstof in de lucht drastisch te beperken. Zij zijn van mening dat je pas bij twintig microgram fijnstof per kubieke meter een gezonde leefomgeving kan realiseren. Dat is dus de helft van de Europese norm.

Voor ultrafijnstof is door de WHO (nog) geen norm gesteld.

6. Hoeveel draagt het vliegverkeer bij aan luchtvervuiling?

Een derde van de fijnstof (PM10) is afkomstig uit de sector verkeer en vervoer, zo blijkt uit cijfers van het CBS. En daarbinnen zorgt de luchtvaart voor een klein aandeel, wegverkeer voor het grootste.

Van vliegtuigen is bekend dat ze veel ultrafijnstof uitstoten. Dat gebeurt bij het opstijgen, landen en het taxiën. Verschillende tipgevers wijzen ons op de vergelijking die eerder door Milieudefensie is gemaakt:  

‘Per seconde stoot een opstijgend vliegtuig 100.000.000.000.000.000 ultrafijnstofdeeltjes uit. Dat is evenveel als de uitstoot van één miljoen vrachtwagens.’ bron: Milieudefensie

De 500.000 vluchten die momenteel van en naar Schiphol vliegen zorgen dus voor een aanzienlijke productie van ultrafijnstof. De vergelijking van Milieudefensie betekent echter niet automatisch dat één vliegtuig evenveel vervuild als één miljoen vrachtwagens. Omdat vliegtuigen vrij snel hoog in de lucht zitten, zullen lang niet al die deeltjes in onze leefomgeving terechtkomen.

7. Maar hoe zit het nu met de hoeveelheid ultrafijnstof in de buurt van Schiphol? En zijn de zorgen van de omwoners terecht?

Tot een aantal jaar geleden werd aangenomen dat het wel meeviel met de hoeveelheid ultrafijnstof rondom de luchthaven. Mede doordat vliegtuigen snel opstijgen. Maar in 2014 bleek uit een onderzoek van TNO iets anders.

De onderzoekers van TNO deden fijnstofmetingen in het Amsterdamse Bos, zeven kilometer ten oosten van Schiphol. Daarnaast bekeken ze ook of de wind vanuit de luchthaven kwam. Conclusie van het onderzoek:  Schiphol is een bron van ultrafijne deeltjes die tot verhoogde concentraties leidt in onder andere woonwijken van Amsterdam en Amstelveen, ten noordoosten van Schiphol. 

De overheid wil dit nu verder onderzoeken en heeft het RIVM daarom opdracht gegeven een grootschalig onderzoek te doen naar ultrafijnstof. Daarbij wordt ook gekeken naar de langdurige effecten die het heeft op de gezondheid. De resultaten van dit onderzoek worden in 2021 verwacht.

Op de hoogte blijven van dit onderzoek? Als je je hier  inschrijft, stuur ik je eens in de twee weken een nieuwsbrief met de laatste ontwikkelingen. 

Verkeer en vervoer / Overlast vliegtuigen

Oproep (ultra)fijnstof en vliegverkeer

Heb jij meer informatie over dit onderwerp? We horen graag je verhaal!
Deel jouw ervaring

Yvonne Verkaik

Redacteur

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Yvonne Verkaik Redacteur

Yvonne Verkaik studeerde politieke geschiedenis en cultuureducatie aan de Universiteit van Utrecht. Na haar studie werkte ze voor verschillende consumentenprogramma’s, actualiteitenrubrieken en talkshows. Op de redactie van de Monitor staat ze bekend als een researcher met oog voor detail en een voorliefde voor het menselijke verhaal. Ook begeleidt ze de stages van de nieuwe journalistieke talenten. Als journalist wil ze graag begrijpen hoe de samenleving werkt en hoopt ze verandering teweeg te brengen daar waar mensen in de knel komen.

Lees verder
@verkaiky

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Schiphol is de afgelopen jaren sterk gegroeid en die trend zal zich in de komende jaren naar verwachting doorzetten. Maar sommige omwonenden ervaren (geluids)hinder  en maken zich grote zorgen om hun gezondheid. Gaat de groei van de luchtvaart wel samen met een rustig en gezond leven? We vervolgen ons onderzoek : Overlast vliegtuigen.

 

 

 

Alles over dit onderzoek