Wet-en regelgeving / Cameratoezicht

Welk beeldmateriaal overtuigt het meest: bodycam, mobiel of beveiligingscamera?

woensdag 29 augustus 2018 Leestijd: 3 min.

In scene gezet incident / De Monitor

Jerry Vermanen

Datajournalist

woensdag 29 augustus 2018 Leestijd: 3 min.

Het optreden van agenten wordt het positiefst beoordeeld als je mensen beelden uit een bodycam, bevestigd op het lichaam van de agent, voorschotelt. Dat blijkt uit een onderzoek dat wij in samenwerking met een masterstudent van de Erasmus School of Law in mei hebben uitgevoerd.

Wij hebben een scenario - afgeleid van een waargebeurd incident - nagespeeld en vanuit drie verschillende perspectieven gefilmd. In ons experiment hebben wij deze video’s willekeurig aan respondenten voorgelegd en gevraagd: hoe legitiem vind jij het optreden van de agenten?

Dit onderzoek komt niet zomaar uit de lucht vallen. In ons onderzoek Cameratoezicht hebben wij een tip gekregen over iemand die op basis van camerabeelden ten onrechte werd verdacht van doodslag. Camerabeelden kunnen overtuigend overkomen, maar iemand aan de andere kant van de lens moet die beelden wel correct beoordelen. En die persoon kan ook fouten maken, soms met erg grote gevolgen.

Wij vroegen ons af of het camerastandpunt invloed heeft op hoe je een incident beoordeelt. Maakt het uit of je politieoptreden door een bodycam, bevestigd op het lichaam van een agent, bekijkt, door een mobiele telefoon gefilmd of vanuit een beveiligingscamera? Samen met Britt-Sophie Voerknecht (student criminologie aan de Erasmus School of Law) onder begeleiding van Dr. Gabry Vanderveen hebben wij een experiment opgezet om dit uit te zoeken.

Het camerastandpunt beïnvloedt jouw beoordeling

Er is al eerder onderzoek gedaan naar dit fenomeen, genaamd perspective bias. In 1986 hebben de Amerikanen G.D. Lassiter en A.A. Irvine een politieverhoor in scene gezet en vanuit drie verschillende standpunten gefilmd: gericht op de verdachte, op de detective en op beide. Vervolgens hebben zij aan respondenten gevraagd in hoeverre zij beoordelen dat de bekentenis van de verdachte onder dwang is afgenomen.

Daaruit bleek dat zodra je de camera op de verdachte richt, de respondent geneigd is om te denken dat er minder dwang is toegepast bij de bekentenis. De belangrijkste les hieruit is: het standpunt van een video kan bepalen hoe je over een situatie oordeelt. Een dwangmatig afgenomen bekentenis is natuurlijk geen klein incident, en daar wil je zo neutraal mogelijk over kunnen oordelen.

Meer recent zijn er nog onderzoeken in Canada en de Verenigde Staten gedaan, maar een Nederlands onderzoek ontbrak nog. Nu hebben wij in samenwerking met een masterstudent van de opleiding criminologie van de Erasmus School of Law een experiment opgezet, uitgevoerd en geanalyseerd om erachter te komen welk camerastandpunt in een arrestatievideo het gunstigste is voor een agent.

Bodycambeelden zijn het meest legitiem

Om dit voor elkaar te krijgen, hebben wij een incident met agenten en burgers in scene gezet, en vanuit drie perspectieven gefilmd.

Wij hebben een in scene gezette situatie vanuit drie standpunten gefilmd. De mobiele video hebben we opgeknipt, zodat we vier video’s konden voorschotelen.

  • Een statische camera zonder geluid, die het hele incident in beeld brengt.

  • Een bodycam op het lichaam van een agent.

  • Een omstander die met zijn mobiele camera het volledige incident filmt.

  • Dezelfde omstander met zijn mobiele camera, maar dan de aanleiding van het incident eruit gemonteerd. Op sociale media worden deze korte fragmenten vaak gedeeld. De kritiek luidt dan: ‘De aanleiding van een incident wordt (ten nadele van de agent) niet getoond.’

lees ook: Doe mee met ons experiment: Hoe goed kun jij beveiligingsbeelden beoordelen? donderdag 24 mei

Vervolgens hebben we in deze oproep (die inmiddels gesloten is) gevraagd welk politie-optreden jij als legitiem beschouwt. In totaal hebben 277 personen de vragenlijst volledig afgerond (171 mannen, 104 vrouwen). En de resultaten zijn als volgt.

  • Er zijn weinig verschillen gevonden, maar er is wel een indicatie dat mensen die de beelden van de bodycams hebben gezien het politieoptreden als meer legitiem beschouwen.
  • Dat is in lijn met wat de voorgaande onderzoeken bevestigen. Beeldmateriaal vanuit dit standpunt geeft het handelen van een agent voordelig weer. Zo kun je niet goed zien of een agent een wapen trekt.
  • In onze video kun je bijvoorbeeld niet goed zien wanneer de agent de knuppel uit zijn holster haalt, omdat hij een van de mannen een klap wil geven. Ook zijn de klappen die hij geeft niet volledig te zien.
  • Een ander ding dat meetelt, is dat de waarschuwing van de omstanders (‘je kunt hem niet slaan in zijn buik’) beter te horen is op het materiaal van de mobiele telefoon. De omstanders zijn dichterbij die camera dan bij de bodycam.

Hieronder kun je de vier video's (zonder audio) nog eens bekijken.

Zulke resultaten kun je op meerdere manieren interpreteren. De bodycam wordt blijkbaar als een heel betrouwbaar cameraperspectief beschouwd. Maar dat betekent ook dat als er iets misgaat, dat dit perspectief voor een burger ongunstig kan zijn: het handelen van een agent is niet volledig zichtbaar, maar het optreden wordt voor een agent wel in het meest positieve daglicht gesteld.

Het perspectief van zo’n video kan dus behoorlijk wat verschil maken in hoe je een situatie beoordeelt. Wij vragen ons dan ook af of jij wel eens bent benadeeld door zo’n video.

Wet-en regelgeving / Cameratoezicht

Oproep

Ben jij wel eens in de problemen gekomen door cameratoezicht of door het gebruik van bodycams? Dan horen wij graag van je. Vul het tipformulier in om met ons in contact te komen.
Deel jouw ervaring

Jerry Vermanen

Datajournalist

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Jerry Vermanen Datajournalist

Jerry Vermanen werkt op de dataredactie van KRO-NCRV. Hij zoekt altijd naar meetbare en controleerbare gegevens voor de basis van zijn verhalen. Meningen zijn leuk voor feestjes en verjaardagen, maar feiten maken journalistieke verhalen de moeite waard. Uitzoomen voor het grotere plaatje, en inzoomen voor het menselijke verhaal.

Lees verder
@jerryvermanen

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Het is de normaalste zaak van de wereld dat je door camera’s in beeld wordt gebracht. Maar levert dat alleen maar successen op, of kun je ook onterecht in de problemen komen door camerabeelde...
Alles over dit onderzoek