Waar kan een ambtenaar misstanden melden? ‘Iedereen kijkt vanaf de tribune toe’

vrijdag 27 mei 2016 Leestijd: 3 min.

zwartgemarkeerddocu /

Bastiaan Hetebrij

Verslaggever

bastiaan.hetebrij@kro-ncrv.nl

vrijdag 27 mei 2016 Leestijd: 3 min.

Frans van der Kruijs heeft ruzie met de gemeente Nuenen. Hij werkte daar als ambtenaar en beschuldigt de gemeente van allerlei misstanden. Hij is inmiddels ontslagen en vecht dat ontslag binnenkort voor de rechter uit. Bij wie kan hij terecht om zijn klachten te laten onderzoeken?

Van der Kruijs heeft een dik dossier met een serie beschuldigingen. De belangrijkste gaan over (voormalig) wethouders die zouden meewerken aan belastingfraude en een ambtenaar die niet is bestraft voor vermeende integriteitsschendingen. De zaken spelen tussen 2002 en 2014. Tot nu toe overtuigde hij nog geen enkele instantie. De gemeente heeft, op 1 relatief kleine zaak na, alles ontkend.

Van der Kruijs liep als ambtenaar grondzaken tegen deze dossiers aan en heeft zich, zegt hij, eerst intern verzet door negatief te adviseren. Dat hielp niet, maar hij kreeg een tweede kans. Een paar jaar terug speelde in de gemeente Nuenen een conflict over mogelijke fraude bij grondaankopen. Een extern bureau onderzocht de kwestie en Van der Kruijs meldde zich bij hen met zijn eigen dossier. Ook dat leverde hem niets op, behalve ruzie met de gemeente.

Onderzoeksraad Integriteit Overheid

We gebruiken de ervaringen van Van der Kruis om te laten zien wat je kan doen als je denkt dat er een misstand is in jouw organisatie. Van der Kruijs benaderde halverwege 2015 de Onderzoeksraad Integriteit Overheid. Daar kunnen alleen ambtenaren vermoede misstanden melden. De Raad kan een melding van een vermoede misstand niet-ontvankelijk verklaren. Want een melding moet voldoende concreet en begrijpelijk zijn, de gevolgde procedure moet kloppen, een voormalige ambtenaar moet in principe een melding binnen twee jaar na zijn vertrek doen. En, het mag niet te lang geleden zijn. Hoe lang geleden is niet precies omschreven. De raad zegt ‘niet onredelijk lang geleden.’ Want het moet nog goed te onderzoeken zijn.

Uit de briefwisseling met de Onderzoeksraad blijkt dat die Van der Kruijs om meer informatie vraagt. Hij mag ook op gesprek komen. Daarna schrijft de Onderzoeksraad dat ze niet bevoegd is de klachten over de wethouders en burgemeester te behandelen: ‘De Onderzoeksraad kan een onderzoek instellen naar gedragingen van ambtenaren. Indien echter de melding betrekking heeft op het handelen van politieke gezagsdragers dan is de Onderzoeksraad niet bevoegd.’

We gaan nooit in op individuele gevallen

We bellen met de raad. Dan blijkt dat als ze een een melding van een vermoede misstand in behandeling nemen, én er zijn bestuurders in beeld, dat geen probleem is. Ze onderzoeken gewoon door. Is Van der Kruijs’ klacht dan met een smoesje niet-ontvankelijk verklaard? De Onderzoeksraad zegt: ‘We gaan nooit in op individuele gevallen’. De Raad suggereert wel dat er naast brieven sturen ook met elkaar gesproken is.

Van der Kruijs vindt de afwijzing heel vervelend. Zijn ene klacht over de integriteitsschendingen van de ambtenaar is volgens de Raad niet voldoende concreet gemaakt. De andere klacht over de bestuurders verklaren ze niet-ontvankelijk. Daarvoor verwijzen ze hem door naar het Steunpunt Integriteitsonderzoek Politieke Ambtsdragers. Van der Kruijs schrijft de raad: 'Mijn vrouw en ik worden kapot gemaakt en iedereen kijkt vanaf de tribune toe en wast zijn handen in onschuld.'

Dichte deuren

De tip van de Onderzoeksraad om bij het Steunpunt aan te kloppen, zal Van der Kruijs ook niet helpen. Dit Steunpunt laat ons weten dat zij geen individueel onderzoek doen. Zij adviseert bestuurders over de aanpak van een incident en helpt hen bij het beoordelen of er sprake is van een integriteitskwestie. En Van der Kruijs is geen bestuurder maar een eenvoudige ambtenaar. De deur gaat dus voor de tweede keer dicht.

Per 1 juli gaat de Onderzoeksraad op in het langverwachte Huis voor Klokkenluiders. Die richt zich op iedere werknemer, zowel in de publieke als de private sector, die een integriteitskwestie wil melden.

Nationale Ombudsman

Een andere instantie waar je terecht kunt voor integriteitskwesties, maar dan wel alleen bij de overheid, is de Nationale Ombudsman. Dat is voor Van der Kruijs waarschijnlijk de meest aangewezen instantie voor zijn klacht. Hij vertelt ons dat die sinds december niets van zich heeft laten horen. De Ombudsman ontkent dat met klem: er is juist heel veel contact geweest. Zij hebben Van der Kruijs gevraagd concreet te maken wat hij nu wil, en daar wachten ze op.

En zo lijken de klachten van deze ambtenaar te verzanden. Hij heeft veel verzameld, maar overtuigde tot nu toe geen instantie. De Onderzoeksraad vond zijn dossier deels te mager. De Ombudsman wacht op een precieze klacht. Of dit soort klachten kloppen is voor buitenstanders vaak moeilijk te beoordelen. Wel merk je dat zo iemand zeer teleurgesteld raakt. Begin juli volgt nog een rechtzaak over Van der Kruijs’ ontslag. Misschien dat we dan horen of het nog wat wordt met zijn zaak bij de Nationale Ombudsman.

Wij willen meer weten over dit soort conflicten in de lokale democratie. Hoe gaan we met misstanden om. Wordt er werk van gemaakt? Heb je een tip? Mail ons: demonitor@kro-ncrv.nl.

Lees meer over

Overheid en bureaucratie Lokaal bestuur
Verkenning Research Opnames Uitzending

545 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Overheid en bureaucratie / Lokaal bestuur

Ken je ambtenaren die niet het algemeen belang dienen?

Deel jouw ervaring

Anna Gimbrère

Presentator

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Bastiaan Hetebrij Verslaggever

Bastiaan Hetebrij is politicoloog en studeerde in Amsterdam en New York. Hij liep stage bij de Duitse zender Phoenix in Berlijn en werkte als verslaggever bij AT5 en de politieke redactie van RTL-Nieuws. Hij probeert te werken volgens het journalistieke adagium: eerst de feiten, dan het werk, dan de mening en dat doet hij als verslaggever, regisseur en online. Zijn interessegebied is breed. Hij zoekt graag naar belangentegenstellingen, dieperliggende oorzaken en de al dan niet oprechte drijfveren van betrokkenen.

Lees verder
@bhetebrij

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Gemeentes en provincies hebben veel invloed op onze leefomgeving, maar de controle daarop staat onder druk en dat leidt mogelijk tot meer misstanden. Wij willen hier meer over te weten komen.
Alles over dit onderzoek