Onderwijs / Onderwijs

Voldoen ‘veredelde speeltuinen’ nu wel aan leerplicht?

dinsdag 05 december Leestijd: 3 min.

meisje in klas / De Monitor

Sietze van Loosdregt

Redacteur

dinsdag 05 december Leestijd: 3 min.

Democratisch onderwijs lijkt in vrijwel niets op regulier onderwijs. Geen klassen, geen juf of meester die zegt wat je moet doen, geen toetsen en geen examens als je dat niet wilt. Toch voldoen leerlingen op deze scholen aan de leerplicht. Hoe kan dat? Is de kwaliteit van het onderwijs wel voldoende gewaarborgd? Dat vragen we ons af voor ons nieuwe onderzoek naar onderwijs?

Wat zijn democratische scholen?

Vrijwel alle democratische scholen zijn particuliere, of niet bekostigde scholen. Zij ontvangen geen geld van de overheid en zijn dus afhankelijk van de bijdrage van ouders en van giften. Ouders betalen hier zo’n 3000 euro per jaar voor. Ter vergelijking: reguliere scholen ontvingen in 2015 6.500 euro per jaar per leerling van de overheid. Daarmee zijn democratische scholen dus relatief goedkoop.

Waarin verschillen particuliere democratische scholen van reguliere scholen?

Er zijn veel verschillen maar we noemen de belangrijkste:

Zelfsturend leren: Het belangrijkste verschil met reguliere scholen is dat leerlingen zelf mogen bepalen wat, wanneer en hoe ze leren. Ze zijn dus zelf verantwoordelijk voor hun schoolloopbaan.

Vrijwilligers: Democratische scholen werken veel met vrijwilligers. Zo kunnen zij de kosten ook relatief laag houden.

Sociocratie: beslissingen op school worden in onderling overleg genomen waarbij eenieder in moet stemmen met een besluit. De stem van een leerling telt daarbij even zwaar als die van een volwassene.

Toetsen en examens: Leerlingen mogen wel toetsen en examens maken, maar het is niet verplicht. Leerlingen van middelbare democratische scholen kunnen wel examen doen als ze dat willen, maar ze moeten dan een staatsexamen doen. Het diploma dat de school uitgeeft heeft officieel geen waarde, zo stelt de Onderwijsinspectie: ‘Dit soort niet-bekostigde scholen heeft geen examenlicentie, en kan dus niet zelf een erkend diploma uitreiken.’

Democratische scholen lijken al met al behoorlijk op de voormalige Iederwijs-scholen, die op dezelfde sociocratische en zelfsturende leest geschoeid waren. Een aantal democratische scholen, zoals De Ruimte in Soest, zijn dan ook voormalige Iederwijs-scholen. Deze scholen kwamen in de jaren 2000 in rap tempo op, maar verdwenen na aanhoudende kritiek ook weer snel.

Wat ging er mis met die Iederwijs-scholen dan?

Toenmalig CDA-Kamerlid Jan de Vries noemde de scholen ‘veredelde speeltuinen’ en hij maande de minister tot actie. De Onderwijsinspectie bezocht de scholen en oordeelde in 2005 dat op de helft van de scholen de kwaliteit van het onderwijs onvoldoende was. Tegen NRC Handelsblad zei de inspectie: ‘Soms waren de leraren niet goed opgeleid, soms konden de scholen niet hardmaken dat leerlingen na een opleiding op een Iederwijs-school naar een middelbare school kunnen.’ En over één school stelde de woordvoerder destijds: ‘Daar stonden niet eens reken- en taalboeken in de kast.’ In 2010 sloot de laatste Iederwijs-school zijn deuren.

Ook de democratische scholen zijn niet vrij van kritiek. In 2012 oordeelde de Raad van State over de democratische school De Koers in Beverwijk dat dit ‘geen school is in de zin van de leerplichtwet’.

Hoe controleert de inspectie of democratische scholen inmiddels wel aan de eisen voldoen?

De inspectie controleert particuliere democratische scholen eens in de 2 jaar. Dat is vaker dan reguliere scholen. Volgens de woordvoerder heeft dat een reden: In het reguliere onderwijs is sprake van een eindtoets of eindexamen, op particuliere scholen niet. Bij reguliere scholen is op basis van de uitslagen van deze toetsen en examens makkelijker vast te stellen hoe het met de kwaliteit van het onderwijs staat.

Belangrijke voorwaarden waar de scholen aan moeten voldoen zijn onder meer dat het onderwijs mede de grondslag legt voor het volgen van aansluitend onderwijs en dat onderwijs door bevoegde leraren wordt gegeven.

En? Voldoen democratische scholen inmiddels aan de eisen van de leerplichtwet?

Ja. We hebben de inspectieverslagen van alle democratische scholen voor zowel primair als voortgezet onderwijs doorgenomen en ze scoren allemaal op alle punten een voldoende. Kennelijk doen de democratische scholen het dus beter dan de Iederwijs-scholen. Waar zit hem dat in? Volgens de woordvoerder van de inspectie gaat het om soms kleine verschillen. Zo waren er Iederwijs-scholen die leerlingen volledig zelf lieten bepalen wat zij wel en niet deden op school. Daarmee voldoet een school niet aan de leerplichtwet. Maar, zo stelt de woordvoerder, er zit wel heel veel ruimte tussen het klassikale onderwijs en leerlingen aan hun lot overlaten.

Democratische scholen voldoen nu dus aan de eisen, maar zijn die eisen wel streng genoeg?

Dat is een politieke vraag. Wie deze eisen aan wil passen moet in de Tweede Kamer zijn. Dat deze scholen aan minder strenge eisen hoeven te voldoen, is op zich terecht als je het vanuit de subsidiëring bekijkt. Reguliere scholen ontvangen geld van de overheid. Daar staat tegenover dat de overheid eisen kan stellen aan de kwaliteit van deze scholen. Omdat particuliere scholen geen cent krijgen, valt er ook minder te eisen.

Onderwijs / Onderwijs

Hoe zijn jouw ervaringen met democratisch onderwijs?

Ben je werkzaam op een democratische school, zitten of zaten je kinderen erop?
Deel jouw ervaring

Sietze van Loosdregt

Redacteur

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Sietze van Loosdregt Redacteur

Sietze van Loosdregt komt van het platteland. En dat zie je terug zijn werk. Zo maakte hij voor De Monitor uitzendingen over megastallen, de Q-koorts en windmolens. Maar ook over sociaal maatschappelijke thema’s als het onderwijs en de sociale dienst. Hij begon zijn werk in Hilversum bij het actualiteitenprogramma Netwerk, en werkte daarna onder meer voor de discussieprogramma’s Rondom 10 en Debat op 2.

Lees verder
@sietze_1

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Machteloze ouders, overwerkte leraren en bezorgde orthopedagogen. We krijgen tips uit alle hoeken sinds we ons dossier Onderwijs weer hebben geopend en onderzoeken of het passend onderwijs wel goed uitpakt voor die leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben. 

Alles over dit onderzoek