Vijf dingen die je niet weet over kwetsbare ouderen in het ziekenhuis

maandag 14 mei 2018 Leestijd: 5 min.

kwetsbare oudere / ANP

Miranda Grit

Verslaggever

miranda.grit@kro-ncrv.nl

maandag 14 mei 2018 Leestijd: 5 min.

In ons onderzoek ouderenzorg spreken we veel medisch specialisten, huisartsen en verpleeghuisartsen. Ook zoeken we het hele internet af naar onderzoeken die gaan over het behandelen van kwetsbare ouderen in het ziekenhuis. We lezen en horen veel dingen die nieuw voor ons zijn. En die we je niet willen onthouden. We hebben de belangrijkste vijf voor je op een rijtje gezet.

1. Protocollen en richtlijnen zijn meestal niet toegespitst op kwetsbare ouderen

Een arts zal niet altijd antwoord hebben op hoe een operatie zal uitpakken voor een kwetsbare oudere. Protocollen en richtlijnen zijn vaak gebaseerd op de gemiddelde patiënt. En niet gericht op die hoogbejaarde oudere met meerdere kwalen en een complexe medische geschiedenis. Prognoses over hoe een operatie zal uitpakken en of een kwetsbare patiënt hier goed van zal herstellen is nog niet goed onderzocht. Een orthopeed vertelt ons; ‘Een oud lichaam is net een wankel kaartenhuis. Als iemand valt en de heup breekt dan kunnen wij die heup goed opereren maar als de revalidatie moeizaam gaat en de patiënt bedlegerig is, dan is de kans groot op bijvoorbeeld een longontsteking, waar iemand weer aan kan bezwijken.’ Ook Rudi Westendorp, hoogleraar ouderengeneeskunde, beaamt dat het oude lichaam vaak medisch technisch gezien een lastig probleem is. ‘Richtlijnen voor complexe patiënten, waar meerdere medische problemen tegelijk spelen, zijn zelden voor handen. De meeste onderzoekers zijn specialisten en houden zich vooral bezig met het oplossen van deelproblemen bij gezonde patiënten.’

Artsen worden zich wel steeds meer bewust dat deze oudere groep patiënten medisch gezien ook anders moet worden benaderd. Zo worden sinds kort patiënten van boven de zeventig, die binnenkomen op de spoedeisende hulp van het LUMC in Leiden en het Haagse Haga ziekenhuis, gescreend op kwetsbaarheid. Uit onderzoek blijkt namelijk dat tien procent van de zeventigplussers die op de spoedeisende hulp terecht komt, binnen drie maanden overlijdt. Bij twintig procent is er binnen negentig dagen sprake van forse achteruitgang. De kwetsbaarheidstest bepaalt of de oudere sterk genoeg is voor een zware behandeling als bijvoorbeeld een chemokuur. Arts en patiënt kunnen dan in samenspraak besluiten of behandelen de beste optie is.

2.  Niet-behandelen is ook een optie

Niet iedere arts maakt aan de patiënt duidelijk dat er gekozen kán worden. Opereren is niet altijd beter. Soms is een operatie levensverlengend, maar levert de patiënt flink in aan zelfstandigheid. En zeker als je al meerdere kwalen hebt, kan een operatie soms meer kwaad dan goed doen. Een interessant stuk hierover lezen we op de website van plusonline. In het artikel ‘Zelf beslissen over je lichaam’ adviseert Ruth Pel-Littel, gespecialiseerd in ‘samen beslissen’, patiënten hoe ze zélf de regie kunnen houden. ‘Vraag je zelf altijd af of een behandeling bijdraagt aan een betere kwaliteit van leven. Waar kijk je elke dag naar uit? Wat maakt je leven de moeite waard? Wat verwacht je van een behandeling? Vraag zo nodig bedenktijd vóór je beslist over een behandeling. En overleg met familie.’

Ook Michiel Hageman, arts en initiatiefnemer van de site keuzehulp.info, benadrukt in hetzelfde artikel dat als je twijfelt dan vooral het gesprek aan te gaan met je arts. ‘Een operatie is niet niks. Iemand gaat met een mes snijden in je lichaam. Je kan infecties krijgen, het kan misgaan, noem maar op. Een operatie is geen fluitje van een cent. Je bent niet verplicht om een operatie te ondergaan. Dokters en patiënten vergeten vaak dat nietsdoen ook een optie is.’

3. Een wilsverklaring op je nachtkastje helpt

Net als een niet-reanimatieverklaring bestaat er ook de wilsverklaring, een soort van niet-behandelverklaring. Hierin staat veel specifieker wanneer je wel en wanneer je niet wil dat er medisch ingegrepen wordt. Veel ouderen belanden vaak uit angst en paniek op de eerste hulp. Ze worden overvallen door wat hen overkomt. Dokters in het ziekenhuis staan in de behandelstand en gaan sneller over tot een operatie. Zij leveren immers op genezing gerichte zorg. Ook een onderzoek van het VU medisch centrum bevestigt dat specialisten de neiging hebben tot doorbehandelen, juist ook in de laatste fase van het leven.

Als de patiënt, de familie en de huisarts al in een eerder stadium op een rustig moment uitvoerig hebben doorgesproken wat de wensen zijn en welke behandelingen nog wel of niet gewenst zijn, dan kan ook het besluit genomen worden om bijvoorbeeld níet naar het ziekenhuis te gaan. Dit voorkomt onnodig ingrijpen. Ook voor familie kan de wilsverklaring een steun in de rug zijn om te beslissen als vader of moeder daar niet meer toe in staat is 

Erg weinig ouderen en hun familie zijn de op de hoogte van zo’n wilsverklaring. De patiëntenfederatie NPCF onderzocht dit in 2012. Van de 11.000 mensen die deelnamen aan het onderzoek heeft maar dertien procent een wilsverklaring en zelfs nog een kleiner percentage heeft de wilsverklaring ook daadwerkelijk met de huisarts besproken.


4. Artsen: niet-behandelen is níet vanwege de kosten

Er zijn drie miljoen 65-plussers in Nederland en 94 procent daarvan woont nog thuis, naar schatting zijn ruim 700.000 ouderen zeer kwetsbaar. Artsen die wij spreken vinden het heel goed dat besproken wordt wat de wensen van deze patiënten zijn. Maar wat ze lastig vinden is dat de discussie over wel of niet behandelen direct in verband wordt gebracht met kostenbesparingen. Een specialist laat ons weten: ‘Wij hebben er geen belang bij om kosten overwegingen mee te nemen in het besluit of iemand wel of niet die hartoperatie krijgt. Waar het ons om gaat is de kwaliteit van het leven van de patiënt.’

Onlangs rakelde GroenLinks de discussie op door expliciet wel die koppeling te maken. ’Van dit taboe moeten we maar eens af,’ stelde Kamerlid Corinne Ellemeet in NRC. ‘We kunnen gewoon benoemen dat we kosten besparen als we minder behandelen.’
Artsen die wij spreken vinden dit de discussie vervuilen. Zoals Pieter Joosse, traumachirurg in Alkmaar. ‘Ons gaat het erom dat de patiënt een keuze heeft. En wij artsen, maar ook de politiek, weten helemaal niet of het werkelijk kostenbesparend ís. Het ziekbed dat volgt als je niet behandelt, brengt misschien juist wel éxtra kosten met zich mee omdat iemand langer verzorgd zal moeten worden. Je kan dit dus helemaal niet zo stellen voordat je het goed onderzocht hebt. Wát is de beste zorg? En hoe bereiken we dat? Daar zou vooral de discussie over moeten gaan.’

5. Samen-beslissen kan je leren

De patiëntenfederatie NPCF heeft vorig jaar onderzocht hoe het in de praktijk gaat tussen arts en patiënt en of er inderdaad samen beslist wordt over de behandeling. In 48 procent van de gevallen bleek dat er geen of slechts één mogelijkheid voorgelegd is door de arts. En dat het bespreken van passende zorg en behandeling nog te vaak éénrichtingsverkeer is. Vier op de tien deelnemers geven aan dat er onvoldoende is gesproken over de behandeling die het beste past bij de situatie of voorkeur. Terwijl juist het bespreken van de situatie van de patiënt van belang is om samen tot een goede beslissing te komen.

Patiënten zelf kunnen ook een actievere rol aannemen door zich te beseffen dat er wel degelijk keuzes zijn. Maar mensen zijn vaak ook overdonderd door de situatie. Of er wordt gedacht: ‘De dokter zal het wel weten’. Onderzoeker Ruth Pel-Littel, ontwikkelt op dit moment daarom een game: ‘de virtuele oefendokter’. ‘Dat is een vervelende dokter waarmee ouderen kunnen oefenen. Stel de dokter zegt: u hebt suikerziekte, u moet pil A of pil B. Dan kunnen ouderen oefenen om het gesprek aan te gaan.’ Met kleine groepjes ouderen wordt dit nu getest. ‘Ouderen weten vaak wel wat belangrijk is, zij kennen hun lijf. Maar ze hebben een nadrukkelijke uitnodiging van een arts nodig. Ze gaan niet een persoonlijk verhaal vertellen als ze het gevoel hebben dat er niet naar hen geluisterd wordt. ‘Uw mening is net zo belangrijk als het mijne’, dat gevoel moet een patiënt krijgen om samen met de arts de juiste beslissing te maken.’

Wil je op de hoogte blijven van dit onderzoek? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief. En dan sturen we je eens in de twee weken een overzicht van alle artikelen.

Lees meer over

Gezondheid en zorg Ouderenzorg
Verkenning Research Opnames Uitzending

Ouderenzorg

Uitzending

Hoogbejaard en opgenomen in het ziekenhuis. Een operatie ligt vaak voor de hand. Maar is dat ook de beste optie? Vanavond om 21.25 uur zenden wij ons verhaal uit op NPO2. Laat je ons weten wat je ervan vindt?

Deel jouw ervaring 11 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op dinsdag 05 juni 2018 om 21:25  NPO2

83 tips

ontvangen

Dit artikel is geschreven door:

Miranda Grit Verslaggever

Vanaf de eerste uitzending van De Monitor is Miranda Grit als verslaggever betrokken bij het maken van de journalistieke verhalen waarin tips van mensen centraal staan. ‘Door het directe contact met betrokken kijkers word ik op bijzondere onderzoeksideeën gebracht waarvan ik weet; dit leeft in de samenleving. Het is bijzonder om te zien hoe er gereageerd wordt via Facebook en Twitter op de reportages die ik publiceer. Soms word ik gecorrigeerd, andere keren gecomplimenteerd. Maar elke reactie beschouw ik als waardevol om zo samen onze maatschappij nog net een beetje mooier te maken.’

Lees verder
@mirandagrit

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Door technologische ontwikkelingen kunnen we steeds ouder worden. Een prachtige verworvenheid. Maar wat doen we met ouderen die tegen wil en dank in leven worden gehouden? ‘Sterven is anno 20...
Alles over dit onderzoek