Wet-en regelgeving / Lokaal bestuur

Verontwaardigde bewoners: ‘In Leudal zijn regels nauwelijks regels’

vrijdag 28 april 2017 Leestijd: 5 min.

De mestvergister in Heibloem waarover nu al twee jaar een conflict loopt tussen de bewoners, eigenaar Vossen Group en de gemeente Leudal /

Niels van Nimwegen

Verslaggever

vrijdag 28 april 2017 Leestijd: 5 min.

‘Als je hier komt wonen, weet je dat geuroverlast erbij hoort. Het buitengebied is nu eenmaal het domein van agrariërs, maar dit heeft niets meer met boeren te maken. Dit is gewoon industriële activiteit en zonder veel gevoel voor nabuurschap.’

Aan het woord is Ton van de Wiel, die ons enkele weken geleden mailt namens 10 gezinnen uit de Limburgse gemeente Leudal. Hij volgt ons dossier Lokaal Bestuur en herkent zich in het interview met Dick Schaap, een raadslid uit Boxmeer die in zijn eigen gemeente paal en perk stelt aan de neiging om via bestemmingsplanwijzigingen illegale bouw en bedrijfsactiviteiten te legaliseren.

Van de Wiel: ‘Bestemmingsplannen zijn net elastiek hier in Leudal. Bouw je als kleine man iets zonder vergunning, dan moet je het afbreken. Maar ben je agrariër dan kun je gewoon je gang gaan, omdat je weet dat de gemeente het toch wel gaat legaliseren.’

Mestvergister

Een opmerking waarmee Van de Wiel verwijst naar het langlopend conflict tussen de bewoners en de Vossen Group, een verzameling van agrarische bedrijven. Binnen een cirkel van ongeveer een kilometer liggen twee veehouderijen en een groot varkensbedrijf. De mest van ruim 8000 dieren wordt verwerkt in een grote mestvergister, pal naast de varkensstal.

De bestuurlijke soap rond die vergister is volgens Van de Wiel een typisch voorbeeld van het toeschietelijke beleid van de gemeente. ‘Industriële activiteiten op een agrarisch bouwvlak zijn niet toegestaan, maar je ziet wat hier staat. Dit is echt een industriële mestvergister, omdat de gemeente geen streep in het zand zet, maar telkens achteraf vergunt. En wij zeggen als buurt: Genoeg is genoeg, waar ligt de grens?’

Eén stap in de achtertuin van buurman Gerrit Nijssen en we snappen wat de bewoners bedoelen met ‘overlast’. Hij woont op ongeveer 30 meter van het complex. Naast de constante brom van een luchtwasser, waait er ook een penetrante geur over zijn tuin. Die is bij vlagen zo heftig dat het ons de adem beneemt en onze ogen beginnen te prikken. ‘Als ik in mijn tuin aan het werk ben, moet ik regelmatig met hoofdpijn naar binnen,’ zegt Nijssen. ‘Het is geen mestlucht, zoals je zou verwachten, maar een chemische geur. Ik maak me daar ongerust over, want ik word er echt kortademig van.’

Handhavingsverzoek

Wat is er nu precies illegaal? De mestvergister is namelijk vergund, maar de uitbreidingen die daarna zijn gedaan niet. Zo wordt naast het omzetten van mest in stroom en warmte nu ook mest gedroogd en geperst tot korrels. Omdat de Vossen Group voor die activiteit geen vergunning heeft, doen de bewoners in 2014 een handhavingsverzoek. Ze willen dat de gemeente het bedrijf dwingt om alle normale procedures te doorlopen, zodat omwonenden de mogelijkheid hebben om van tevoren bezwaar te maken en niet wanneer een bouwwerk of machine er al staat. ‘Neem bijvoorbeeld die bunkersilo,’ zegt Van de Wiel. ‘Daar is geen vergunning voor. Het bestemmingsplan zegt dat er niet hoger gebouwd mag worden dan 6 meter. Het ding is 12 meter, maar geen haan die er naar kraait. Daar moeten we de gemeente dan echt op wijzen.’

Dwangsom

Als bewoners naar de rechter stappen, moet de gemeente ingrijpen. Het bestemmingsplan staat de extra activiteiten namelijk niet toe en de aanvraag is bovendien onvolledig. De gemeente laat Vossen weten dat ze wettelijk verplicht zijn om handhavend op te treden. Het bedrijf wordt gesommeerd de drooginstallatie stil te leggen en de bunkersilo te verwijderen, op last van een dwangsom.

‘Dat was voor ons aanvankelijk een enorme opluchting,’ reageert Sjaak Alleblas, die namens de buurt het handhavingsverzoek indiende. ‘Maar we merkten dat er overleg werd gevoerd tussen de toenmalige wethouder en Vossen. Toen er opnieuw een vergunningsaanvraag werd ingediend wisten we hoe laat het was.’

‘Des duivels’

De bewoners krijgen een opmerkelijke brief. De gemeente ziet af van handhaving, omdat Vossen opnieuw een vergunningsaanvraag heeft ingediend. Daarvoor moet dan wel een bestemmingsplan worden gewijzigd, maar omdat de wethouder kan rekenen op steun van zijn coalitie is de aanvraag ontvankelijk en is er dus ‘zicht op legalisatie’. Vossen mag in afwachting van zijn vergunning de mestdrooginstallatie weer aan zetten en de bunkersilo mag blijven staan. ‘Wij waren des duivels,’ verzucht Alleblas. ‘We hebben geprobeerd de raad nog op andere gedachten te brengen, maar je ziet hier dat het boerenbelang toch groot is. Het CDA kiest gewoon blind partij.’

Bestemmingsplannen hebben gewoon geen waarde hier. Dat is echt een frustratie van burgers

raadslid Mathieu Wagemans

Hoewel daar niets onrechtmatigs aan is, heeft er toch veel van weg dat de regels hier tijdens het spel zijn aangepast. ‘Dat klopt ook,’ reageert Mathieu Wagemans van de lokale partij Ronduit Open. ‘Je geeft een ondernemer rechten die hij eigenlijk niet had en zet de rechten van burgers opzij.’

Wagemans was 10 jaar geleden als wethouder betrokken bij de komst van de vergister en stelt net als de bewoners dat wat er nu staat nooit de bedoeling is geweest. Dat de gemeente daar niet tegen heeft willen optreden heeft volgens hem minstens 2 redenen. Weinig raadsleden durven besluiten te nemen die tegen het grote boerenbelang indruisen. Anderzijds speelt dat de ambtelijke organisatie zich enorm bewust is van het feit dat handhavingsbesluiten tot in lengte van dagen kunnen worden aangevochten. ‘Als je 3 a 4 van dat soort hoofdpijndossiers hebt, dan heb je een extra contingent ambtenaren nodig. Dat maakt de gemeente gevoelig voor legalisatietrajecten.’

lees ook: Nationale Ombudsman: Nauwelijks verbetering in handhavingsbeleid van gemeenten vrijdag 31 maart

Wagemans heeft zich hier als raadslid de afgelopen jaren fel tegen gekeerd. ‘Ik heb vaker gezegd dat in deze gemeente het overtreden van de wet een loterij zonder nieten is. Ofwel: je wordt niet gepakt en dan heb je ook nog aanvraagkosten uitgespaard. Of je wordt wel betrapt en dan krijg je via legalisatie iets gedaan, waarvoor je anders nooit een vergunning had gekregen.’

Onderzoek

Wat vindt de gemeente Leudal daarvan? Sinds het raadbesluit is het college gewisseld. De kersverse wethouder Stan Backus blijkt tamelijk ongelukkig met het dossier dat op zijn bordje is beland.

‘Ik vind het lastig uit te leggen aan burgers dat je regels opstelt waaraan iedereen zich moet houden en dat je op het moment dat iemand zich daar niet aan houdt, de regels aanpast. Maar dat besluit is nu eenmaal genomen en zo werkt ons recht. In principe kun je alles achteraf legaal maken, als je maar bereid bent om de regels aan te passen.’

Backus trapt daarom nu op de rem. Hij wil eerst onderzoek doen voordat hij de definitieve vergunning voorlegt aan de raad. ‘Ik vind dat we eerst goed in beeld moeten krijgen, wat zijn de effecten van die activiteit op die buurt? En aan de hand daarvan moeten we beslissing nemen: vinden we het gewenst dat die activiteit die we een jaar geleden wenselijk vonden, ook naar toekomst toe kunnen rechtvaardigen?'

Daarnaast werkt de gemeente Leudal aan een plan van aanpak om illegale bouw- en bedrijvigheid terug te dringen. Meer inspecties, maar ook hogere legekosten bij vergunningaanvragen achteraf. ‘Zodat we daarmee ook laten zien dat we het gedrag dat we afgelopen jaren zagen niet langer belonen, maar aan buitenwacht laten zien dat we het belangrijk vinden dat regels gewoon worden nageleefd. Dat mensen eerst komen vragen en dan pas gaan bouwen, en niet andersom.’

We hebben de Vossen Group om een reactie gevraagd. Het bedrijf laat schriftelijk weten de uitkomst van de legalisatieprocedure niet te willen beïnvloeden en wil om die reden niet meewerken aan een interview of reportage. Hoewel we in de dwangsombesluiten van de gemeente lezen dat de uitbreidingen zijn gerealiseerd zonder dat de vereiste vergunningen hiervoor zijn aangevraagd of verleend, stelt Vossen dat er wel van tevoren aanvragen zijn gedaan. Ook is het bedrijf van mening dat er al veel gedaan is om de overlast voor de buurt te beperken.

Morgen in De Monitor: wat moet je als je buren illegaal bouwen of een bedrijf starten en de gemeente niet handhaaft? NPO2 om 22:35 uur. Ervaring met dit onderwerp? Mail ons: demonitor@kro-ncrv.nl

Dit artikel is geschreven door:

Niels van Nimwegen Verslaggever

Niels van Nimwegen is verslaggever bij De Monitor en maakte tot nu toe verhalen over de huursector, uitbuiting van starters op de arbeidsmarkt, de vastgelopen spoedzorg en verschillende afleveringen van het dossier ‘Lokaal Bestuur’. 'Wat ik sterk vind aan de Monitor is dat we thema’s lang volgen en door tips in contact komen met belangrijke sprekers die voor andere journalisten verborgen blijven. Dat levert vaak originele verhalen op, of een invalshoek bij een nieuwsfeit dat door andere programma’s is gemist.' Niels werkte eerder voor Radar en Zembla.

Lees verder
@nvnimwegen

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Gemeentes en provincies hebben veel invloed op onze leefomgeving, maar de controle daarop staat onder druk en dat leidt mogelijk tot meer misstanden. Wij willen hier meer over te weten komen.

Alles over dit onderzoek