Werk en inkomen / Tweede kans voor gedetineerden

Verbijstering over gegoochel met cijfers justitieproject

maandag 11 maart 2019 Leestijd: 3 min.

Er moesten 10 keer meer gevangenen aan het werk geholpen worden dan gemeld. / De Monitor

Sietze van Loosdregt

Redacteur

maandag 11 maart 2019 Leestijd: 3 min.

Groot nieuws in 2016: Drie private partijen waaronder ABN Amro investeren in een plan van het ministerie van Justitie om ex-gedetineerden aan het werk te helpen. Bijna 3 jaar later blijken verkeerde doelstellingen gepresenteerd, ook in een recente evaluatie in opdracht van het wetenschappelijk bureau van het ministerie van Justitie (WODC).

Sinds de lancering van de zogenoemde Social Impact Bond (SIB) Werk na detentie in 2016 zijn de verkeerde cijfers op tal van plaatsen overgenomen. Zo meldt het persbericht, maar ook een officieel factsheet, een uitlegvideo, een site van het ministerie van Justitie en verschillende media een doelstelling van 30 procent minder uitkeringen waar dat 63 procent moet zijn en spreken de onderzoekers in het WODC-rapport over 18 procent meer duurzaam werk waar ze 180 procent bedoelen.

lees ook: Ambitieus werkgelegenheidsproject ex-gevangenen grotendeels mislukt zaterdag 09 maart

Hoe kan het dat, 3 jaar na de lancering van zo’n ambitieus project, nog altijd op tal van plaatsen volstrekt verkeerde cijfers worden vermeld? Niet de minste partijen waren erbij betrokken, en niemand merkte het op.

'Verbijstering'

De rekenaars blijken een klassieke fout gemaakt te hebben: procenten werden met procentpunten verward. Gewezen op de fouten reageert directeur Jos Verhoeven van de Start Foundation, één van de investeerders van het project: ‘We zijn er ook even in gedoken en hebben tot onze verbijstering geconstateerd dat het rapport van die onderzoeksclub inderdaad uitgaat van procentpunten in plaats van de werkelijke percentages.’  

6 mensen aan het werk voor 1,2 miljoen euro

Waar gaat het mis? Vooraf werd ingeschat dat 30 van de 150 deelnemers sowieso werk zouden vinden, ook zonder hulp van de SIB. En dat aantal moest volgens de doelstellingen toenemen met 18 procent duurzaam werk en 22 procent tijdelijk werk. Omgerekend komt dat neer op 6 mensen extra aan het werk. En dat voor een totaalbedrag van de SIB van 1,2 miljoen.

Verhoeven: ‘Neem van mij aan dat het niet de bedoeling is geweest dat wij 1,2 miljoen gaan investeren in 3 mensen tijdelijk en nog 3 mensen vast. Dat is veel te mager.’

'Doelstellingen te ambitieus'

De onderzoekers die het evaluatierapport voor het WODC schrijven, concluderen dat de doelstellingen niet gehaald worden en achteraf bezien niet te mager maar juist ‘te ambitieus’ waren. Dat klopt ook, maar vooral omdat de doelstellingen veel ambitieuzer waren dan de onderzoekers zelf vermelden. Door procenten met procentpunten te verwarren zitten ze er soms een factor 10 naast.

Hoe zit dat?

Hoe zit dat? Stijgt een aandeel van 2 naar 4 procent dan is dat een stijging van 100 procent, of van 2 procentpunt. Bij de social impact bond wordt op tal van plaatsen – ook door wetenschappelijk onderzoekers – over procenten gesproken waar zij procentpunten bedoelen.

Een voorbeeld: Een stijging van het aandeel mensen met tijdelijk werk van 10 naar de beoogde 32 procent, wordt vertaald naar een stijging van 22 procent. Dat moet maar liefst 220 procent zijn (of 22 procentpunt).

Niet 18 maar 180 procent

Zolang de oorspronkelijke percentages erbij vermeld worden, is dat niet zo’n probleem, de oplettende lezer ziet dan dat procentpunten bedoeld zijn. Maar wanneer enkel de (foutieve) stijging wordt vermeld krijgt de lezer een volstrekt verkeerd beeld. Zoals in deze zin, uit het rapport:

‘De doelen waarop afgerekend wordt, zijn: 30% minder uitkeringen, 18% meer duurzaam werk, 22% meer tijdelijk werk…’

Hier had moeten staan:

‘De doelen waarop afgerekend wordt zijn: 63% minder uitkeringen, 180% meer duurzaam werk en 220% meer tijdelijk werk….’

Nu valt ook beter te rijmen dat de onderzoekers concluderen dat het project achteraf bezien ‘te ambitieus’ was. Niet 6 maar 60 van de 150 mensen moeten naar werk geleid worden door de social impact bond. Bovenop de 30 mensen die – naar verwachting – sowieso al werk zouden vinden.

Ionica smeets

Hoe kan het dat zoveel partijen deze cijfers overnemen zonder ze te checken? Volgens hoogleraar wetenschapscommunicatie Ionica Smeets gebeurt het vaker dat dergelijke fouten eindeloos blijven voortbestaan. ‘Als jij iets overneemt van een collega die je vertrouwt en die zegt: Het is zoveel meer, hoe ver ga je dan alles ‘terugchecken’?’

Van een doodzonde is dan ook geen sprake volgens haar. ‘Ik denk dat het veel meer klungeligheid is dan boze opzet.’ Van een doodzonde kun je pas spreken, aldus Smeets, ‘als je beslissing heel erg afhangt van deze percentages.’

Dat laatste is hier niet het geval. De investeerders worden afgerekend op het concreet aantal mensen dat aan werk geholpen is: Dat werden er 38, geen 90 zoals de doelstelling. Dat is, om precies te zijn, 52 banen te weinig, hoeveel procent dat ook is.

Kijk hier onze uitzending over de social impact bond terug.

Nieuwsbrief

Wil je op de hoogte blijven van dit onderzoek? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief, dan sturen we je eens in de twee weken een overzicht van onze laatste artikelen.

Dit artikel is geschreven door:

Sietze van Loosdregt Redacteur

Sietze van Loosdregt komt van het platteland. En dat zie je terug zijn werk. Zo maakte hij voor De Monitor uitzendingen over megastallen, de Q-koorts en windmolens. Maar ook over sociaal maatschappelijke thema’s als het onderwijs en de sociale dienst. Hij begon zijn werk in Hilversum bij het actualiteitenprogramma Netwerk, en werkte daarna onder meer voor de discussieprogramma’s Rondom 10 en Debat op 2.

Lees verder
@sietze_1

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Ieder jaar worden er in Nederland zo'n 35.000 gedetineerden vrijgelaten. Eenmaal buiten de poort is het vaak lastig om aan een baan of een woning te komen. Het risico op recidive wordt hierdoor ver...
Alles over dit onderzoek