Top-tip: ‘PUR-slachtoffers nog altijd in de kou gezet’

dinsdag 20 december 2016 Leestijd: 5 min.

Minister Stef Blok van Wonen geeft het startsein voor de Dag van de Isolatie met het isoleren van een woning in Rijswijk. De overheid geeft subsidies aan woningeigenaren die energiebesparende maatrege... /

Niels van Nimwegen

Verslaggever

niels.vannimwegen@kro-ncrv.nl

dinsdag 20 december 2016 Leestijd: 5 min.

‘Het begon met tranende ogen en een klemmend gevoel in mijn keel. Vage klachten die steeds erger werden. Moeite met ademen, wazig zien. Artsen begrepen het maar niet.’ Lang lijkt er geen duidelijke oorzaak voor de gezondheidsklachten van Mirsada Palalic. Tot een toevallige ontdekking door een loodgieter, die ze gebeld heeft voor een verstopte afvoer. Op aanraden van energieleverancier NUON heeft ze kort daarvoor haar kruipruimte geïsoleerd met polyurethaan, kortweg PUR. Een chemische verbinding van twee kunststoffen, dat opgeblazen tot een taai schuim tegen haar ondervloer wordt gespoten. ‘Mijn afvoer bleek er ook vol mee te zitten. Pas toen viel het kwartje. Eigenlijk ben ik letterlijk allergisch geworden voor mijn eigen huis. Ik kan daar geen minuut meer zijn zonder dat mijn klachten weer terugkeren.’

Mirsada is één van de circa 200 ‘Pur-slachtoffers’ die zich via het gelijknamige meldpunt hebben verenigd. Van deze stichting ontvangen we een verontrustende mail. In het verleden zijn ernstige fouten gemaakt door isolatiebedrijven bij het aanbrengen van schuim in kruipruimtes. Maar ondanks toezeggingen om slachtoffers schadeloos te stellen, komt daar volgens het meldpunt weinig van terecht. Een nieuw protocol zou volgens slachtoffers vooral zijn bedoeld om financiële claims af te weren.

Allergische reactie

Rondom PUR rommelt het namelijk al een tijdje. In 2012 bericht Nieuwsuur over ernstige gezondheidsklachten die bewoners ontwikkelen nadat hun woning is geïsoleerd. Mirsada herkent de problemen en besluit hulp te zoeken bij het Arnhemse Rijnstate ziekenhuis, waar chemicus Atie Verschoor en haar echtgenoot - internist Louis Verschoor - een expertisecentrum voor beroepsziekten runnen. Dat er gezondheidsklachten bestaan onder personeel dat PUR aanbrengt is dan al langer bekend. Maar steeds vaker druppelen ook bewoners binnen met vergelijkbare klachten. Zodanig veel, dat de onderzoekers in vakblad Medisch Contact pleiten voor een algemeen verbod op PUR.

Het probleem zit hem volgens chemicus Verschoor in de wijze waarop PUR wordt aangebracht. Het schuim wordt niet in een fabriek, maar in de woning zelf gemengd. Bij die chemische reactie komen zogenoemde isocyanaten vrij. ‘Die kunnen onder bepaalde omstandigheden sensibiliserend werken,’ aldus Verschoor. ‘Je ontwikkelt eigenlijk een allergie voor die stof. In eerste instantie merken mensen daar weinig van, maar zodra ze weer in hun huis zijn, treedt een abnormaal sterke afweerreactie op, zoals eczeem of astma.’

Een reactie die telkens weer terugkeert, tot ver na het aanbrengen van het PUR-schuim. ‘Er is namelijk geen grenswaarde waaronder mensen klachtenvrij zijn. Er zit voor mensen vaak maar één ding op: verhuizen naar een woning die geen PUR-bevat. En zonder hun meubels, want ook daarop zijn isocyanaten neergeslagen.’

In de kou gezet

Ook Mirsada ziet geen andere keuze. ‘Het was voor mij niet leefbaar meer. Mijn klachten werden steeds erger, dus ben een half jaar nadat mijn woning is geïsoleerd vertrokken. Ik heb toen een periode als een soort vluchteling geleefd, omdat ik mijn woning niet zonder verlies kon verkopen en dus maar bij vrienden sliep. Je kunt je voorstellen hoe groot die financiële consequenties zijn, maar op schadeloosstelling zit ik nog altijd te wachten.’

Opmerkelijk, want NUON doet in 2012 al de toezegging om slachtoffers zoals Mirsada tegemoet te komen. Het bedrijf moest toen diep door het stof, nadat een woordvoerder had aangegeven dat de PUR-problemen beperkt waren tot één enkel gezin, terwijl achter de schermen andere slachtoffers bekend waren. Die kregen een schikkingsvoorstel, op voorwaarde dat zij hun klachten niet naar buiten zouden brengen. Directeur Erik Roddenhof erkende in Nieuwsuur de problemen en beloofde de klantenservice zó in te richten dat mensen niet nodeloos lang hoeven te wachten op een oplossing.

Maar bijna vier jaar later is er volgens het Meldpunt Pur-slachtoffers nog altijd geen stap gezet om de huishoudens die zich hebben gemeld schadeloos te stellen. Bestuurslid Gé Grubben: ‘Mensen die hun koophuis hebben moeten achterlaten en nu tijdelijk huren bijvoorbeeld. Je ziet dat mensen echt in de kou worden gezet, omdat de industrie feitelijk ontkent dat dit een probleem is.’

'Er zit voor mensen vaak maar één ding op: verhuizen naar een woning die geen PUR-bevat. En zonder hun meubels, want ook daarop zijn isocyanaten neergeslagen.’

Achter de schermen woedt namelijk al een aantal jaren een felle discussie over de vraag hoe schadelijk PUR nu is. Alternatieve producten zijn er wel, maar PUR werkt beter en is bovendien veilig, mits het volgens de richtlijnen wordt aangebracht. Zo luidt het verweer van de isolatiebedrijven die zich sinds het losbreken van de commotie hebben verenigd in het Kennisplatform Gespoten PUR-schuim. Op de website wordt verwezen naar de onderzoeken die TNO op verzoek van de industrie verrichtte en waaruit zou blijken dat de gezondheidsrisico’s van PUR ‘verwaarloosbaar’ zijn.

Dat blijkt alleen niet helemaal waar, zo zien we wanneer de onderzoeken lezen. TNO zegt inderdaad dat blootstelling aan de chemische stoffen die tijdens de test werden aangetroffen geen acute gezondheidsproblemen opleveren voor de algemene bevolking. Maar benadrukt daarnaast het probleem van de gevonden isocyanaten, die zelfs bij hele lage concentraties een allergische reactie kunnen veroorzaken bij mensen die hiervoor een gevoeligheid hebben ontwikkeld.

Verschoor: ‘Het gaat hier om metingen die twee jaar na dato zijn gedaan en waarbij ze dus nog steeds die stoffen hebben aangetroffen. Je bent er dus niet met even goed ventileren, zoals de industrie stelt. In de Verenigde Staten heeft men om die reden veel striktere voorschriften, bijvoorbeeld als het gaat om de tijd dat bewoners niet in de woning aanwezig mogen zijn. Hier wil men daar niet aan, omdat niemand dan meer voor PUR zou kiezen. Zo groot zijn die belangen dus.’

Belangenverstrengeling

Die belangen klinken volgens de chemicus door in het zogenoemde PUR-protocol dat onlangs werd opgesteld, in reactie op Kamervragen over de schadelijkheid van PUR. Minister Blok zegde meer onderzoek toe, maar in plaats daarvan is er nu een handleiding hoe om te gaan met klachten die mogelijk verband houden met het isolatieschuim. Huisartsen die dat vermoeden hebben kunnen doorverwijzen naar de GGD, die weer contact opneemt met een groep deskundige artsen. Die kunnen via een test vaststellen of er inderdaad sprake is van een overgevoeligheid voor de isocyanaten in PUR.

Chemicus Verschoor heeft er geen goed woord voor over. ‘De test die wordt voorgesteld is onbetrouwbaar en heeft een hele lage bewijskracht. Bovendien moet je mensen blootstellen aan de stoffen waar ze juist zo ziek van worden. Iemand kan er bijvoorbeeld een acute astma-aanval van krijgen.’ Het grootste bezwaar vindt ze echter de invloed van de industrie, dat het protocol grotendeels heeft gefinancierd. ‘Dit stuk lijkt vooral bedoeld om claims van bewoners te kanaliseren. Zegt deze onbetrouwbare test dat u niet gevoelig bent voor PUR? Dan kunt u bij de rechter fluiten naar een schadeloosstelling.’

'Je ziet dat mensen echt in de kou worden gezet, omdat de industrie feitelijk ontkent dat dit een probleem is.’

Mirsada Palalic heeft in tegenstelling tot de echtparen die eerder de media zochten geen vervangende woning van NUON aangeboden gekregen. Ze heeft uiteindelijk toch besloten te verkopen en haar verlies te nemen. Of ze daarvoor schadeloos gesteld gaat worden, hangt af van de juridische procedure die binnenkort van start gaat. Een medisch deskundige zal dan bepalen of de getuigenissen van haar artsen voldoende zijn, of dat het PUR-protocol wordt gevolgd. ‘Dat zou betekenen dat ik weer die troep moet inademen, met alle gevaren van dien. Terwijl er isocyanaten in mijn woning zijn gevonden bij het onderzoek dat TNO in opdracht van NUON heeft gedaan. Hoeveel bewijs heb je nodig?’

OPROEP

Dat de industrie hier een belang heeft is overduidelijk, maar ook de overheid lijkt hierin niet neutraal. De regering subsidieert namelijk op grote schaal isolatieschuim in het kader van het Energieakkoord. Dat roept de vraag op of hier geen sprake is van belangenverstrengeling. Zijn de gevaren wel voldoende afgewogen tegen de baten? En worden hier onverantwoorde risico’s genomen met de gezondheid van bewoners? We zijn benieuwd naar jouw ervaringen. Mail ons op tip insturen

Lees meer over

Algemeen Algemeen
Verkenning Research Opnames Uitzending

1284 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Niels van Nimwegen

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

We krijgen dagelijks veel tips binnen over uiteenlopende onderwerpen. En lang niet altijd over de onderwerpen die we momenteel onderzoeken. Ook deze tips willen we u niet onthouden. Want wellicht h...
Alles over dit onderzoek