Toezichthouder omgevingsrecht: ‘Verschuilen achter procedures is doodsteek voor democratie’

vrijdag 10 maart 2017 Leestijd: 4 min.

Jacques van Ingen werkt als specialist omgevingsrecht voor de afdeling Interbestuurlijk Toezicht van de Provincie Gelderland /

Niels van Nimwegen

Verslaggever

niels.vannimwegen@kro-ncrv.nl

vrijdag 10 maart 2017 Leestijd: 4 min.

Je krijgt als burger te maken met ernstige overlast, omdat je buurman illegaal bouwt of een bedrijf zich niet aan zijn vergunning houdt. Je klopt met je klacht aan bij de gemeente, maar die geeft niet thuis. Wat doe je dan? Voor ons dossier Lokaal Bestuur kijken we hoe gemeenten omgaan met handhavingsverzoeken van burgers.

Drie letters komen we regelmatig tegen in de omvangrijke dossiers die onze redactie bereiken: IBT. Een afkorting voor een bescheiden, maar niet onbelangrijke bestuurslaag. Vanuit de provincie kijkt de afdeling Interbestuurlijk Toezicht over de schouders van gemeenten mee hoe die omgaan met hun handhavingsplicht.

‘Iedereen die zonder licht door de stad rijdt op de bon slingeren is geen mogelijkheid, dus iedere gemeente maakt keuzes. Wij kijken of een gemeente genoeg mankracht, middelen en geld beschikbaar stelt om dat prioriteitenlijstje ook daadwerkelijk af te lopen.’

Aan het woord is Jacques van Ingen. Hij is specialist omgevingsrecht voor de Provincie Gelderland. Een naam die in enkele dossiers opduikt. Wanneer we hem benaderen, ontpopt hij zich tot een openhartige ambtenaar die in zijn rol de nodige knelpunten tegenkomt.

Ingrijpen

‘Keuzes maken hoort erbij, maar dat betekent niet dat je als gemeente zomaar kunt afzien van handhaving. Enerzijds kijken we dus of een gemeente een programma heeft op gebied van handhaving, maar anderzijds kijken we ook naar individuele klachten. Burgers die er met hun gemeente niet uitkomen, kunnen dat bij ons melden. Ieder signaal is een signaal dat er mogelijk iets mis is. Wij gaan dan op bezoek om te zien of wij als provincie een rol te spelen hebben.’

Als toezichthouder kan de provincie twee dingen doen. Neemt een gemeente een foutief besluit, dan kan het provinciebestuur dat bij het Rijk voordragen voor vernietigen. Weigert een gemeente een besluit te nemen, dan kan de provincie in de plaats treden van de gemeente. ‘Dat zijn alleen twee hele zware instrumenten, die eigenlijk niet voor horen te komen,’ aldus van Ingen. ‘Om die reden hebben we een interventieladder gemaakt. Die begint met ambtelijk overleg en acht stappen verder heb je het pas over in de plaats treden of voordragen voor vernietiging.’

Keukentafelgesprek

In praktijk bestaat Van Ingen’s rol daarom vooral uit luisteren. Minimaal één keer per week schuift hij met een collega ergens in de provincie aan de keukentafel om het verhaal aan te horen van burgers die vastlopen in een handhavingsverzoek. In veel gevallen is zo’n gesprek al voldoende. ‘Wat wij doen is eigenlijk ’s ochtends het verhaal aanhoren van de mensen en ’s middags spiegelen we dat op het verhaal van de gemeente. We vragen dan de gemeentelijke afdeling toezicht & handhaving om het dossier en kijken wat er allemaal aan besluiten is genomen en of daarbij de juiste overwegingen en procedures zijn gebruikt. We merken dat zo’n eerste gesprek al de-escalerend werkt. Mensen voelen zich na maanden touwtrekken ineens gehoord en dat helpt bij het temmen van de emoties. Anderzijds voelt een gemeente zich extra in de kaarten gekeken en zal eerder geneigd zijn een stapje harder te lopen.’

Van Ingen is eerlijk in wat hij zoal aantreft en ook in hoe beperkt zijn rol als toezichthouder daarin meestal is. ‘We kunnen niets doen als er nog mogelijkheden zijn voor gerechtelijke procedures, de Raad van State of de bezwarencommissie van de gemeente. Het lijkt in die zin een beetje op een rijdende rechter zonder uitspraak.’

En juist daar zit hem volgens de toezichthouder de pijn. Het recht biedt gemeenten veel ruimte om af te zien van handhaving of om een handhavingsprocedure te vertragen. Zo lang ze daarbij maar de juiste procedures volgen, kan de provincie niet veel doen. Burgers lopen ondertussen in een juridische fuik.

‘Gevoelsmatig klopt het niet’

‘Het principe van legaliseren staat telkens weer open. Als burgers krijgt je gelijk van de rechter of zelfs de Raad van State. En vervolgens zegt de gemeente: wij vinden het in het algemeen belang dat een bedrijf of activiteit toch kan. Nou dan gaan wij ons besluit heroverwegen en ondertussen brengen we een nieuw bestemmingsplan in procedure. En bent u het er niet mee eens, dan stapt u toch naar de rechter? Terwijl zo’n wethouder donders goed weet dat ‘ie fout zit. Het zijn de uitzonderingen, maar je komt ze tegen.’

Als toezichthouder heeft Van Ingen daar weinig van te vinden. ‘We kunnen wel blaffen, maar niet bijten,’ zegt hij. ‘Heeft hij desondanks het gevoel dat er iets niet klopt, dan kan hij een zaak doorverwijzen naar zijn collega’s die gespecialiseerd zijn in mediation. ‘Die kunnen proberen iedereen uit de loopgraven te halen.’ Is er bijvoorbeeld een verschil van inzicht over de mate van overlast, dan kan de provincie aanbieden om onafhankelijk onderzoek te betalen, waarbij de uitslag leidend is voor de strijdende partijen. Op die manier heeft hij al verschillende malen een conflict tot een goed einde gebracht.

‘Doodsteek voor de democratie’

‘We hebben nou al een paar keer gehad dat we ergens kwamen en dachten: hoe is dit mogelijk? Mensen die huilend voor je zitten, waarbij er familieruzies zijn. Zaken waarbij je voelt, dit is echt wel heel erg geweest. Dat je tenen krom in je schoenen staan. Het mag dan allemaal rechtmatig zijn wat er gebeurt, maar gevoelsmatig klopt dit gewoon niet. Dan zitten we daarna in de auto van: wat kunnen we hier nog aan doen om deze mensen te helpen?’

Hij benadrukt dat het in de meeste gevallen goed gaat, maar blijft een gemeente zich achter procedures verschuilen, dan is de impact daarvan enorm. ‘Mensen verliezen hun vertrouwen in de overheid, dat zien we gewoon - “Ik krijg gelijk, maar ze doen het toch. Wat heeft het voor zin om hierover te klagen.” – Dat is echt de doodsteek voor de democratie,’ verzucht de toezichthouder.

Aanstaande zondag in De Monitor: Wat als je als burger in je recht staat, maar de gemeente daar niet naar handelt? Om 22:35 op NPO2. Weet je meer over dit onderwerp? Mail: tip insturen

Lees meer over

Overheid en bureaucratie Lokaal bestuur
Verkenning Research Opnames Uitzending

545 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Niels van Nimwegen

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Gemeentes en provincies hebben veel invloed op onze leefomgeving, maar de controle daarop staat onder druk en dat leidt mogelijk tot meer misstanden. Wij willen hier meer over te weten komen.
Alles over dit onderzoek