Interview Fraudeschulden

Schuldhulpverlener: ‘Soms worden mensen onterecht als fraudeur bestempeld’

vrijdag 09 oktober 2020 Leestijd: 3 min.

Joke de Kock / .

Yvonne Verkaik

Redacteur

yvonne.verkaik@kro-ncrv.nl

vrijdag 09 oktober 2020 Leestijd: 3 min.

Een harde schijf verkopen via Marktplaats, een en/of rekening met je hoogbejaarde moeder of het niet tijdig voldoen aan een informatieverzoek van de gemeente: het kan voor mensen met een uitkering zorgen voor het label ‘fraudeur’. Deze mensen moeten hun uitkering terugbetalen en krijgen soms ook nog een boete. De schuld die  daardoor ontstaat wordt gezien als ‘fraudeschuld’. En dat levert ook bij de weg naar een schuldenvrij bestaan regelmatig problemen op. Binnenkort komt daar verandering in door een aanpassing van de wet.

“Dit zou inderdaad wel eens het verschil kunnen gaan maken voor mensen met dergelijke schulden”, zegt Joke de Kock. “Uiteraard afhankelijk van hoe staatssecretaris Van ’t Wout van Sociale Zaken het gaat vormgeven.” Als erevoorzitter van de NVVK, de branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren, en manager schuldhulpverlening bij de gemeente Tilburg is ze met recht een expert te noemen op het gebied van schuldhulp. In de dagelijkse praktijk ziet ze regelmatig mensen met dit soort ‘fraudeschulden’ voorbijkomen en moet dan alle zeilen bijzetten om hen wel te kunnen helpen aan een ‘schone lei’.

Gemeentelijke (minnelijke) schuldregeling

Mensen met problematische schulden kunnen in aanmerking komen voor een gemeentelijke schuldregeling. Dat kan door de schuldhulpverlening van de gemeente geregeld worden via een saneringskrediet of door afspraken te maken met al je schuldeisers. Je betaalt dan als schuldenaar een periode – meestal drie jaar – een maandelijks afgesproken bedrag. Daarbij moet je je aan een aantal voorwaarden houden, zoals het niet maken van nieuwe schulden. Wanneer die drie jaar voorbij zijn, wordt de resterende schuld kwijtgescholden en heb je een zogenoemde ‘schone lei’.

‘Onbedoelde fraude’

Het probleem is dat schulden die zijn ontstaan vanwege bijvoorbeeld bijstandsfraude niet mogen worden kwijtgescholden. Het kabinet is van mening dat fraude niet mag lonen en in de wet is vastgelegd dat ‘fraudeschulden’ daarom niet kunnen worden gesaneerd. Maar lang niet altijd is die fraude ook ‘echte’ fraude. Dat concludeert ook De Ombudsman een aantal jaar geleden al in haar rapport ‘Geen fraudeur, toch boete’. De inlichtingenverplichting voor mensen met een uitkering is zo rigide dat daar wel eens onbedoeld iets misgaat. Zoals bij bijstandsgerechtigde Diane die op haar kleinkinderen paste en daardoor een rekening van de gemeente kreeg van 68.000 euro.

lees ook: ‘Veel lawaai maken en de strijd aangaan, anders ben je de lul’ vrijdag 02 oktober

Gemeente dwingen om mee te werken

Al langer is het schuldhulpverleners een doorn in het oog dat bij deze onbedoelde ‘fraude’ alles uit de kast moet worden getrokken om schuldenaren toch te helpen aan een schuldenvrije toekomst. De Kock: “Je moet dan de gemeente voor de rechter dagen en door middel van een zogenoemd ‘dwangakkoord’ dwingen om mee te werken aan zo’n schuldregeling.” In de afgelopen jaren gaan rechters daar veelal ook in mee, maar het kost veel extra tijd en middelen. De verandering in de wet zorgt ervoor dat er eerst moet zijn aangetoond dat er sprake is van grove schuld of opzet voordat een gemeente kan weigeren om mee te werken aan zo’n schuldregeling.

Klant centraal

De verandering gaat het dus in de toekomst voor mensen met een ‘onbedoelde fraudeschuld’ makkelijker maken om ook adequate schuldhulp te krijgen. Volgens De Kock werd er in Tilburg altijd al met een kritische blik naar fraudeschulden bij overheidsinstellingen gekeken. ‘Wij stellen hier de klant centraal, dat doen we eigenlijk al jaren. Door met ze in gesprek te gaan kan je ook veel beter inschatten waar het is misgegaan. Welke omstandigheden speelden mee toen de schulden ontstonden? Was er een scheiding? Een kind met een psychisch probleem? Is het wel een terechte fraudeschuld? Noem maar op.”

Kinderopvangtoeslag

De Kock noemt als voorbeeld de toeslagenaffaire bij de Belastingdienst, ook in Tilburg zijn er schuldenaren die forse bedragen moeten terugbetalen vanwege te veel ontvangen kinderopvangtoeslag. “We hebben hier veel jonge ouders werken die ook gebruik maken van kinderopvang en die zeiden altijd al: ‘Ik begrijp heel goed dat mensen niet altijd goed snappen hoe dat werkt met die toeslagen.’ Dat zijn dan ook signalen waar je op moet letten”, vindt De Kock. “Zeker als mensen de taal niet machtig zijn kan, dat soms voor schulden zorgen die niet terecht zijn of onbedoeld als fraude worden bestempeld.”

En soms is de oplossing simpel, licht De Kock toe, als je maar wat verder kijkt dan het label ‘fraude’. “Ik herinner mij een mevrouw die tot drie keer toe haar urenstaten aan de Belastingdienst had doorgegeven, maar die zeiden dat ze die niet hadden ontvangen. Ze werd bestempeld als fraudeur met een bijbehorende boete. Ze had die urenstaten nog en die hebben wij met het verzoek voor een regeling naar hen opgestuurd en toen werd het opgelost.”

Lees meer over

Werk en inkomen Schulden
Verkenning Research Opnames Uitzending

Schulden

Uitzending

Maandag 26 oktober in De Monitor, 22:18 op NPO2 Fraude mag niet lonen, maar sommige bijstandsgerechtigden worden hard aangepakt. Is dat terecht of disproportioneel? Want ook als er sprake is van een ‘foutje’ of te laat gestuurde informatie kan je zomaar een ‘fraudelabel’ aan je broek krijgen. Maar wat nou als je belangrijke informatie wel hebt gestuurd, maar de gemeente het niet meer terug kan vinden? Meer hierover in De Monitor, NPO2, 22:18 uur.

Deel jouw ervaring 85 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op zondag 28 april 2019 om 22:40  NPO2

246 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Yvonne Verkaik Redacteur

Yvonne Verkaik studeerde politieke geschiedenis en cultuureducatie aan de Universiteit van Utrecht. Na haar studie werkte ze voor verschillende consumentenprogramma’s, actualiteitenrubrieken en talkshows. Op de redactie van de Monitor staat ze bekend als een researcher met oog voor detail en een voorliefde voor het menselijke verhaal. Ook begeleidt ze de stages van de nieuwe journalistieke talenten. Als journalist wil ze graag begrijpen hoe de samenleving werkt en hoopt ze verandering teweeg te brengen daar waar mensen in de knel komen.

Lees verder
@verkaiky

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Fraude mag niet lonen, maar sommige bijstandsgerechtigden worden hard aangepakt. Is dat terecht of disproportioneel?
Alles over dit onderzoek