Onderwijs / Onderwijs

Schrijver "Het Tienerbrein" uit stevige kritiek op onderwijs waar alles mag

donderdag 01 februari Leestijd: 3 min.

Hoogleraar neurowetenschap en schrijver van de bestseller 'Het Tienerbrein' Jelle Jolles / De Monitor

Ronald Sistermans

Verslaggever

donderdag 01 februari Leestijd: 3 min.

De leerling bepaalt wat er gebeurt op school, niet de docent. Dat is een vuistregel die voor vrijwel alle democratische- en IBBO-(Ik Ben Bewust Onderwijs) scholen geldt. We vragen Jelle Jolles, hoogleraar neurowetenschap en auteur van het boek “Het Tienerbrein”, of leerlingen deze vrijheid wel aankunnen.

Democratische- en Ibbo-scholen lijken in niks op reguliere scholen. Geen klassen, geen docent die zegt wat je moet doen en geen verplichte toetsen en examens.  We berichtten er eerder over. Hoogleraar neuropsychologie Jelle Jolles vindt dat leerlingen veel meer ‘structuur, sturing en gerichte inspiratie’ nodig hebben.

lees ook: Voldoen ‘veredelde speeltuinen’ nu wel aan leerplicht? dinsdag 05 december

Een tiener is werk in uitvoering

In de bestseller 'Het Tienerbrein' beschrijft Jolles hoe het gedrag en de hersenfuncties van tieners zich ontwikkelen. Het tienerbrein is volgens de neuropsycholoog ‘werk in uitvoering’ en te vergelijken met een ‘een machientje’ dat moet worden getraind. Docenten met didactische kennis, goede leerstof, oefeningen en structuur zijn daarbij van grote betekenis. Op scholen waar het kind te veel vrijheid krijgt, zal het kind zich volgens de hoogleraar neuropsychologie niet ontwikkelen naar zijn mogelijkheden en talenten. Daarbij wordt het kind volgens hem te weinig geïnspireerd en doet het onvoldoende brede ervaringen op. ‘Als de neuropsychologische functies en de hersenen niet voldoende geprikkeld worden, kan het achterop raken.’

Een tennisleraar zegt ook niet: Hier is je racket, zoek het maar uitJelle Jolles

Het verbaast Jolles dat vanzelfsprekendheden die gelden bij het leren van een sport of het spelen van een muziekinstrument ter discussie staan bij het onderwijs.

‘Een tennisleraar duwt je ook niet een racket in de hand met de mededeling ‘Ga maar lekker spelen en je mag het zelf uitzoeken’. Maar voor onderwijs waar de leerling vrijgelaten wordt, zeggen we dat wel. Ik vind dat niet kunnen, omdat de leerling er recht op heeft om gebruik te kunnen maken van de kennis en ervaringen van de samenleving.’

Verder vindt Jolles het ontbreken van toetsen en cijfers een tekortkoming. ‘Cijfers bieden de leerlingen feedback. Ze zijn niet bedoeld om aan te tonen dat een kind dom of slim is, maar laten zien waar het kind staat, welke voortgang het heeft gemaakt. Kent de leerling de stof voldoende of moet er nog een schepje bovenop?’ Onderwijs zonder toetsen en cijfers maken volgens de neuropsychloog niet voldoende duidelijk wat het kind in zijn mars heeft en daagt niet genoeg uit te verbeteren, waardoor de ontwikkeling en persoonlijke groei van kind en tiener achter kan blijven.

Helderheid en sturing

Tenslotte het punt dat democratische scholen en IBBO-onderwijs populair zijn onder kinderen die zijn vastgelopen in het reguliere onderwijs. Eerder spraken we Miranda Meijer. Haar beide zoons strandden op het reguliere onderwijs en kwamen langdurig thuis te zitten. Het IBBO-onderwijs leek een uitkomst, maar het draaide uit op een teleurstelling. Volgens Jolles is teveel vrijheid niet goed voor kinderen of tieners met ontwikkelingsproblemen zoals ADHD, autisme of dyscalculie. ‘Juist voor deze kinderen geldt dat ze behoefte hebben aan helderheid en sturing, aan structuur, structuur en nog eens structuur. Ze hebben nog meer begeleiding van de omgeving nodig om hun zelfregulatie te kunnen ontwikkelen.' Volgens de neuropsycholoog kunnen deze leerlingen in een neerwaartse spiraal raken als er geen structuur is op school waarbij onzekerheid tot persoonlijke problemen leidt. 

Reactie IBBO

We spraken Gentille Boijmans, oprichter van het IBBO. Zij is er juist van overtuigd dat kinderen die vastlopen op het reguliere onderwijs goed functioneren op haar school. 'Je ziet ze opbloeien en tot rust komen. Wij leren de leerlingen autonoom worden en eigen verantwoordelijkheid nemen, zonder toetsen en examens.' Toetsen en cijfers bezorgen Boijmans zelfs de rillingen. 

lees ook: Oprichter particuliere school: ‘Ik kus de grond als de examens worden afgeschaft’ woensdag 24 januari

 Reactie democratische school DOE040

Directeur Jacqueline van Ewijk van de democratische school DOE040 in Eindhoven is het grotendeels eens met Jolles. Als kinderen onvoldoende begeleiding krijgen terwijl zij daar expliciet of impliciet om vragen dan kan dat schadelijk zijn voor de ontwikkeling, stelt zij. Die begeleiding is op democratische scholen volgens haar juist volop aanwezig. ‘Het verschil is dat wij niet de volwassen positie innemen en zeggen tegen zo’n kind: 'Wij gaan bepalen wat goed voor jou is.' Nee, wij geven zo’n kind de ruimte. Maar die ruimte kan alleen maar met verantwoordelijkheid bestaan. We zeggen: 'Wij gaan je leren verantwoordelijkheid te nemen. Dat kan je niet in één keer, daar gaan we je bij begeleiden.’' Volgens Van Ewijk zijn er weinig onderwijsvormen waar kinderen zoveel passende begeleiding kunnen krijgen als op het democratisch onderwijs.  

Wil je op de hoogte blijven van de ontwikkelingen in dit onderzoek? Iedere twee weken stuur ik een nieuwsbrief met de ontwikkelingen in ons onderzoek naar onderwijs. Abonneer je hier.

Kijk de uitzending terug: Is de vrijheid van onderwijs doorgeslagen? 

Onderwijs / Onderwijs

Weet jij meer?

Heeft de hoogleraar gelijk en moet je leerlingen niet te veel vrijheid geven? Of gedijen kinderen daar juist beter bij? Wat zijn jouw ervaringen?
Deel jouw ervaring

Ronald Sistermans

Verslaggever

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Ronald Sistermans Verslaggever
Lees verder

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Machteloze ouders, overwerkte leraren en bezorgde orthopedagogen. We krijgen tips uit alle hoeken sinds we ons dossier Onderwijs weer hebben geopend en onderzoeken of het passend onderwijs wel goed uitpakt voor die leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben. 

Alles over dit onderzoek