Natuur en milieu / Treintrillingen

Schade langs het spoor: zijn treinen de boosdoener of simpelweg de druppel?

woensdag 24 april 2019 Leestijd: 5 min.

Een forse scheur in een muur van een bewoners uit Den Bosch. 'Sinds hier meer zware goederentreinen rijden, vertoont mijn huis dit soort schades'. Volgens spoorbeheerder ProRail zijn trillingen van treinen te zwak om schades aan woningen te veroorzaken. / De Monitor

Niels van Nimwegen

Verslaggever

woensdag 24 april 2019 Leestijd: 5 min.

Het wordt steeds drukker op het spoor en dat is op sommige plekken goed te merken. Bewoners verliezen slaap, maar klagen ook over schade aan hun huizen. Hoe bepaal je of scheurende muren en gebarsten tegels door passerende treinen komen?

‘We worden nu al regelmatig wakker geschud door voorbij denderende goederentreinen’, aldus Bert Rosendaal. Hij woont in Den Bosch, op zo’n 40 meter afstand van het spoor. De laatste jaren wordt dat steeds intensiever gebruikt. Het geweld waarmee dat vaak gepaard gaat, baart Rosendaal zorgen. ‘Onze huizen vertonen scheuren, zowel in de binnen- als de buitenmuren. Ik heb ProRail tot twee keer toe aansprakelijk gesteld, maar die ontkent de verantwoordelijkheid en schermt met de causaliteitsvraag. Het is aan ons om te bewijzen dat die schade door de treinen wordt veroorzaakt.’

lees ook: Trillingen door toenemend treinverkeer: ‘Je kan niet zeggen, de bewoners hebben pech’ woensdag 17 april

Het is een terugkerende opmerking onder de mensen die ons de afgelopen weken mailen. Ze maken zich zorgen over schade aan hun woning, maar vangen bot bij ProRail. Dat treinen de oorzaak zijn voor schade komt namelijk zelden voor, zo benadrukt de spoorbeheerder in zijn publieksinformatie. ‘Deze trillingen zijn – anders dan bij een aardbeving – niet sterk genoeg om de constructie van een gebouw aan te tasten.’ In een gezamenlijk rapport van Europese spoorbeheerders staan woorden van gelijke strekking: ‘Langs het spoor worden vaak kleine scheurtjes in muren gemeld door omwonenden (..) In de meeste gevallen hebben die waarschijnlijk een andere oorzaak: verzakking door natuurlijke vermoeiing van bouwmaterialen, vocht, het weer, temperatuurschommelingen, grondwaterwinning of het slaan met deuren.’ Treintrillingen zijn volgens de de spoorbeheerders veel zwakker dan de trillingen die bijvoorbeeld ontstaan bij heiwerkzaamheden. Pas vanaf die niveaus kunnen scheurtjes ontstaan.

‘Mensen zijn heel gevoelig’

‘Het ligt iets subtieler dan dat’, reageert trillingsdeskundige Arnold Koopman. ‘Dat treintrillingen in zijn algemeenheid te zwak zijn om schade te veroorzaken, kun je niet zeggen. Bij oudere woningen, met een trillingsgevoelige fundering, kunnen ook relatief zwakke trillingen toch schade veroorzaken. Daar is in de richtlijnen voor trillingsmetingen ook rekening mee gehouden.’

Door de jaren heen is namelijk een standaardmethode ontwikkeld waarmee enerzijds de kans op schade wordt bepaald, en anderzijds de mate van overlast die mensen ervaren. Koopman: ‘Mensen zijn heel gevoelig. We merken trillingen veel eerder op dan dat ze schade kunnen veroorzaken. Daarom hanteren we in de praktijk twee richtlijnen. De grens voor hinder ligt bijvoorbeeld een factor tien lager dan de grenswaarden voor schade.’

Metingen

De metingen voor hinder gebeuren op de vloer - in bijvoorbeeld een woon- of slaapkamer - de plek waar mensen leven en dus de trilling ook voelen. De kans op schade wordt bepaald door te meten op de fundering en het resultaat te toetsen aan de grenswaarde voor een bepaald type woning. ‘Die grenswaarden verschillen al naargelang de leeftijd van woning, de staat van de fundering en hoe de woning is onderhouden. Voor slechte panden hebben we bijvoorbeeld een extra beschermingsfactor ingebouwd en we hebben ook vastgelegd wanneer we een pand slecht,oftewel trillingsgevoelig, vinden.’ Bij verouderde woningen met een slechte fundering zal de ‘veilige’ grenswaarde dus sneller worden overschreden, dan bij nieuwe huizen die beter bestand zijn tegen trillingen. Blijft de trilling onder de grenswaarde dan is de kans dat een scheur in een muur door een passerende trein wordt veroorzaakt kleiner dan 1%.

‘In zijn algemeenheid komen overschrijdingen van de grenswaarden voor schade bij treinen zelden voor’, merkt specialist Koopman op.  

'Mix van oorzaken'

Ook Carel Ostendorf, geluid- en trillingspecialist bij ingenieursbureau Cauberg Huygen, maakt vrijwel nooit mee dat metingen passerende treinen als enige oorzaak aanwijzen. ‘Bewoners voelen het huis schudden en zien scheurtjes in een muur, dus dan is de optelsom al snel gemaakt. Maar in iedere woning treden naar verloop van tijd scheurtjes op. Door veranderingen in de bodem bijvoorbeeld, of simpelweg door veroudering van de bouwmaterialen. De trilling van passerende treinen is een extra belasting, maar niet de enige. Je moet een hele zware trilling hebben, wil je aantonen dat die scheur enkel en alleen door die trein wordt veroorzaakt. Dat soort niveaus zie je eigenlijk nooit. Je moet bij een schadevraagstuk dus niet alleen naar de trillingen kijken maar ook naar de invloed van allerlei andere mogelijke oorzaken.’

lees ook: Tricht trilt door goederenspoor: ‘Het glazuur springt hier van de tegels’ woensdag 10 april

Ook ProRail stelt dat trillingen in zijn algemeenheid niet sterk genoeg zijn. Mensen die verder dan 30 tot 60 meter van het spoor wonen - afhankelijk van de bodemsamenstelling - komen niet in aanmerking voor nader onderzoek, omdat trillingen buiten die contour te sterk afnemen. Voor bewoners in de directe omgeving het spoor moet een volgende horde worden genomen: een duidelijke overschrijding van de grenswaarde uit de zogeheten SBR-richtlijn. Pas dan neemt ProRail een claim in overweging. Maar, in de inleiding vermeldt de SBR: ‘De richtlijn mag niet gebruikt worden als enig instrument om een oorzakelijk verband aan te tonen tussen trillingen en schade aan een bouwwerk.’ In combinatie met andere invloeden kunnen ook geringe trillingen tot (kleine) schades leiden, dus die moeten in samenhang met elkaar worden bekeken.

Dat de praktijk anders is, komt omdat rechters vooral naar grenswaarden uit de SBR kijken, bij gebrek aan wettelijke normen. ‘Terwijl de richtlijn eigenlijk is bedacht om de risico’s op schade door heien en andere bouwwerkzaamheden in te schatten. Situaties waarin je tijdelijk een hele sterke verhoging hebt van het trillingsniveau. Treinen produceren dat soort sterke trillingen niet, maar langs het spoor heb je wel te maken met lage trillingsniveaus over een hele lange tijd.’ Aldus Erik Roelofsen, directeur van de Nederlandse Stichting Geluidshinder. Ook hier komen regelmatig meldingen binnen over trillingsschade en hinder door treinen. Volgens Milieukundige Roelofsen houdt de SBR voor schade te weinig rekening met trillingen die typisch zijn voor treinen. ‘Ik vergelijk het altijd met een rubber hamer. Eén tik op een muur veroorzaakt geen schade. Tik met diezelfde hamer, met dezelfde snelheid, 100 keer op precies dezelfde plek en je zult zien dat er toch scheurtjes ontstaan. Bij woningen die jaar in, jaar uit aan relatief lage trillingsniveaus worden blootgesteld, gebeurt dat ook.’ 

‘Mensen zijn heel gevoelig. We merken trillingen veel eerder op dan dat ze schade kunnen veroorzaken. Arnold Koopman, trillingsdeskundige


‘Ik hoor dat vaker, maar het klopt niet’, reageert Ostendorf, die net als Arnold Koopman nauw betrokken is geweest bij een recente herziening van de richtlijn. ‘We hebben expliciet gekeken naar type trillingen. Zijn die bijvoorbeeld kortdurend en treden ze herhaald op, zoals bij treinen? Dan nemen we een extra veiligheidsfactor in acht. De grenswaarde voor schade wordt dan lager en dus strenger.’

Rattle

Ook specialist Koopman benadrukt dat de SBR-richtlijnen ‘veilig’ genoeg zijn. ‘De grenswaarden zijn tamelijk conservatief ingestoken en statistisch gezien eerder in het voordeel van de klager dan de veroorzaker.’ Dat de uitkomsten van veel schadeonderzoeken niet stroken met de ervaringen van bewoners, heeft volgens hem te maken met een ander fenomeen. ‘Mensen voelen trillingen veel sterker dan ze in werkelijkheid zijn, omdat ze het effect zien en horen.’

Het piepen en kraken van hun woning is een veelgehoorde klacht onder omwonenden. Rattle - oftewel rammelen - ontstaat als een woning resoneert door een bepaalde frequentie en zou volgens Koopman wel eens kunnen verklaren waarom langs het spoor veel ernstige hinder wordt gemeld, terwijl de trillingen op zichzelf niet zoveel voorstellen. ‘In oudere huizen, met slappe vloeren, komt door dat resoneren van alles in beweging. De kopjes trillen, het bed schudt. Dan kan het toch niet anders dan dat die scheur die je ziet veroorzaakt wordt door die treintrillingen? Dat gevoel van onveiligheid voedt de stress die mensen ervaren.’

De manier waarop ProRail omgaat met die klachten draagt daar volgens Koopman aan bij. ‘Het is een technisch bedrijf, dat met hele technische, abstracte verklaringen komt waarom een schadeclaim niet plausibel is. Dat er achter die schadeclaim eigenlijk een serieus welzijnsprobleem zit, ziet men over het hoofd. Je kunt trillingsoverlast veel beter bestrijden als je mensen beter voorlicht over de werkelijke kans op schade en daarnaast de oorzaken van rattle bestrijdt. Zolang men blijft focussen op de technische kant, neem je de stress niet weg.’

Wil je meer over dit onderwerp weten? Abonneer je dan op onze nieuwsbrief.

Verkenning Research Opnames Uitzending

Treintrillingen

Opnames

Deel jouw ervaring 11 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op zondag 19 mei 22:40u, NPO2

229 tips

ontvangen

Natuur en milieu / Treintrillingen

Wat vind jij?

Snijdt ons artikel hout? Of hebben we iets fundamenteels gemist? Heb je verstand van trillingen en schade? We zijn benieuwd naar jouw input.
Deel jouw ervaring

Niels van Nimwegen

Verslaggever

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Niels van Nimwegen Verslaggever

Niels van Nimwegen is verslaggever bij De Monitor en maakte tot nu toe verhalen over de huursector, uitbuiting van starters op de arbeidsmarkt, de vastgelopen spoedzorg en verschillende afleveringen van het dossier ‘Lokaal Bestuur’. 'Wat ik sterk vind aan de Monitor is dat we thema’s lang volgen en door tips in contact komen met belangrijke sprekers die voor andere journalisten verborgen blijven. Dat levert vaak originele verhalen op, of een invalshoek bij een nieuwsfeit dat door andere programma’s is gemist.' Niels werkte eerder voor Radar en Zembla.

Lees verder
@nvnimwegen

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Het wordt steeds drukker op het spoor. Nederland heeft zichzelf ambitieuze klimaatdoelen gesteld en vervoer per trein is een stuk duurzamer dan een auto of vrachtwagen. Maar wat betekent dit voor d...
Alles over dit onderzoek