Ruim 60 nieuwe tips! Uitbuiting afgestudeerden ook herkend in andere sectoren

donderdag 07 januari 2016 Leestijd: 4 min.

dreamstime_xl_14121776 /

Niels van Nimwegen

Verslaggever

niels.vannimwegen@kro-ncrv.nl

donderdag 07 januari 2016 Leestijd: 4 min.

Kamervragen door zowel de PvdA als SP, aandacht van landelijke kranten, tv en radio, een aanhoudende storm aan twitter-reacties, 60 nieuwe tips en zelfs vragen in de Utrechtse gemeenteraad.

Het lijkt erop alsof we met de uitzending van afgelopen zondag over Uitbuiting van starters en stagiairs een gevoelige snaar hebben geraakt. Vooral in de mail treffen we opnieuw veel reacties van opgeluchte psychologen en pedagogen. Opgelucht omdat ze blij zijn eindelijk erkenning te krijgen voor de uitzichtloze situatie waarin ze zich bevinden. Een kleine greep uit de reacties:

‘Allereerst dank voor de aandacht voor afgestudeerden die worden uitgebuit. Het is schandalig hoe psychologen misbruikt worden.’

  • ‘Zelden tot nooit schrijf ik aan een programma, maar nu schrijf ik wel. Want dit gaat over mij. Met een knoop in mijn maag heb ik het programma gekeken.’

  • ‘Eindelijk is de discussie op tv gekomen!’

  • ‘Deze mail is eigenlijk helemaal niet als klaagzang bedoeld, maar al schrijvende komen er zoveel frustraties boven en heeft jullie uitzending mij zo geraakt dat ik deze mail recht uit het hart heb geschreven.’

  • ‘De kans op een betaalde baan na mijn studie is zo klein, dat ik beter elke maand een staatslot kan kopen.’

Veel nieuwe tips

Veruit de meeste reacties gaan over misstanden bij GGZ-instellingen, maar ook starters uit andere sectoren melden zich: juristen, bouwkundigen, bestuurskundigen, journalisten en zelfs kunsthistorici wijzen ons op misstanden met onbetaald werk.

Een museummedewerker wijst ons op verdringing van betaald werk door de vele vrijwilligers die in musea worden ingezet op volwaardige functies. ‘Dat een klein streekmuseum dat doet is te verwachten, maar ook het Rijksmuseum doet hieraan mee door vrijwilligers te vragen voor banen waar ze zeer hoge eisen aan stellen, zoals bijvoorbeeld tweetaligheid of boekhouden.’

Een jonge journalist wijst ons op een fenomeen dat vooral voorbehouden lijkt aan de mediasector: sterk onderbetaalde freelance-plekken die als een soort stages worden aangeboden en waar ‘de continue toevoer van studenten journalistiek’ onder het mom van een ‘een vol CV helpt je sneller aan een baan’ heel normaal lijkt te zijn.

80%-contracten

We blijven het aantal meldingen uit de zorg opvallend vinden. Hier lijken uitbuitingssituaties te ontstaan, omdat starters geen andere keuze hebben. Afgezien van de weinige banen zijn er vooral weinig opleidingsplekken, terwijl juist zo’n post-master of een post-HBO-opleiding uitzicht biedt op een redelijk salaris. Een moeder van een startend psycholoog. ‘Het rare hiervan is dat je als arts afstudeert je als basisarts alle mogelijkheden hebt om door de stromen naar huisarts, bedrijfsarts, specialist, etc. Voor basispsychologen is niets geregeld.’

Maar juist een basisarts wijst ons op de afhankelijke positie waarin zij en haar collega’s zich bevinden. Net als bij psychologen moeten zij na de universiteit inderdaad doorstromen naar de opleiding tot medisch specialist. Dat kan door zaalarts te worden of door promotieonderzoek te gaan doen, vaak een combinatie van beide. Maar zowel startersbanen als promotieplekken liggen niet voor het oprapen, met een overaanbod aan gemotiveerde jonge artsen tot gevolg.

En daar spinnen de Universitaire Medische Centra garen bij volgens deze tipgever. Artsen worden structureel onderbetaald via zgn. 80%-contracten, in plaats van 36 uur worden ze aangenomen voor 28,8 uur. Omdat het promotieonderzoek wel in dezelfde tijd moet worden afgerond, werken jonge artsen in de praktijk veel meer dan 40 uur per week.

‘Het meest extreme verhaal dat ik uit mijn centrum ken, is van een arts die gratis promotieonderzoek doet. Om in de opleiding te komen is een promotie én een positieve referentie van de promotiebegeleider onontbeerlijk. De geneeskunde is een kleine wereld: niemand durft in opstand te komen, uit angst niet aangenomen te worden voor de opleiding tot medisch specialist.’

‘Achterop de vuilniswagen’

Ook het gevoel van de psychologen uit de uitzending dat ze met honderden tegelijk op dezelfde functies solliciteren, resoneert onder onze tipgevers. Een afgestudeerd neurowetenschapper wijst ons op de enorme poel aan afgestudeerden en het beperkt aantal banen, waaruit werkgevers de kandidaten met nét dat ene beetje meer ervaring kunnen selecteren. Hij solliciteert zich suf en kan het zich niet veroorloven gratis promotieonderzoek te doen.

‘U kan zich misschien voorstellen dat mijn frustratie zeer hoog is, aangezien ik al bijna drie jaar stil sta met mijn leven en via alle mogelijke manieren probeer financieel de eindjes aan elkaar te knopen. Ik sta al jaren achterop de vuilniswagen om oud papier op te halen en ik onderhoud koffieautomaten. Ik heb hier geen problemen mee en vind het leuk werk, maar eerlijk gezegd kan ik mijn kwaliteiten wel beter toepassen.’

Onderwijs

Een terugkerend thema blijft de rol van onderwijsinstellingen. Vrijwel alle tipgevers wijzen naar de eindeloze stroom studenten die volgens hen de respectievelijke sectoren waarin ze proberen aan de slag te komen, alleen nog maar verder onder druk zetten.

Een afgestudeerd jurist: ‘Gaandeweg mijn studie kwam ik erachter dat de kans om advocaat-stagiair te worden zo’n beetje nihil is en dat juristen met een eigen praktijk nu papier staan te prikken voor de gemeente. Toch (red.) komen er elk jaar weer hele bulken afgestudeerde juristen op de markt, terwijl er gewoonweg geen werk is. En hogescholen en universiteiten doen hier niets aan!’

Een afgestudeerd bouwtechnisch bedrijfskundige beschrijft hoe hij regelmatig solliciteert op functies waarop 300 andere kandidaten met een gelijke achtergrond ook reageren. Bijzonder, want wanneer hij in 2002 aan zijn opleiding begint, is die nog fonkelnieuw. Uit onderzoek zou zijn gebleken dat de arbeidsmarkt behoefte heeft aan ongeveer 60 bouwkundige bedrijfskundige per jaar. Maar ook bij andere hogescholen springen de opleidingen als paddenstoelen uit de grond. Het gevolg: meer dan 500 afgestudeerden per jaar en een keihard gevecht om de schaarse banen.

‘Naar mijn idee grotendeels omdat de markt door overaanbod is verpest, met werkervaringsgplekken tot gevolg. Aanpakken van onrechtmatige werkervaringsplekken is prima, maar dat geldt ook voor de overheid als het aankomt op hun verantwoordelijkheid voor het oneindige laten inschrijven op opleidingen die niet marktconform zijn. Na 10 jaar heb ik nog steeds een torenhoge studieschuld die ik met geen mogelijkheid op een normale manier kan afbetalen.’

Oproep

Hebben onderwijsinstellingen een verantwoordelijkheid voor de arbeidsmarktkansen van alumni? En zo ja, zijn ze eerlijk over die arbeidsmarktkansen? Hierover hebben we al het één en ander geschreven, maar we blijven benieuwd naar de gang van zaken in andere sectoren. Ben je gedwongen om onderbetaald werk aan te nemen ondanks je bachelor of mastertitel? Of ben je werkzaam in het hoger onderwijs en weet je meer over de rol van de opleidingen bij dit probleem? Laat het ons weten op tip insturen

Fotocredit: dreamstime.nl

Lees meer over

Werk en inkomen Uitbuiting starters en stagiairs
Verkenning Research Opnames Uitzending

290 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Niels van Nimwegen

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Voor veel pas afgestudeerden liggen de banen niet voor het opscheppen en kunnen werkgevers kiezen uit een overvloed aan werkgrage sollicitanten. Wat voor gevolgen heeft dit voor afgestudeerden? En ...
Alles over dit onderzoek