Raadslid SP Boxmeer: ‘Gemeenten nemen hun plicht tot handhaven niet serieus’

woensdag 08 maart 2017 Leestijd: 4 min.

Ruimtelijke ordening /

Anne de Blok

Verslaggever

anne.deblok@kro-ncrv.nl

woensdag 08 maart 2017 Leestijd: 4 min.

Je buurman bouwt zonder bouwvergunning een loods tegen je achtertuin en gaat daarin aan de slag met een bedrijf, terwijl in het bestemmingsplan staat: wonen. Maar in plaats van te handhaven, deelt de gemeente alsnog de ontbrekende vergunning uit of past zelfs het bestemmingsplan aan. Volgens SP-raadslid Dick Schaap van de gemeente Boxmeer is dit aan de orde van de dag en moet het snel een halt toe geroepen worden: ‘Dit is funest voor het vertrouwen dat de burger in de overheid heeft.’

Als de regels overtreden worden, dan ligt een burenruzie al snel op de loer. Gelukkig kun je in zo’n geval rekenen op de gemeente. Die moet er namelijk op toezien dat iedereen zich aan de spelregels houdt op het gebied van ruimtelijke ordening. Toch krijgen we in ons dossier ‘lokaal bestuur’ regelmatig tips van mensen die vastlopen in dit systeem. Zoals bijvoorbeeld van de familie Hendriks, die een gemeente trof die jarenlang probeerde om de illegale bedrijfsactiviteiten van hun buurman alsnog te legaliseren.

lees ook: Wethouder over voortslepende handhavingkwestie: 'We hadden iets toegezegd wat we niet hadden vergund' dinsdag 07 maart

SP-raadslid Dick Schaap uit de gemeente Boxmeer las het verhaal van de familie Hendriks op onze website en herkende de situatie meteen uit zijn eigen werkervaring. Kort en bondig e-mailt hij ons het volgende: ‘Als raadslid in Boxmeer heb ik met interesse je artikel over de familie Hendriks uit Lingewaard gelezen. Het legaliseren van overtredingen gebeurde ook altijd in Boxmeer, maar inmiddels staat dit nu op de raadsagenda om hiervoor beleid te maken en hieraan paal en perk te stellen.’

Tegenstrijdigheid

We besluiten hem te bellen en vrijwel meteen steekt hij van wal. ‘Gemeenten nemen hun plicht tot handhaven niet serieus,’ begint hij zijn relaas. ‘Wat je namelijk ziet is dat als een burger last heeft van een overtreding, gemeenten eerder geneigd zijn om de kant van de ondernemer te kiezen die de overtreding begaat dan die van de burger die de overlast ervaart. Via allerlei achterdeurtjes probeert de gemeente de overtreding dan alsnog te legaliseren. Op het einde van de rit is het dus de overtreder die wordt beloond, in plaats van de burger die de gemeente erop heeft gewezen dat de regels worden overtreden.’

En dat komt doordat in ons handhavingssysteem een vreemde tegenstrijdigheid zit. Hoe zit dat? De gemeente is in eerste plaats toezichthouder op gebied van ruimtelijke ordening. Houdt iemand zich daar niet aan, dan moet de gemeente in principe ingrijpen. Dit wordt ook wel: de ‘beginselplicht tot handhaving’ genoemd. Maar als jouw buurman of buurvrouw in strijd met de regels iets bouwt dan zal de gemeente niet meteen handhavend optreden, maar eerst moeten onderzoeken of het illegale gelegaliseerd kan worden. En daar gaat het volgens Schaap vaak mis, ‘want het is de gemeente zelf die zicht op legalisatie kan creëren door bijvoorbeeld de ontbrekende vergunning te verlenen of het bestemmingsplan te wijzigen.’

Partijdigheid

Het gevolg daarvan is dat de schijn van partijdigheid moeilijk te voorkomen is en dat ziet ook Schaap binnen zijn gemeente gebeuren. ‘Ik heb letterlijk mensen bij mij thuis aan de deur gehad die last hadden van een overtreding en mij dan vroegen: klopt mijn gevoel dat de gemeente Boxmeer alles in het werk stelt om de ondernemer tegemoet te komen? En het korte antwoord is: ja, dat klopt. En dat komt doordat men ziet hoe de gemeente zich soms in allerlei bochten aan het wringen is om een illegale activiteit van een ondernemer alsnog gelegaliseerd te krijgen. Maar dat is natuurlijk de wereld op zijn kop.’

'Men ziet hoe de gemeente zich soms in allerlei bochten aan het wringen is om een illegale activiteit van een ondernemer alsnog gelegaliseerd te krijgen.'

Dick Schaap, SP-raadslid gemeente Boxmeer

Los van dat dit een sterk gevoel van onrechtvaardigheid bij Schaap oproept, vreest hij ook voor een precedentwerking. ‘Dat betekent dat de ondernemer die lak heeft aan de regels al gauw de gemeente aan zijn zijde kan treffen. En dat weten de ondernemers in Boxmeer ook. Die denken: ik kan gewoon illegaal gaan bouwen en als iemand dan begint te klagen, dan stap ik gewoon naar de gemeente en die gaat het dan wel legaliseren. En dat gebeurt echt niet alleen hier. Dat gebeurt in heel veel gemeenten in Nederland.’

Onwillige gemeente

Als burger heb je dan vaak geen andere mogelijkheid dan de overlast aan te vechten via de rechter, maar ook dat kan op een teleurstelling uitdraaien omdat gemeenten de vonnissen simpelweg naast zich neer kunnen leggen, zo zagen we ook gebeuren in de handhavingszaak van de familie Hendriks. Schaap: ‘En daar voorziet het bestuursrecht dan vervolgens onvoldoende in, vind ik. Het bestuursrecht draagt de gemeente namelijk alleen op om een nieuw besluit te nemen, met in achtneming van de uitspraak van de rechter. Maar als je als burger een onwillige gemeente treft, dan heb je het nakijken. De gemeente kan dan weer een nieuwe procedure starten om de overtreding alsnog te legaliseren waarna jij als burger weer naar de rechter kan stappen.’

lees ook: Advocaat gedupeerde burgers: 'Gelijk hebben is iets anders dan gelijk krijgen' vrijdag 03 maart

Schaap vindt dan ook dat de beginselplicht tot handhaving nu veel te vrijblijvend wordt toegepast. ‘Wat je ziet gebeuren is dat gemeenten zelf zicht op legalisatie kunnen creëren door bijvoorbeeld bestemmingsplannen te wijzigen. Maar hoe zit het dan met de rechtszekerheid die bestemmingsplannen moeten bieden voor de burgers die de overlast ervaren?’ Schaap vindt dan ook dat overtredingen niet beloond zouden moeten worden met het aanpassen van bestemmingsplannen. ‘Of we stellen regels en mensen moeten zich daar aan houden, of we schaffen de regels af. Maar we moeten niet tijdens de wedstrijd de spelregels gaan veranderen. En dat is wat gemeenten wel doen als ze bestemmingsplannen gaan wijzigen om overtredingen uiteindelijk te legaliseren. Daar gaat het wat mij betreft wezenlijk fout.’

Aanstaande zondag in De Monitor: hoe gemeenten illegale bouwprojecten achteraf proberen te legaliseren. Om 22:35 uur op NPO2. Wil jij ook je verhaal kwijt over dit onderwerp? Mail ons dan op: tip insturen.

Lees meer over

Overheid en bureaucratie Lokaal bestuur
Verkenning Research Opnames Uitzending

532 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Anne de Blok

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Gemeentes en provincies hebben veel invloed op onze leefomgeving, maar de controle daarop staat onder druk en dat leidt mogelijk tot meer misstanden. Wij willen hier meer over te weten komen.
Alles over dit onderzoek