‘Psychiatrische patiënten hebben in de praktijk een vrijbrief om geweld te gebruiken tegen personeel’

maandag 26 maart 2018 Leestijd: 3 min.

Patient in GGZ-instelling / ANP

Anne de Blok

Verslaggever

anne.deblok@kro-ncrv.nl

maandag 26 maart 2018 Leestijd: 3 min.

Als medewerkers in de psychiatrie een geweldsincident met een patiënt meemaken, blijft vervolging vaak achterwege. Dat vertelt hoogleraar Joke Harte ons in het kader van ons onderzoek ‘agressie in de zorg.’ De politie vindt soms dat geweld bij hun vak hoort en nemen de aangifte dan niet serieus of het Openbaar Ministerie seponeert uiteindelijk de zaak. Harte: ‘In de praktijk heeft de patiënt een vrijbrief om geweld te gebruiken tegen het personeel’.

Jaarlijks is dertig tot veertig procent van het personeel in psychiatrische instellingen het slachtoffer van fysiek geweld. Maar aangifte doen van dit geweld, blijkt nog niet zo makkelijk begrijpen wij uit de verhalen die jullie ons schrijven. Hoe kan dat? We gingen langs bij hoogleraar Joke Harte. Zij onderzocht ruim 2.600 geweldsincidenten die door GGZ-medewerkers waren gemeld. 704 daarvan leidden er tot een aangifte en slechts tien procent daarvan resulteerde in een strafvervolging.

‘Een schrikbarend laag aantal,’ vertelt Harte. Terwijl het vaak geen kleinigheid is waar medewerkers aangifte van doen. Zo vertelt Harte ons een verhaal over een verpleegkundige die de cel werd ingetrokken door een patiënt om haar daar te verkrachten. ‘Hij scheurde de kleren van haar lijf. Haar collega’s konden net op tijd ingrijpen.’ De verpleegkundige besluit aangifte te doen, maar dan hoort ze van het Openbaar Ministerie dat ze haar zaak seponeren. ’De gedachte van het OM was: 'Deze patiënt is ziek, en dus ontoerekeningsvatbaar.' Maar of die patiënt werkelijk ontoerekeningsvatbaar is, wordt niet onderzocht. En daar heb je het dan als hulpverlener mee te doen.’

'Hij scheurde de kleren van haar lijf. Haar collega’s konden net op tijd ingrijpen.’ Joke Harte, hoogleraar

Waar ligt de grens?
En om diezelfde reden pakt de politie meldingen van hulpverleners binnen de psychiatrie over geweld soms onvoldoende op, constateert Harte in haar onderzoek. ’De heersende opvatting is dat agressie en geweld hoort bij het werk van iemand die in de psychiatrie werkt. Ze zeggen dan: 'Deze patiënt is niet voor niets gedwongen opgenomen. Als hij zich dan agressief gedraagt, dan is dat niet ons probleem, maar het probleem van de psychiatrie'. Maar waar ligt de grens?,’ vraagt Harte zich af. ‘Soms is er namelijk wel degelijk sprake van een gerichte aanval op een medewerker. En dat soort gedrag moeten we niet tolereren. Ook niet van een psychiatrische patiënt.’

Harte vindt het daarom belangrijk dat hulpverleners wel aangifte doen als ze dat nodig vinden. ‘Je moet een duidelijk signaal kunnen afgeven van dit accepteren wij hier niet. Patiënten moet je namelijk ook aanspreken op hun gezonde kant. Het is dan heel frustrerend als een politieagent je aangifte zinloos vindt of het Openbaar Ministerie je zaak seponeert zonder het te onderzoeken. In de praktijk heeft de patiënt dan eigenlijk een vrijbrief om geweld te gebruiken tegen het personeel. Hulpverleners binnen de psychiatrie zijn onvoldoende beschermd.’

'Hulpverleners binnen de psychiatrie zijn onvoldoende beschermd tegen geweldsincidenten.’Joke Harte, hoogleraar

Angst
Tegelijkertijd ziet Harte ook dat er veel angst is bij hulpverleners om aangifte te doen. ‘Je kan eventueel anoniem aangifte doen, maar in de praktijk biedt dat weinig bescherming. Medewerkers zijn daarom soms bang dat als ze aangifte doen tegen de patiënt, de patiënt dan wraak zal gaan nemen. En dat leidt tot een moeilijk dilemma. Overplaatsing naar een andere kliniek is namelijk niet altijd mogelijk en je kan deze groep patiënten ook niet zomaar op straat zetten. Dat betekent dat je na het geweldsincident gewoon weer met elkaar verder moet. En dat is lastig.’

 

'Overplaatsing naar een andere kliniek is niet altijd mogelijk en je kan deze groep patiënten ook niet zomaar op straat zetten.'Joke Harte, hoogleraar

 

Ook worstelen de medewerkers met hun beroepsgeheim. ‘Als ze aangifte doen dan vraagt de officier van justitie vaak hoe ze dit gedrag moeten beoordelen. Met andere woorden: komt dit gedrag voort uit zijn stoornis of niet? Maar dat mag je als hulpverlener niet zeggen vanwege je beroepsgeheim. Terwijl je wel een professionele mening hebt over of de patiënt je wel of niet met opzet naar de keel heeft gegrepen. Dat maakt het voor de politie en het OM ook lastig om zo'n aangifte goed te beoordelen.'

 

Lees meer over

Gezondheid en zorg Agressie in de zorg
Verkenning Research Opnames Uitzending

Agressie in de zorg

Uitzending

De uitzending over agressie en geweld tegen hulpverleners in de psychiatrie is bijna af. Kijk dinsdag naar het resultaat!

Deel jouw ervaring 12 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op dinsdag 24 april 2018 om 21:25  NPO2

247 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Anne de Blok

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

‘Het geweld tegen ons wordt steeds heftiger,’ mailt Marie-Louise ons. Zij werkt als verpleegkundige op een gesloten psychiatrische afdeling in het midden van het land. Net als zij ...
Alles over dit onderzoek