Onderwijs / Onderwijs

‘Problemen in latere leerjaren kunnen voorkomen worden door beter kleuteronderwijs’

vrijdag 15 januari 2016 Leestijd: 3 min.

dreamstime_xl_48027701 /

Saskia Adriaens

Verslaggever

vrijdag 15 januari 2016 Leestijd: 3 min.

Na de uitzending over werkdruk in het basisonderwijs hebben we al meer dan 120 reacties ontvangen. De meeste e-mails gaan over leerkrachten die zich herkennen in de toegenomen werkdruk. Opvallend zijn de verhalen van kleuterjuffen die zich zorgen maken over het toetsen bij jonge kinderen. 'Er wordt veel te veel van die kinderen verwacht,' zegt Mari-Anne Marijnissen. Zij is in september als kleuterjuf gestopt na 42 jaar in het onderwijs.

‘Kleuters van 4 jaar moeten al zoveel kunnen en als ze iets niet kunnen, moet de juf met ze oefenen. Terwijl in die leeftijd kinderen een sprongsgewijze ontwikkeling doormaken. Dat betekent dat die kinderen niet allemaal hetzelfde niveau hebben en dat je er gewoonweg geen controle over hebt,' vertelt Mari-Anne. Ze vindt dat het kleuteronderwijs langzaam is veranderd, sinds de samenvoeging met het basisonderwijs in 1985. ‘Er is steeds minder ruimte om spelend te leren. Als een kind een paar letters niet kent, dan is dat al een probleem, terwijl dat de dag erna anders kan zijn. Er is van buitenaf, directie en ouders, veel druk op.’

Gedragsproblemen ontwikkelen

Mari-Anne ziet dat kinderen eronder lijden. ‘Kinderen die niet mee kunnen komen, gaan andere kinderen van de les houden. Dan ben je dus op zo’n kleuter aan het mopperen, terwijl hij of zij op die leeftijd er helemaal niks aan doen. Maarja, wat moet je dan als het de les verstoort?’ Oud-directeur Jack Provily maakt zich daar grote zorgen over. Hij begeleidt leerkrachten en komt dus nog veel op basisscholen. ‘Problemen in latere leerjaren hadden voorkomen kunnen worden als er meer ruimte om te spelen was geweest in het kleuteronderwijs.’ Hij doelt op faalangst ‘omdat kinderen al jong het gevoel hebben dat ze ergens aan moeten voldoen.’ Ook denkt hij dat veel ‘ongepast gedrag’ voortkomt uit de kleuterjaren. ‘Vooral jongetjes die niet genoeg ruimte hebben gekregen in die jaren om zich spelenderwijs te ontwikkelen, kunnen juist daardoor gedragsproblemen ontwikkelen.’

Volgens Jack is een grote boosdoener het verdwijnen van de ‘echte kleuterjuf’ die weet wat goed is voor die kinderen. Wat vroeger een driejarige opleiding was, namelijk de KLOS (Kleuter Leidster Opleiding School) is tegenwoordig een module op de Pabo. ‘Nu, ruim 30 jaar na het verdwijnen van die opleiding, nemen we ook afscheid van de juffen die ooit specifiek zijn opgeleid voor kleuteronderwijs.’ Jack ziet dat als een groot verlies, omdat klassikale doelen nu tot prioriteit worden gemaakt en leerlingen in groep 1 en 2 daardoor al een ‘achterstand’ kunnen oplopen. 'Gevolg is dat er soms al een hulpplan voor deze kinderen wordt opgesteld, terwijl ze er simpelweg nog niet aan toe zijn. Alsof gras harder gaat groeien als je er maar aan trekt.’

Spelenderwijs leren

Ook Marja van Delden heeft 27 jaar met jonge kinderen gewerkt en is nu onderwijsadviseur. Ze hoort van veel kleuterjuffen dat ze klagen over kinderen die slecht luisteren. ‘Maar dat heeft niks te maken met die kinderen, maar met het feit dat ze met een strak systeem werken waar die kinderen in worden gestopt. Met andere woorden: ze duwen die kinderen dingen door de strot en dáárdoor wordt de luisterhouding slecht.’ Marja ziet dat steeds meer kinderen hierdoor gedragsproblemen ontwikkelen en ook dat veel kleuters met minder plezier naar school gaan. 'Het ontbreekt in veel kleuterklassen op dit moment aan spelenderwijs leren. Terwijl kinderen van 4, 5 en 6 jaar juist het beste leren als je in hun belevingswereld mee gaat. Dus rekenen in de zandbak en taal in het keukentje.'

Nog voor onze laatste uitzending over werkdruk in het basisonderwijs plaatsten we al een soortgelijk verhaal van een kleuterjuf op onze site: ‘Ik vind dat het onderwijs zo erg is veranderd. Bij een kleuter van vier die net binnenkomt, en een bepaalde vorm niet kent, moest ik al een handelingsplan schrijven. De kleutertoets is uiteindelijk landelijk niet verplicht gesteld, maar op mijn school wilde de directie het tóch. Waarom? ‘We willen cijfertjes, we willen zien dat kinderen groeien.’ Er moesten letters aangeleerd worden, nog voor kinderen naar groep drie gingen. Maar de ontwikkeling van kleuters gaat zo grillig. Als kinderen 6 of 7 jaar zijn bereiken ze bijna allemaal een bepaald niveau. Daarvóór al aan kinderen trekken, werkt volgens mij juist averechts.’

Veel reacties

Gezien de hoeveelheid mails die we binnenkregen over dit onderwerp hierbij nog een kleine greep uit al die reacties: ‘Het onderwijs aan kleuters in Nederland is in veel gevallen een op cognitie gerichte, verarmde en eenzijdige leswereld geworden.’ ‘Ik moet mijn kleuters 16 letters aanbieden door het jaar heen. We maken woordwebben. Hebben een letterkast, zijn maar bezig met die letters. Allemaal voorbereiding voor groep 3 maar ondertussen zijn de technisch leesresultaten zwakker dan ooit.’

En ook ouders melden zich bij De Monitor: ‘Als moeder van drie dochters merken we als ouders dat het vooral om prestaties gaat. Er is weinig aandacht voor anders leren dan uit boekjes en voorgekauwde methodes. Doelen moeten gehaald worden en lijstjes moeten ingevuld worden.’ ‘De prestatiecultuur vind ik niet goed voor mijn 4 kinderen. Er is te weinig aandacht voor sociale vaardigheden. Mijn zoontje wordt gestresst als hij het gevraagde niveau niet haalt.’

We zijn benieuwd naar de ervaringen van ouders van kleuters. Hoe kijkt u naar het kleuteronderwijs dat uw kind krijgt? Gaat uw kleuter nog wel met plezier naar school? Of heeft u een andere tip over dit onderwerp? Laat het ons weten. Mail naar demonitor@kro-ncrv.nl

Dit artikel is geschreven door:

Saskia Adriaens Verslaggever

'Ogen openen en gedachten kantelen’, dat is de grootste drijfveer van Saskia Adriaens. De eerste jaren na haar studie journalistiek heeft zij als freelancer voor multiculturele televisie (MTNL) gewerkt en geschreven voor diverse media zoals kranten, Opzij en Oneworld. Tien jaar geleden alweer is zij begonnen bij de publieke omroep. Als verslaggever heeft ze reportages gemaakt in binnen- en buitenland, voor onder andere de actualiteitenrubriek Netwerk, Altijd Wat, Brandpunt Profiel, Kruispunt en sinds 2015 voor De Monitor. Vooral sociaal-maatschappelijke onderwerpen zoals de multiculturele samenleving, vluchtelingenproblematiek, vrouwenrechten, onderwijs en opvoeding hebben haar interesse. Maar zoals Einstein ook al zei: ‘Ik heb geen speciaal talent, ik ben vooral razend nieuwsgierig!’

Lees verder
@sadriaens

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Steeds meer kinderen met fysieke- of psychische problemen, zoals autisme en hoogbegaafdheid, krijgen een vrijstelling van de leerplicht. Dat betekent als kinderen niet leerbaar zijn. Maar het schij...
Alles over dit onderzoek