Ouderen in laatste levensfase met gebroken heup: opereren of palliatief sederen?

vrijdag 27 april 2018 Leestijd: 3 min.

kwetsbare oudere / ANP

Karlijn Vernooij

Redacteur

karlijn.vernooij@kro-ncrv.nl

vrijdag 27 april 2018 Leestijd: 3 min.

Het persoonlijke verhaal van Robert en Marrianne te Raa over hun moeder Gerda heeft veel losgemaakt, blijkt uit de reacties die wij krijgen in ons nieuwe onderzoek ouderenzorgGerda te Raa brak op 84-jarige leeftijd en in zeer broze toestand haar heup. Ze wilde geen operatie, maar kreeg die toch om de pijn te bestrijden. Want lopen zou ze nooit meer kunnen. Ze was al in slechte conditie en halfzijdig verlamd door een herseninfarct. Drie maanden na de operatie mocht zij door euthanasie alsnog het leven verlaten. Haar verhaal lijkt niet op zich te staan.

Drie jaar geleden kwam ook de moeder van tipgever Iris ten val, 93 jaar oud. Vocht achter de longen en een slecht hart en ook zij brak haar heup. Ze werd binnen een dag geopereerd. ‘Wij en zij wisten dat revalidatie een lijdensweg zou worden. “Gelukkig” is zij niet meer wakker geworden uit haar narcose,’ schrijft Iris op Facebook.

Meer bedenktijd

Want ook haar moeder wilde geen levensrekkende behandeling meer. ‘Tegen de nadrukkelijke wens van mijn moeder in is zij tijdens de operatie zelfs nog twee keer gereanimeerd.’ Tevergeefs. Het hart van Iris’ moeder kwam niet meer op gang. Zij stierf, met een nieuwe heup, op de uitslaapkamer van het ziekenhuis. Wat Iris het meest raakt, terugblikkend op de gebeurtenis, is de snelheid waarmee er die zomerdag in juli een beslissing genomen is. ‘Het was warm, moeder was nog in shock van de val. Ze werd meteen de volgende ochtend vroeg ingepland voor een operatie. Ze had echt meer tijd moeten krijgen om erover na te denken, het op zich in te laten werken en alternatieven te bespreken.’

Sterf je aan een gebroken heup?

‘Maar je gaat toch niet dood aan een gebroken heup?,’ vraagt Henriette zich op Facebook af. ‘Wat hadden ze dan gewild? Steeds meer morfine geven en indirect euthanasie?’ Dat klinkt misschien gek, maar is het niet, als je bedenkt dat een kwart van de ouderen met een heupfractuur binnen drie maanden is overleden. 

Als je een heupfractuur niet behandelt, heb je een levensverwachting van minder dan drie maanden.Paul Smit, hospice-arts

Verschillende deskundigen vertellen ons dat zo’n operatie een enorme aanslag is op de gezondheid. En ouderen, die toch al van alles mankeren, herstellen daar niet meer zo makkelijk van. ‘Het kan dan een keuze zijn om niet meer te opereren en te kiezen voor een palliatief traject, waarbij iemand comfortabel kan sterven,’ vertelt hospice-arts Paul Smit van Zorggroep Solis in Deventer. ‘Als je een heupfractuur niet behandelt, heb je een levensverwachting van minder dan drie maanden. Dan kun je een terminaal-verklaring krijgen van de huisarts en kom je in aanmerking voor een bed in een hospice.’ 

Palliatieve sedatie

En precies zo is het gegaan bij de moeder van Joke uit Bergschenhoek. ‘Mijn zwaar-dementerende moeder was gevallen en had haar heup gebroken. Het was kiezen: een operatie, of palliatieve sedatie. Wij hebben als familie voor dat laatste gekozen.’ De moeder van Joke werd dezelfde avond van het ziekenhuis terug naar het verpleeghuis gebracht waar een morfinepomp werd geïnstalleerd. Nog geen twee dagen later overleed zij, op 83-jarige leeftijd. En alhoewel niemand zijn moeder graag wil missen, kijkt Joke er met een tevreden gevoel op terug. ‘Ze is eigenlijk niet meer helemaal bij kennis geweest. Maar op enig moment zei ze: “Ik ben heel blij". En toen was het voor ons als familie goed.’ 

Behandelplan

De moeder van Joke woonde in een verpleeghuis. Daar is het vrij gebruikelijk om van tevoren samen met de familie een plan op te stellen over de wensen rondom het levenseinde. Wil iemand nog gereanimeerd worden? Wil iemand antibiotica krijgen tegen een longontsteking? En wil iemand nog geopereerd worden aan een complexe breuk met zicht op een moeizaam en langdurig herstel? ‘De aanwezigheid van zo’n plan maakt de communicatie en besluitvorming na een acute gebeurtenis veel gemakkelijker,'  zegt verpleeghuisarts Paul Smit. ‘Want een ziekenhuis is een “beter-worden-fabriek”. Daar is alles ingericht op behandelen. En als je van tevoren weet dat je dat niet wil, moet je in een vroeg stadium handelen. Dus vóórdat je in het ziekenhuis belandt en wordt overdonderd door de omstandigheden.’

Weinig ouderen met een wilsverklaring

Ook volgens Andrea Maier, hoogleraar ouderengeneeskunde verbonden aan de universiteit van Melbourne en Amsterdam, zit hem hierin de crux. Zeker nu ouderen steeds langer thuis blijven wonen.  ‘Een levensverklaring is van groot belang. Denk na over hoe je het wil hebben als je in het ziekenhuis belandt. Dit gebeurt helaas veel te weinig. Wensen kenbaar maken bij de huisarts is niet genoeg. Zet het op papier met een handtekening en een datum er op. Alleen dan heb je het goed geregeld.’ Het percentage ouderen met een wilsverklaring was zes jaar geleden nog maar dertien procent, blijkt uit cijfers van Patiëntenfederatie Nederland. Binnenkort worden de nieuwe cijfers bekendgemaakt.

Wil je op de hoogte blijven van dit onderzoek? Ik stuur je dan af en toe een update met de nieuwste artikelen en het laatste nieuws. Meld je hier aan.

Lees meer over

Gezondheid en zorg Ouderenzorg
Verkenning Research Opnames Uitzending

Ouderenzorg

Uitzending

Hoogbejaard en opgenomen in het ziekenhuis. Een operatie ligt vaak voor de hand. Maar is dat ook de beste optie? Vanavond om 21.25 uur zenden wij ons verhaal uit op NPO2. Laat je ons weten wat je ervan vindt?

Deel jouw ervaring 11 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op dinsdag 05 juni 2018 om 21:25  NPO2

83 tips

ontvangen

Gezondheid en zorg / Ouderenzorg

Wat is jouw ervaring met besluitvorming in de laatste levensfase van een dierbare?

Stonden er afspraken op papier? En wie had de regie? De arts of de patiënt? We zijn benieuwd naar je verhaal.
Deel jouw ervaring

Anna Gimbrère

Presentator

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Karlijn Vernooij

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Door technologische ontwikkelingen kunnen we steeds ouder worden. Een prachtige verworvenheid. Maar wat doen we met ouderen die tegen wil en dank in leven worden gehouden? ‘Sterven is anno 20...
Alles over dit onderzoek