Oproep: Waarom nemen gezondheidsverschillen tussen groepen niet af?

dinsdag 31 oktober 2017 Leestijd: 3 min.

Oproep: Waarom nemen gezondheidsverschillen tussen groepen niet af? / ANP

Bastiaan Hetebrij

Verslaggever

bastiaan.hetebrij@kro-ncrv.nl

dinsdag 31 oktober 2017 Leestijd: 3 min.

Lager opgeleiden zijn ongezonder en sterven eerder dan hoger opgeleiden. Dat kan niet alleen maar hun eigen schuld zijn. En dus is de vraag of de overheid hier iets aan doet.

In onze uitzending Doorwerken tot 67 zitten een paar akelige cijfers: Laagopgeleiden leven 6 tot 7 jaar minder dan hoogopgeleiden. Gezondheidsklachten beginnen voor lager opgeleiden ook veel eerder. Het scheelt het al snel 10 jaar met hoger opgeleiden.

 

Beleid

Eind jaren 80 is de overheid voor het eerst sociaal-economische gezondheidsverschillen gaan bestuderen. In 2001 stelt de commissie Albeda een rapport op, waarin het kabinet concludeert dat de oorzaken divers zijn, van ongezond gedrag tot structurele omgevingsfactoren zoals opleiding, arbeid, en inkomen. ‘Op deze terreinen liggen dan ook belangrijke aangrijpingspunten voor een beleid ter reductie van sociaal-economische gezondheidsverschillen.’

In 2001 stelt men zich dan een doel. In 2020 moeten de gezondheidsverschillen met 25% zijn teruggebracht. ‘Dit betekent dat in het jaar 2020 het verschil in gezonde levensverwachting tussen mensen met een lage en mensen met een hoge sociaal-economische status moet zijn afgenomen van 12 naar 9 jaar. De doelstelling is zeer ambitieus, mede gezien het feit dat de afgelopen jaren de sociaal-economische gezondheidsverschillen zijn toegenomen.’

Hoe het met deze ambitie is afgelopen hebben we nog niet scherp. Ook omdat de manier van berekenen ons niet altijd even helder is. Weet jij hier alles van mail ons dan!

 

Preventie

We weten wel dat de overheid dit soort ambities nu heeft ondergebracht in het Nationaal Programma Preventie. Eén van haar doelen uit 2013 luidt: het stabiliseren of terugbrengen van gezondheidsverschillen tussen laag- en hoogopgeleiden. Men richt zich op roken, overgewicht, overmatig alcoholgebruik, te weinig bewegen, diabetes en depressie. ‘Voor elk van deze speerpunten willen we in 2030 een substantiële verbetering bereiken ten opzichte van de trends zoals die in de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 van het RIVM zijn gerapporteerd.’

 

Ambitie niet gehaald

De politiek wil dus al jaren iets veranderen. Maar succes is er nauwelijks, zo lijkt het. Zo zegt hoogleraar Sociale Geneeskunde Karien Stronks dat de gezondheidsverschillen niet kleiner lijken te worden. Er zijn zelfs aanwijzingen dat ze groter worden. Ook de GGD schreef vorig jaar dat uit de GGD-Gezondheidsmonitors en ander onderzoek is gebleken dat sociaal-economische gezondheidsverschillen de afgelopen 10 jaar niet kleiner zijn geworden. Mensen met een lagere sociaaleconomische status leven nu gemiddeld 6 jaar korter dan mensen met een hogere status en daarnaast leven ze gemiddeld 19 jaar langer in ongezondheid. Het CBS schrijft in 2013 in haar rapport Toekomst voor de zorg dat mannen van 30 jaar met een hoog opleidingsniveau de levensverwachting 6,5 jaar hoger is dan bij hen met het laagste opleidingsniveau. De verschillen zijn niet afgenomen. Het verschil in gezonde levensverwachting naar opleidingsniveau is juist nog groter geworden.

 

Levensverwachting

Wij hebben zelf ook nog nader naar de laatste CBS-cijfers gekeken. De levensverwachting van hoger opgeleiden is in de periode 1997-2016 toegenomen met 3,3 jaar. Voor lager opgeleiden is dat 3,15 jaar. Dat ontloopt elkaar ogenschijnlijk niet veel, maar realiseer je dan dat het een gemiddelde is, met toch bijna 2 maanden verschil. Kijk je over diezelfde periode naar de gezonde levensjaren, dan is die voor hoger opgeleiden toegenomen met 2,1 jaar, en voor laag opgeleiden maar met 1,1 jaar.

 

Eigen verantwoordelijkheid

Moet de overheid harder ingrijpen? Dat ligt voor velen aan het antwoord op de vraag of het ieders eigen verantwoordelijkheid is of niet. Dat antwoord is ingewikkeld.

Individuele keuzes spelen een grote rol bij de gezondheidsverschillen, zo vindt bijvoorbeeld diezelfde hoogleraar Stronks, maar ook de Rotterdamse hoogleraar Maatschappelijke Gezondheidszorg Johan Mackenbach. Hij zou hebben berekend dat minstens de helft van de ziektegevallen in ons land vermijdbaar is door een gezonde leefstijl. Maar daar staat een visie tegenover dat bijvoorbeeld roken en overmatig eten geen eigen keuze is, maar een verslaving die je niet zo maar afleert, in een omgeving die je daar ook voortdurend toe verleidt. Het zijn dus ook de omstandigheden die een rol spelen.

 

Zware beroepen

Deze eerste snelle blik op de studie van gezondheidsverschillen leert dat de zware beroepen zeker vroeger niet zo’n rol lijken te spelen. Inmiddels is dat veranderd omdat vast staat dat fysiek zware beroepen samenhangen met de genoten opleiding en negatieve gezondheidseffecten hebben. Lager opgeleiden zijn dus ongezonder door leefstijl, zoals roken en eten, maar ook door hun werk. En daar is de keuze iets minder groot.

 

Oproep

Wij willen meer weten over de ambities om de gezondheidsverschillen terug te dringen. Wat zijn de hobbels? Wat zou moeten veranderen? En in hoeverre moeten we daarvoor iets doen met die zware beroepen? Weet je daar meer van als ervaringsdeskundige of als professional, stuur ons dan een tip.

Lees meer over

Werk en inkomen Doorwerken tot 67
Verkenning Research Opnames Uitzending

381 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Bastiaan Hetebrij Verslaggever

Bastiaan Hetebrij is politicoloog en studeerde in Amsterdam en New York. Hij liep stage bij de Duitse zender Phoenix in Berlijn en werkte als verslaggever bij AT5 en de politieke redactie van RTL-Nieuws. Hij probeert te werken volgens het journalistieke adagium: eerst de feiten, dan het werk, dan de mening en dat doet hij als verslaggever, regisseur en online. Zijn interessegebied is breed. Hij zoekt graag naar belangentegenstellingen, dieperliggende oorzaken en de al dan niet oprechte drijfveren van betrokkenen.

Lees verder
@bhetebrij

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

De AOW-leeftijd gaat sinds 2013 met stapjes omhoog zodat in 2022 de leeftijd 67 jaar en 3 maanden is. Maar gaat iedereen die nieuwe grens wel werkend halen? Na de zware beroepen richten we ons nu o...
Alles over dit onderzoek