Onderwijs / Onderwijs

‘Op een democratische school moet je je kind durven los te laten’

donderdag 30 november 2017 Leestijd: 6 min.

Kind leert alleen op Life! / eigen foto

Saskia Adriaens

Verslaggever

donderdag 30 november 2017 Leestijd: 6 min.

Al direct bij binnenkomst van de democratische school Life! in Landsmeer zie ik een jongen onderuitgezakt  met zijn jas aan op een stoel zitten met oortjes in en kijkend op zijn mobiel. In weer een andere ruimte staat een groepje kinderen variërend tussen de tien en zeventien jaar te biljarten. Het is makkelijk om snel je oordeel klaar te hebben, want deze school lijkt in het niets op het onderwijs dat ik zelf ken: een meester of juf voor een klas met tientallen leerlingen van dezelfde leeftijd en op gezette schooltijden. Hier vraag je je gelijk af: ‘Is dit niet té vrijblijvend?’

Maar in het gesprek dat ik heb met oprichters Marieke van Soest en Cordelia Addison wordt me helder dat er toch echt een duidelijke visie achter deze schoolvorm zit. De oprichters zijn zelf moeders en begrijpen dat je als ouder denkt: Waar kies ik voor? Cordelia: We zijn allemaal opgevoed met klassiek onderwijs gericht op cognitieve vaardigheden en vaak klassikaal. Dat beeld van hoe we moeten leren zit diep.Haar eigen drie zoons zitten op deze school en ook de dochter van mede-oprichter Marieke heeft op een democratische school gezeten. Marieke: Je moet je kind durven los te laten hier. Dat is vaak moeilijk voor ouders. 

Eindelijk gelukkig

In de afgelopen maanden hebben wij onderzoek gedaan naar de prestatiedruk in het reguliere onderwijs en hoe de Wet Passend Onderwijs werkt. We kwamen in contact met veel ouders van wie hun kinderen zijn vastgelopen, zelfs ziek zijn geworden van school en soms langdurig thuis kwamen te zitten. Sommige kinderen vonden hun heil in particulier onderwijs. Zo ook Tamara Miranda met haar zoon van 12 jaar. Zij ziet dat haar zoon eindelijk gelukkig is sinds hij naar de democratische school Life! in Landsmeer gaat. Hij heeft twee jaar thuis gezeten, omdat het niet wilde lukken op een reguliere school. Het schoolgeld van Life! van vierduizend euro per jaar kan zij net ophoesten maar dat heeft ze er voor over nu ze ziet dat haar zoon weer mee doet.

Oprichter Cordelia herkent dit soort verhalen. Als ouder ben ik zelf overgestapt naar democratisch onderwijs in Soest toen mijn zoon 8 jaar was. Hij had elke dag buikpijn en stress omdat hij niet kon lezen. Het was paniek voor hem. Het was wel echt een overgang naar de democratische school, want een stemmetje in mijn achterhoofd zei steeds: Hij speelt de hele dag, komt dit wel goed?Maar een jaar later ging mijn zoon mij opeens voorlezen. Hij heeft vanuit ontspanning zichzelf leren lezen, in het Nederlands en in het Engels. Toen pas kreeg ik zelf rust.

Drie jaar geleden besluit Cordelia samen met Marieke een eigen school op te richten in Landsmeer, gebaseerd op de principes van de democratische school De Ruimte in Soest. Ze hebben inmiddels vijftig leerlingen, die ze zelf studenten noemen want als student heb je een vrije keuze en stel je ook je eigen lessenpakket samen. Alle leeftijden, tussen de vier en 21 jaar, zitten in hetzelfde gebouw en zo kan het zijn dat je kleuters met pubers een spelletje ziet doen. Ze leren hier veel van elkaar,zegt Marieke daarover.

Gedrag

Hier op Life! nemen ze niet zomaar elke student aan. Daar gaat een heel traject aan vooraf. Eerst is er een kennismaking. Als dat goed verloopt krijg je een intake-gesprek waarin de schoolgeschiedenis en motivatie worden besproken. Dan worden kijkdagen afgesproken. Vervolgens volgt een proefperiode van een maand, waarbij het kind nog niet op de school wordt ingeschreven. Dat is nog mogelijk parttime in combinatie met de oude school. Dan gaat de student naar de schoolkring, waarbij alle kinderen en jongeren van de school mee beslissen of de nieuwe leerling mag blijven. Cordelia: Dat is eigenlijk altijd een verwelkomende ervaring. We hebben tot nu toe maar twee studenten afgewezen.Marieke legt uit waarom deze intake zo belangrijk is: De dyamiek in een groep is op deze school heel belangrijk, daarom moet je echt aanspreekbaar zijn op je gedrag. Het is niet erg als een student een kort lontje heeft en we hebben ook kinderen met een mogelijk autistisch spectrum, dat is oké. Maar als er iets gebeurt dan moeten we er wel over kunnen praten. Dat is belangrijk voor een veilige omgeving.

Bemiddelingskring

Dialoog is de basis voor deze school. Zo is er de schoolkring waar alle studenten moties kunnen indienen en daar wordt door iedereen gezamenlijk over beslist. Als iemand heeft bedacht dat hij of zij een trampoline wil, dan kan die daarover een motie indienen. Daar moet over worden gestemd en worden gekeken of er budget voor is. Als iemand tegen is, moet die wel met een valide argument komen en dan kan het worden tegengehouden.Eén keer per week vindt de schoolkring plaats. Daarnaast is er elke dag een bemiddelingskring om conflicten op te lossen en uit te praten. Marieke: Dat is één van de weinige dingen die op deze school echt moet: je moet bereid zijn een conflict uit te praten. Het is de bedoeling dat je daarvan leert: Wat is het perspectief van de ander?en Wat kan ik doen om het te voorkomen?Zo nodig worden consequenties afgesproken. Heel extreem is een soort van reflectie-tijd: dan mag je even niet komen. Of één van je certificaten (afspraken met ouders die op papier zijn gezet, red) wordt ingetrokken, wat kan betekenen dat je geen gebruik van de keuken mag maken of je mag niet naar buiten of je mag geen gebruik maken van een beeldscherm.

Intrinsieke motivatie

Naast al deze zaken die de school toch wel bijzonder maken, wordt er natuurlijk ook gewoon les gegeven. Zo zit een klein groepje studenten, variërend in de leeftijd tussen negen en veertien jaar, bij elkaar in een Japanse les. Daarnaast is er naast de standaard vakken zoals Nederlands, Engels en wiskunde, ook Spaanse les, veel muziekvakken, maar ook een les programmeren. Of een groepje studenten gaat met begeleiders naar een conferentie over bitcoins. Marieke: Je stelt je eigen lesrooster samen. Dan kun je bijvoorbeeld op dinsdag van drie tot vier uur naar Spaanse les gedurende acht weken. Als je je eenmaal inschrijft op een les moet je ook blijven komen.Cordelia daarover: Het voordeel is dat deze kinderen echt voor een vak kiezen, dus heel erg gemotiveerd zijn.En dat is precies de basisgedachte van de democratische school: kinderen leren vanuit een intrinsieke motivatie.

Maar is dat er bij iedereen dan?’ vraag ik me af. Uiteindelijk wel en altijd voor iets, zegt Cordelia. Zij begeleidt de pubers binnen de school. Ik heb een student die weinig motivatie vanuit zichzelf heeft om een taal te leren. Dus dan kijk ik hoe ik hem kan ondersteunen. We hebben een plan gemaakt en zitten elke week even samen.Cordelia is er - inmiddels - van overtuigd dat de motivatie vanzelf komt, omdat ze dat bij haar eigen zoons heeft gezien. Ze vertelt dat haar oudste zoon hier op school vooral aan het spelen was tot hij opeens had besloten dat hij restauranteigenaar wilde worden. En nu heeft hij bedacht dat hij dus zijn Havo-diploma wil halen.

Inspireren

Volgens de oprichters is het uiteindelijke doel niet hetzelfde als in het reguliere onderwijs: een diploma halen. Marieke: Als een student dat wil, kan hij of zij staatsexamen doen. En we hebben ook wel een soort van Cito-toets voor als ouders willen weten waar hun kind staat en vaak willen de studenten het zelf ook wel weten.Haar eigen dochter die ook naar een democratische school ging, is nu aan het reizen en werken. Ik geloof dat mensen in vrijheid keuzes moeten maken door eigen verantwoordelijkheid te nemen. Zo word je wie je bent. Je kunt kinderen inspireren, niet beïnvloeden. Aanvankelijk was het toch even slikken. Wat betekent het, dat ze niet de standaard schoolroute doorloopt. Maar ik ben heel blij met de keuzes die ze heeft gemaakt. Veel oud-studenten van een democratische school worden zelfstandige of ondernemer.

Onderwijsinspectie

Volgens de oprichters is het voor veel mensen nog steeds wennen aan deze vorm van onderwijs, ook voor de Onderwijsinspectie. Marieke: Je merkt dat mensen vaak even moeten slikken als ze binnenkomen, omdat het niet is wat ze gewend zijn.

Wij bekijken de meest recente inspectieverslagen en daaruit blijkt dat alle democratische scholen voldoende scoren, voor zowel het basis- als het voortgezet onderwijs. LIFE! kreeg in haar eerste schooljaar nog een onvoldoende. Inspectie was van mening dat het leerstofaanbod en de resultaten nog niet op orde waren. Inmiddels is dat wel het geval. Afgelopen oktober concludeerde de Inspectie: Een deel van de leerlingen heeft meerdere basisscholen achter de rug en heeft daar de  nodige frustraties opgelopen. Enkele leerlingen hebben zelfs een tijd thuis gezeten. Zij krijgen op de basisschool van Life! de gelegenheid en tijd die ze nodig hebben om zich te ontscholenen te ervaren dat zij zichzelf kunnen en mogen zijn, waarbij het zelfvertrouwen wordt versterkt. De school kan laten zien dat een aantal leerlingen een positieve ontwikkeling doormaakt. Dat is een mooie verworvenheid van de werkwijze van de school.

Verkenning Research Opnames Uitzending

Onderwijs

Verkenning

Deel jouw ervaring 154 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op dinsdag 18 september 21:25u, NPO2

1955 tips

ontvangen

54 experts gesproken

Een vrijstelling van de leerplicht voor je kind? En wat dan? Zijn er voldoende mogelijkheden om je kind toch onderwijs en begeleiding te geven?

Onderwijs / Onderwijs

Oproep

Wij zijn inmiddels benieuwd naar meer ervaringen die te maken hebben met democratisch onderwijs en ander particulier (of bijzonder) onderwijs. Is dit inderdaad een uitkomst voor sommige leerlingen die vastlopen in het reguliere onderwijs? Wat zijn je ervaringen? We horen het graag.
Deel jouw ervaring

Saskia Adriaens

Verslaggever

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Saskia Adriaens Verslaggever

'Ogen openen en gedachten kantelen’, dat is de grootste drijfveer van Saskia Adriaens. De eerste jaren na haar studie journalistiek heeft zij als freelancer voor multiculturele televisie (MTNL) gewerkt en geschreven voor diverse media zoals kranten, Opzij en Oneworld. Tien jaar geleden alweer is zij begonnen bij de publieke omroep. Als verslaggever heeft ze reportages gemaakt in binnen- en buitenland, voor onder andere de actualiteitenrubriek Netwerk, Altijd Wat, Brandpunt Profiel, Kruispunt en sinds 2015 voor De Monitor. Vooral sociaal-maatschappelijke onderwerpen zoals de multiculturele samenleving, vluchtelingenproblematiek, vrouwenrechten, onderwijs en opvoeding hebben haar interesse. Maar zoals Einstein ook al zei: ‘Ik heb geen speciaal talent, ik ben vooral razend nieuwsgierig!’

Lees verder
@sadriaens

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Steeds meer kinderen met fysieke- of psychische problemen, zoals autisme en hoogbegaafdheid, krijgen een vrijstelling van de leerplicht. Dat betekent als kinderen niet leerbaar zijn. Maar het schij...
Alles over dit onderzoek