‘Onze angst voor asbest bepaalt het beleid’

woensdag 02 mei 2018 Leestijd: 5 min.

Een bewoner staat op het balkon van een 'asbestflat' in Kanaleneiland, Utrecht. / ANP Foto

Stephanie Sint Nicolaas

Redacteur

stephanie.sintnicolaas@kro-ncrv.nl

woensdag 02 mei 2018 Leestijd: 5 min.

Elk jaar overlijden er honderden mensen als gevolg van de blootstelling aan asbest. Dat asbest een gevaarlijke en kankerverwekkende stof is, staat buiten kijf, zegt voormalig GGD-arts Henk Jans. Toch vindt Jans dat er sprake is van een ‘doorgeslagen risico-reflex’ en een ‘overspannen reactie’ als het gaat om hoe we omgaan met asbest. ‘Angst en emoties bepalen op dit moment het beleid. We zouden meer wetenschappelijk onderzoek moeten doen om écht iets te kunnen zeggen over de aanwezige gezondheidsrisico’s. De maatregelen die we nemen, staan vaak helemaal niet in verhouding tot die risico’s.’

We spreken met Jans omdat we hem graag de bevindingen willen voorleggen van ons onderzoek naar Asbest. Jans heeft tientallen jaren ervaring met de gezondheidsrisico’s van asbest. Hij was als arts medische milieukunde bijvoorbeeld betrokken bij de ‘asbestcalamiteit’ die iedereen zich herinnert: die in de Utrechtse wijk Kanaleneiland in 2012. Tijdens een renovatie door een woningcorporatie werden daar asbestdeeltjes aangetroffen. Dat leidde tot een grootschalige ontruiming en veel onrust en psychosociale klachten bij de bewoners.

Asbestwoningen in Kanaleneiland
Jans herinnert het zich nog goed. ‘Een groot aantal bewoners wilde niet terug naar huis, omdat ze het gevoel hadden dat er sprake was van een groot gezondheidsrisico in de omgeving. Maar uit metingen bleek dat het om een uitermate klein risico ging: de concentratie asbest in de binnenlucht van woningen en buitenlucht was nul of heel laag. Op zo’n moment zie ik het als mijn taak als arts om het risico van de asbestvezels in het juiste perspectief te plaatsen en daarover open en betrokken te communiceren. De bewoners in Kanaleneiland heb ik destijds verteld dat de stress van de ontruiming en het ‘niet in je eigen huis kunnen wonen’, een veel groter gezondheidsrisico met zich meebracht dan de zeer minimale verhoging van het aantal asbestdeeltjes in de lucht.’ 

Uiteraard, zegt Jans, is asbest een gevaarlijke en kankerverwekkende stof. ‘Bij het inademen van grote concentraties vezels neemt het risico op ziek worden door asbest toe, zeker bij langdurige blootstelling. Dat is ook waardoor je de huidige piek in asbestslachtoffers kunt verklaren. Bijna al deze mensen zijn gedurende hun werk in het verleden langere tijd blootgesteld geweest aan hoge concentraties asbest, veelal in afgesloten ruimtes. Maar dan heb je het over een risico dat vele malen groter is dan het risico dat je ziek zou kunnen worden van een asbesthoudend dak. En dat is een boodschap die wel moet worden verteld, vind ik.’ 

Hardnekkige misverstanden
Er bestaan hardnekkige misverstanden als het om asbest gaat, zegt Jans. Zo hoort hij in discussies over de noodzaak van een asbestdakenverbod vaak deze zin vallen: ‘Eén asbestvezel kan al dodelijk zijn.’ En dat klopt gewoon niet, legt Jans uit. ‘Blootstelling aan één asbestvezel levert een extra kans om kanker te krijgen op van minder dan 1 op de biljoen. In theorie klopt het dat één vezel tot kanker kan leiden, omdat er geen drempelwaarde is voor kankerverwekkende stoffen. Maar die kans is bij inademing van een vezel zo uitermate klein, dat het eigenlijk nihil kan worden genoemd.’ En wat de meeste mensen ook niet weten, is dat iedere Nederlander elke dag een hoeveelheid asbestvezels inademt. ‘Eén kubieke meter lucht bevat gemiddeld zo’n 35 tot 80 vezels. Die ‘achtergrondconcentratie’ van asbest in de lucht om ons heen is sinds het algemene asbestverbod in 1993 juist vele malen lager geworden. Dan hebben we het over meer dan een factortachtig lager dan dertig jaar geleden). Dat komt vooral omdat er zo goed als geen asbest meer bewerkt en verwerkt wordt zonder adequate bescherming en omdat er geen asbesthoudende remvoeringen meer zijn.’ Die remmen waren vóór 1993, samen met de asbestverwer­kende industrie, de belangrijkste reden voor de toen veel hogere concentratie asbestvezels in de buitenlucht.

‘We weten veel te weinig over de risico’s’
Maar hoe zit het dan volgens Jans met de risico’s van asbestdaken? Wegen de kosten van de grootschalige sanering op tegen de gezondheidswinst die ermee wordt behaald? ‘Er wordt op dit moment niet op een realistische manier naar de risico’s gekeken. We schieten meteen in een soort kramp waarbij voor ieder asbestdak boven de 35 m2 (alles daaronder mag je als particulier zelf verwijderen, als het tenminste geschroefd is, red.) een wit pak met alles erop en eraan aangetrokken moet worden. Er wordt niet gekeken naar: wat is voor dit dak precies het risico, is het dak al beschadigd en verweerd. Als het om asbest gaat, is onze ratio volledig uitgeschakeld en ontbreekt elk gevoel van realisme en nuchterheid.’ 

‘Meer onderzoek nodig’
Maar hoe zit het dan met de risico’s van oude en verweerde asbestdaken waarbij een dakgoot ontbreekt? Bij dit soort daken zijn de gezondheidsrisico’s groter, omdat de asbestvezels dan niet via de regenpijp wegspoelen met het regenwater, maar rechtstreeks op de bodem terechtkomen. Dit kan eventueel leiden tot verdere verspreiding. Van de provincie Gelderland begrijpen wij dat juist díe daken een belangrijke reden zijn voor het asbestdakenverbod. Jans: ‘Het klopt dat dit soort daken een risico kunnen vormen. De kans bestaat dat de vezels die op de grond terecht komen, naar binnen gelopen worden (‘inlooprisico’). Maar we weten nog ontzettend weinig over wat precies de verhoging in asbestvezelconcentraties is die door het inlopen wordt veroorzaakt en over het daarmee samenhangende risico. Op dit moment doen we er bij voorbaat ál het mogelijke aan om de risico’s van asbestdaken tot nul te reduceren, terwijl het risico voor het merendeel van de daken verwaarloosbaar klein is voor de directe omgeving. Het verwijderen van alle Nederlandse asbestdaken voor 2024 kost ons miljarden, terwijl de gezondheidswinst daar niet tegen opweegt. Ik pleit ervoor om eerst degelijk wetenschappelijk onderzoek te doen naar het inloopgevaar, en op grond daarvan te bepalen welke daken nu echt snel gesaneerd moeten worden. En welke daken best nog wat langer kunnen blijven liggen dan 2024 en of met andere werkmethoden, die goedkoper en effectiever zijn, veilig verwijderd kunnen worden.’

lees ook: Oproep: Wat verdient de overheid aan de sanering van asbestdaken? vrijdag 27 april

Grenswaarden andere kankerverwekkende stoffen
We zijn op dit moment erg gefocust op de risico’s van asbest, vindt Jans, terwijl er nog zoveel ándere kankerverwekkende stoffen om ons heen voorkomen. ‘Met elkaar hebben we grenswaarden afgesproken voor die stoffen. Een ‘acceptabel risico’ vinden we: een extra kans op het krijgen van kanker van 1 op 10.000 bij levenslange blootstelling aan een bepaalde concentratie. Die kans heb je bij asbest (chrysotiel) als de concentratie 2800 vezels per m3 is. Dan zou je vind ik best kunnen zeggen: we streven ernaar dat we dat nog een factor honderd lager krijgen. Dus een kans van één op een miljoen. Maar op de een of andere manier zijn we als het woordje ‘asbest’ genoemd wordt, óók nog niet gerust op die ondergrens. En moet het aantal vezels nog verder worden gereduceerd. Het frappante is: op het moment dat ik met jou dit gesprek voer, rijd ik in een file en adem ik continu lage concentraties benzeen in. Oók een kankerverwekkende stof. Maar daar maken we ons veel minder zorgen over dan asbest.’

‘Met gezond verstand’
Uiteindelijk, zegt Jans, is het goed als op termijn alle asbestdaken verdwijnen. ‘Maar ik zie voor de minder risicovolle daken, die een groot oppervlak vertegenwoordigen, geen enkele reden dat per se voor 2024 al te doen. En laten we alsjeblieft wel op een realistische en nuchtere manier naar de risico’s kijken, en ons gezonde verstand blijven gebruiken. Dat zou de samenleving veel geld besparen.’  

Ik hou je op de hoogte!
Meer weten over ons onderzoek naar Asbest? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief en ik stuur je eens per twee weken een update.

Lees meer over

Natuur en milieu Asbest
Verkenning Research Opnames Uitzending

Asbest

Uitzending

De uitzending over het asbestdakenverbod dinsdag 22 mei om 21:25 uur op NPO2.

Deel jouw ervaring 21 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op dinsdag 22 mei 2018 om 21:25  NPO2

183 tips

ontvangen

20

6

Dit artikel is geschreven door:

Stephanie Sint Nicolaas Redacteur

Stephanie Sint Nicolaas voltooide na een bachelorstudie geschiedenis een master Journalistiek en Nieuwe Media. Ze werkte voor zowel radio (Radio 1) als voor verschillende journalistieke televisieprogramma's (Knevel en van den Brink, Rondom 10, Debat op 2, Altijd Wat). In haar vrije tijd fotografeert ze graag en net als in haar redactiewerk is het doel om bijzondere verhalen van mensen in beeld te brengen. Voor De Monitor deed ze research, en filmt en monteert ze nu video's voor social media.

Lees verder
@stephsint

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Elk jaar overlijden ongeveer duizend mensen aan de gevolgen van asbest. De minuscule vezeltjes die het mineraal een ideaal bouwmateriaal maakt, veroorzaken ook zeer moeilijk te behandelen vormen va...
Alles over dit onderzoek