Gezondheid en zorg / Zorg in de gemeente

Onderzoeker: 'Risico's op verstrengeling van belangen tijdens keukentafelgesprek'

maandag 21 december 2015 Leestijd: 2 min.

Dossier /

Yvonne Verkaik

Redacteur

maandag 21 december 2015 Leestijd: 2 min.

Tipgever Esther de Jong laat ons weten dat ze meerdere keukentafelgesprekken voerde, met verschillende uitkomsten. Hoe kan dat? Andere tipgevers melden ons dat in hun gemeente gesprekken gevoerd worden met alleen de zorgaanbieder. Zij vragen zich af of dat mag en of belangenverstrengeling niet op de loer ligt? Tijd om de vraag ‘hoe onafhankelijk is het keukentafelgesprek?’ voor te leggen aan een deskundige.

Voor ons onderzoek Zorg in de gemeente nemen we contact op met wetenschapper Niels Uenk, aangesloten bij Het Public Procurement Research Centre (PPRC) is een interdisciplinair onderzoekscentrum van de Universiteit Utrecht en de Universiteit Twente. Hij doet momenteel promotieonderzoek naar gemeentelijk opdrachtgeverschap in het sociaal domein. Daarvoor onderzoekt hij de WMO-contracten die gemeentes hebben afgesloten in het kader van de decentralisatie. Die contracten verschillen onderling sterk, zo blijkt al snel uit het gesprek met Uenk. En dat kan ook gevolgen hebben voor de keukentafelgesprekken. In de ene gemeente zal het gesprek gevoerd worden door een sociaal wijkteam en in de andere gemeente door iemand van het welzijnswerk of door een ambtenaar van de gemeente. Of dus door een zorgaanbieder.

Zorgaanbieder aan de keukentafel

Volgens Uenk mag een zorgaanbieder de keukentafelgesprekken wel voeren; in de wet staat in ieder geval niet dat dat niet mag. Of dat wenselijk is, daar is hij niet zo zeker van. ‘Het ligt eraan hoe de gemeente het geregeld heeft met de desbetreffende zorgaanbieder. Maar ik vind dat een zorgvrager er in ieder geval op moet kunnen rekenen dat hij aan tafel zit met iemand die geen rechtstreeks financieel belang heeft.’

Uenk legt uit dat er gemeentes zijn waarbij zorgaanbieders voor het hele proces verantwoordelijk worden gemaakt, als een soort hoofdaannemer. Ze doen het keukentafelgesprek, ze bepalen het aantal uren en doen de uiteindelijke zorg. Daarvoor krijgt de zorgaanbieder een van tevoren vastgesteld bedrag. ‘Dat is een risico. Hoe minder zorg de aanbieder daarvoor levert, hoe meer marge hij overhoudt. Het kan dus een prikkel zijn om de uren van zorgvrager zo laag mogelijk te houden. Want dat levert de zorgaanbieder het meeste op,’ aldus Uenk.

Keukentafel als verkoopgesprek?

Kan dat er ook voor zorgen dat een keukentafelgesprek een soort verkoopgesprek wordt? ‘Ja, als daar geen afspraken over gemaakt zijn, dan kan het in het belang zijn van een zorgaanbieder om laag te indiceren en mensen extra hulp te laten bijkopen. Dat risico is aanwezig, maar dat is natuurlijk niet de bedoeling,’ zo stelt de onderzoeker.

Risico’s op het andere uiterste, als er van tevoren geen bedrag wordt vastgesteld tussen gemeente en zorgaanbieder, ziet Uenk overigens ook. En dat scenario kan dan vooral nadelig uitpakken voor de gemeenten zelf. Er zijn dan raamcontracten gesloten met verschillende zorgaanbieders, waarbij ze geen garantie hebben op budgetten of cliënten. Zorg wordt per uur geleverde zorg afgerekend. Een zorgaanbieder kan dan geneigd zijn om dan meer zorguren toe te wijzen dan noodzakelijk – en de cliënt door te verwijzen naar de eigen instelling in plaats van open keuze te bieden. Korten op uren zal in die gemeentes mogelijk minder vaak voorkomen. ‘Maar dat is natuurlijk ook de kat op het spek binden,’ aldus Uenk.

Onafhankelijke cliënt-ondersteuning
Naast onderzoeker is Uenk ook adviseur van verschillende gemeentes. In de wet is vastgelegd dat een zorgvrager recht heeft op gratis cliënt-ondersteuning. Zo’n ondersteuner weet wat de rechten zijn van de zorgvrager, kan helpen bij het maken van weloverwogen keuzes en kan erop toezien dat een gesprek goed verloopt. Uenk ziet het daar nog regelmatig misgaan. Zorgvragers worden dan terloops of niet gewezen op het bestaan hiervan. ‘Als gemeentes denken dat ze wegkomen met een regeltje dat er een familielid mag aanschuiven, dan hebben ze het mis,’ aldus Uenk.

Oproep
Heb je ook een keukentafelgesprek gevoerd zonder gratis cliënt-ondersteuning? Zat er bij jou ook een zorgaanbieder aan tafel? En twijfel je over de onafhankelijkheid van het gesprek? Meld het ons! Mail: tip insturen.

Dit artikel is geschreven door:

Yvonne Verkaik Redacteur

Yvonne Verkaik studeerde politieke geschiedenis en cultuureducatie aan de Universiteit van Utrecht. Na haar studie werkte ze voor verschillende consumentenprogramma’s, actualiteitenrubrieken en talkshows. Op de redactie van de Monitor staat ze bekend als een researcher met oog voor detail en een voorliefde voor het menselijke verhaal. Ook begeleidt ze de stages van de nieuwe journalistieke talenten. Als journalist wil ze graag begrijpen hoe de samenleving werkt en hoopt ze verandering teweeg te brengen daar waar mensen in de knel komen.

Lees verder
@verkaiky

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

In het dossier Zorg in de gemeente onderzoeken we of de kwaliteit van de zorg verbetert of verslechtert nu de gemeenten verantwoordelijk zijn. We onderzoeken de gevolgen voor cliënten met een zorgvraag en de rol van zorgaanbieders en gemeenten. Er blijkt veel onrust en ongenoegen.

Alles over dit onderzoek