Gezondheid en zorg / Ondervoeding

Nieuwe richtlijn voor kant-en-klaar maaltijden ouderen in de maak

zondag 02 september 2018 Leestijd: 3 min.

Tafeltje-dek-je / ANP Foto

Karlijn Vernooij

Redacteur

zondag 02 september 2018 Leestijd: 3 min.

Veel tafeltje-dek-je maaltijden zijn te zout en niet lekker. Dat concludeerde De Consumentenbond eerder deze week. Ook in ons onderzoek ondervoeding krijgen wij klachten over de kant-en-klare happen waar veel ouderen met thuiszorg op aangewezen zijn.  Maar zijn de maaltijden behalve ‘niet zo lekker’ ook slecht voor de gezondheid? En werken ze daarmee ondervoeding in de hand?

Consumentenbond onderwierp acht aanbieders aan de test. Vijf maaltijden werden in het laboratorium geanalyseerd op voedingswaarde en samenstelling. En de conclusie is niet mals. Teveel zout en te weinig groente. Ook de smaak houdt niet over vinden de experts. De jus is waterig en de andijvie is vaak veel te lang doorgekookt.

‘Fantasieloze hap’

‘Herkenbaar,' vindt tipgever Petra. Als casemanager komt ze veel over de vloer bij ouderen met dementie. ‘Ik vind het eten er vaak onaantrekkelijk uit zien. Juist bij ouderen met dementie is het belangrijk ze te verleiden tot eten. In plaats van een fantasieloze kant-en-klaar hap voor te zetten.’ Volgens de Consumentenbond zitten er trouwens ook best lekkere aardappels, stukken vlees, en stamppotten bij. Maar nooit in dezelfde maaltijd.

lees ook: Verse maaltijden in het hospice redden Dick (92) van de dood dinsdag 28 augustus

Ondervoeding

Dat de maaltijden daarmee minder aantrekkelijk zijn dan een pan zelfgemaakte dampende andijviestamppot met spekjes is duidelijk. Maar komt de gezondheid van ouderen erdoor in gevaar? Veel ouderen met thuiszorg kiezen voor tafeltje-dek-je. En uit cijfers blijkt dat ruim één op de drie ouderen met thuiszorg ondervoed is. Maar een woordvoerder van De Consumentenbond durft dat verband niet één op één te leggen. ‘Teveel zout en te weinig groente is niet gezond. Maar bij ondervoeding is vooral voedingswaarde en het aantal calorieën heel belangrijk. We zijn uitgegaan van 400 tot 700 calorieën per maaltijd. En dat was meestal prima in orde.’

Te weinig eiwitten

‘Behalve als je er maar de helft van opeet,'  nuanceert Marian de van der Schueren, HAN-lector Voeding en Gezondheid, dit gegeven. Zij deed onderzoek onder 700 ouderen naar hun ervaringen met tafeltje-dek-je. ‘Grosso modo zijn ze tevreden over de maaltijden. Maar veel ouderen geven aan dat de porties te groot zijn, en gebruiken dan 1 maaltijd voor 2 dagen. Waardoor ze veel te weinig binnen krijgen.’ Ook in dit onderzoek werden verschillende menu’s onder de loep genomen en geanalyseerd op voedingswaarde. ‘De meeste maaltijden voldoen niet aan de huidige eiwiteisen voor ouderen. Eiwitten zijn nodig voor het behoud van spiermassa en functionaliteit. Als ouderen dat niet genoeg binnenkrijgen raken ze ondervoed. Ook al eten ze verder vet en calorierijk.’

Je bent de smaakbeleving van gebakken aardappeltjes echt wel kwijt in een gesteriliseerde maaltijd die je vervolgens in de magnetron stopt.Marian de van der Schueren, HAN-lector

Richtlijn in de maak

Marian de van der Schueren concludeert uit onderzoek dat de eiwitinname verslechtert op het moment dat ouderen overschakelen van zelf koken naar kant-en-klare maaltijden. ‘Je bent de smaakbeleving van gebakken aardappeltjes echt wel kwijt in een gesteriliseerde maaltijd die je vervolgens in de magnetron stopt.‘ Samen met het Voedingscentrum en twaalf fabrikanten zal zij binnenkort starten met het opstellen van een richtlijn met kwaliteitseisen. Het ultieme doel is het verminderen van het risico op ondervoeding. ‘Denk bijvoorbeeld aan kleinere porties met een hogere voedingsdichtheid. Of standaard extra kwark en yoghurt in een maaltijdpakket.’ Ook is er volgens de lector nog veel winst te behalen als het gaat om de lunch en het ontbijt. ’Een ontbijt van twee beschuitjes met jam en een kopje thee volstaat niet. Vervang dat alsjeblieft door twee boterhammen met kaas. En een glas melk.

Tafeltje-dek-je is in de thuiszorg ongemerkt de norm geworden. Ruud Dirkse, tipgever

Gezamenlijke eetprojecten

Ondanks de voorgenomen verbeteringen maken veel tipgevers, waaronder Ruud Dirkse, schrijver van vier boeken over dementie, zich zorgen over de tafeltje-dek-je-cultuur in Nederland. ‘Het is in de thuiszorg ongemerkt de norm geworden.’ Volgens hem gaat het in het buitenland heel anders. ‘In Nederland rijden we de bakjes eten naar de mensen. In Duitsland rijden ze de mensen naar het eten. Er zijn daar veel gezamenlijke eetprojecten. Want “zien eten doet eten”. En onderschat ook het belang van de ambiance niet, van een kaarsje en een kleedje.’  Wat Dirkse betreft wordt het probleem van ondervoeding bij dementie alleen opgelost als we de kant-en-klare maaltijden in de ban doen. ‘De gemeente zou het gebruik van tafeltje-dek-je moeten afremmen. In plaats van miljoenen steken in projecten tegen eenzaamheid en ondervoeding.’ Dirkse erkent dat er ook in Nederland met dit soort projecten wordt geëxperimenteerd. ‘Maar niet genoeg. Daar is echt een cultuuromslag voor nodig.’

Apetito

En tot die tijd blijven veel ouderen aangewezen op de gebakken aardappeltjes uit de magnetron. Volgens Apetito, één van de grootste aanbieders van maaltijdservice, neemt dat aantal door de vergrijzing en het beleid om mensen langer thuis te laten wonen ook hard toe. De aanbieder neemt de ondervoedingsproblematiek heel serieus en is continu bezig om de maaltijden en de service hierop aan te passen. Zo wordt het zoutpercentage in de maaltijden stapsgewijs verlaagd en hebben de Apetito-chauffeurs ook een sociale functie. ‘Even een praatje maken, de maaltijd alvast openen en magnetron instellen. Dat helpt vanuit sociaal oogpunt om de maaltijd te nuttigen. ‘

 Wil je op de hoogte blijven van dit onderzoek? Schrijf je dan in voor de e-mail updates! Meld je hier aan.

Gezondheid en zorg / Ondervoeding

Herkenbaar?

Ken jij iemand die problemen heeft die problemen heeft met eten en drinken? Bijvoorbeeld door Alzheimer of dementie. En daardoor ondervoed dreigt te raken? Laat het ons weten!
Deel jouw ervaring

Karlijn Vernooij

Redacteur

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Karlijn Vernooij Redacteur
Karlijn heeft bijna 15 jaar ervaring in de journalistiek. Van redacteur en planner op de binnenlandredactie van RTL Nieuws tot samensteller bij KRO-NCRV Radio 1. De overstap naar het programma De Monitor is een lang gekoesterde wens. ‘Waar je bij de radio dagelijks in hoog tempo verschillende onderwerpen aanraakt en weer laat liggen, kun je er bij De Monitor veel dieper induiken.’ Mensen in de samenleving een stem geven, mensen die ergens anders niet gehoord worden, is wat haar het meeste drijft. ‘Samen proberen iets bloot leggen, en er een oplossing voor proberen te vinden. In plaats van je laten sturen door ‘de waan van de dag’. Haar eerste onderzoek gaat over datingsites met nepprofielen. Wat haar daarin het meest treft zijn de verhalen van kwetsbare mensen op zoek naar liefde, waar deze sites misbruik van maken.
Lees verder

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Oud worden in je eigen omgeving. Terwijl de zorg aan huis geregeld wordt. Ideaal, dacht de overheid een paar jaar geleden. Maar de praktijk blijkt weerbarstiger.

Een grote groep kwetsbare ouderen blijkt in de nieuwe situatie te weinig zelfredzaam. Bijvoorbeeld mensen met dementie. Ze hebben minder honger of dorst en vergeten om te eten en te drinken en raken ondervoed.

Alles over dit onderzoek