‘Niet krijgen Verklaring omtrent het Gedrag demotiveert ex-gedetineerde’

dinsdag 15 januari 2019 Leestijd: 3 min.

man kijkt in zijn cel uit raam / ANP Foto

Alje Kamphuis

Verslaggever

alje.kamphuis@kro-ncrv.nl

dinsdag 15 januari 2019 Leestijd: 3 min.

Werk kan zorgen voor stabiliteit na een detentie. Maar voor veel ex-gevangenen is het niet makkelijk om een baan te vinden. Tijdens ons onderzoek horen we van verschillende kanten dat de Verklaring omtrent het Gedrag (VOG), die steeds vaker overlegd moet worden, een belemmering vormt. Maar is dat ook zo?

We bellen met Elina van ’t Zand-Kurtovic, docent criminologie aan de Universiteit van Leiden. Ze onderzocht voor haar promotie in 2017 de impact van een strafblad op de re-integratie van jongvolwassenen op de arbeidsmarkt. Hierbij volgde ze 31 jongeren met zo’n strafblad. Elina: ‘Het niet krijgen van een VOG demotiveert enorm. Het is frustrerend dat je niet het werk kunt doen dat je wilt. Het wordt ervaren als een dubbele straf. Sommige ex-gedetineerden durven niet eens meer te solliciteren. Ze schamen zich.’

VOG

Een VOG is een verklaring van het ministerie van Justitie en Veiligheid waaruit blijkt dat het gedrag van een persoon in het verleden geen bezwaar vormt voor het vervullen van een specifieke functie in de samenleving. Sinds 2004 heeft de VOG een enorme vlucht genomen. Vanaf dat jaar kan iedere werkgever, maar ook stage-aanbieder, vrijwilligersorganisatie, sportclub of opleiding om de verklaring vragen. Werden er in 2004 nog maar 136.000 VOG’s afgegeven, in 2018 telde screeningsdienst Justis er 1,2 miljoen, een record.

Personen met een recent justitieel verleden kunnen tijdelijk van de uitoefening van een beroep worden uitgesloten. Bij een aanvraag van een VOG wordt gekeken of er een relatie is tussen het gepleegde delict en de beoogde functie. Als die er is wordt er een weging gemaakt. Hierbij telt onder meer het aantal delicten en het tijdsverloop. Standaard wordt er vier jaar teruggekeken. Bij jongeren onder de 23 jaar is dat twee jaar. Mits ze geen zedendelict, misdrijf dat betrekking heeft op terrorisme of een ernstig geweldsdelict op hun naam hebben staan.

Justitieel verleden

In de eerste drie kwartalen van 2018 kregen ruim 2500 personen met een recent justitieel verleden geen VOG. Elina: ‘De laatste tijd legt de overheid steeds meer de nadruk op het beschermen van de samenleving tegen risico’s. De VOG wordt hierbij als een goed instrument gezien. Er is een aanname dat als je iemand uitsluit voor een bepaalde functie er geen delict gepleegd kan worden. Natuurlijk is het niet verstandig om iemand met een pedoseksuele neiging op een kinderdagverblijf te laten werken. Of als zwemleraar. Dat is de kat op het spek binden. Maar veel delicten worden niet getriggerd in werksituaties. Er zou meer onderzoek gedaan moet worden naar wat nu precies criminaliteit faciliteert.’

De jongeren met een strafblad die Elina voor haar onderzoek sprak hadden vaak geen idee dat een VOG op hun pad zou komen. ‘Je komt uit de gevangenis en gaat een re-integratie-traject in. Daarna sta je op eigen benen en wil je aan de slag. Dan komt ineens die VOG om de hoek kijken. Dat is een tegenslag. Veel jongeren hebben ook geen idee wat een strafblad inhoudt en wat de gevolgen zijn. Dat geldt ook voor de VOG. Taxichauffeur is in deze kringen een populair beroep. Maar daarvoor geldt voor een VOG een terugkijkperiode van vijf jaar. Doen ze een opleiding, soms zelfs bekostigd door de gemeente, komen ze vervolgens niet aan de bak. Dat doet pijn en werkt demotiverend.’

Afwijzing

De aanvraag van een VOG wordt gedaan door de werkgever. De ex-gedetineerde is soms al bijna aangenomen als de verklaring op de proppen komt. Volgens Elina solliciteren de jongvolwassenen nog liever niet dan dat zij naderhand geconfronteerd worden met een persoonlijke afwijzing en gedwongen van hun baan moeten afzien. Elina: ‘Vaak weten ze niet dat een afwijzing niet hoeft te betekenen dat ze de verklaring bij een andere functie ook niet krijgen. Ze hebben het gevoel dat het strafblad hun blijft achtervolgen. En sluiten zichzelf uit. Bij recidive spelen meer zaken een rol. Maar een baan kan bescherming bieden. Door de VOG wordt kans op werk toch kleiner.’

Volgens Elina zou het mooi zijn als sollicitanten van tevoren zouden kunnen weten of ze voor een VOG in aanmerking komen. ‘Dat zou een hoop onzekerheid en demotivatie schelen.’ Daarnaast zou er wat haar betreft minder rigide met de VOG omgegaan kunnen worden. ‘In de taxibranche, het onderwijs en bij kinderopvang is een VOG wettelijk verplicht. Maar verder heeft de werkgever de vrijheid om iemand zonder de verklaring een tweede kans te geven’, aldus Elina.

Wil je op de hoogte blijven van dit onderzoek? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief, dan sturen we je eens in de twee weken een overzicht van onze laatste artikelen.

 

Lees meer over

Werk en inkomen Tweede kans voor gedetineerden
Verkenning Research Opnames Uitzending

Tweede kans voor gedetineerden

Opnames

Deel jouw ervaring 19 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op zondag 10 maart 22:40u, NPO2

56 tips

ontvangen

Werk en inkomen / Tweede kans voor gedetineerden

Herken jij je in dit verhaal? Help ons met ons onderzoek!

Heb jij moeite om een Verklaring omtrent het Gedrag te krijgen? Of weet jij meer af van dit onderwerp? Ga dan naar het tipformulier en deel je ervaring met ons.
Deel jouw ervaring

Anna Gimbrère

Presentator

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Alje Kamphuis

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Ieder jaar worden er in Nederland zo'n 35.000 gedetineerden vrijgelaten. Eenmaal buiten de poort is het vaak lastig om aan een baan of een woning te komen. Het risico op recidive wordt hierdoor ver...
Alles over dit onderzoek