Natuur en milieu / Wilde Zwijnen

Nederland op scherp na vondst Afrikaanse Varkenspest in België

vrijdag 14 september 2018 Leestijd: 3 min.

De NVWA ziet toe op het ontsmetten van vrachtwagens die terugkeren uit besmette gebieden met gehouden varkens. Deze maatregel was al langer van kracht. / ANP

Niels van Nimwegen

Verslaggever

vrijdag 14 september 2018 Leestijd: 3 min.

De gevreesde Afrikaanse Varkenspest was tot een dag geleden nog ver weg. Daags na de uitbraak in België zijn de kaarten opnieuw geschud en staan ministerie, varkenshouders en jagers op scherp. Vanochtend voerden ze spoedoverleg over maatregelen tegen verdere verspreiding van het virus. Eerder deze week ging onze uitzending over de groeiende populatie everzwijnen in Nederland en het risico op Afrikaanse Varkenspest. 

Afrikaanse Varkenspest is niet gevaarlijk voor mensen, maar is bij varkens en everzwijnen vrijwel altijd dodelijk.Omdat er geen vaccin bestaat is een epidemie lastig onder controle te krijgen. Tot gisteren hadden vooral landen in het oosten van de Europese Unie hun handen vol aan het virus en werd de kans op een uitbraak in Nederland als laag ingeschat. Gisteravond werd echter bekend dat bij het plaatsje Etalle, op 125 kilometer van Maastricht, bij vier everzwijnen Afrikaanse Varkenspest is vastgesteld. Het is voor het eerst sinds 1985 dat het virus in België is aangetroffen, zo meldde het Belgische voedselagentschap gisteren. 

Nederlandse boeren reageren geschrokken. Nu het virus een stuk dichterbij is gekomen, moeten maatregelen worden getroffen alsof ook hier besmette everzwijnen zijn aangetroffen. Zo stelde Henk Bleker, voorzitter van belangenorganisatie Vee & Logistiek en oud-staatssecretaris van Landbouw, vanochtend in het NOS Radio 1 Journaal. ‘We hebben er wel al rekening mee gehouden, maar ik had niet verwacht dat het er nu al zou zijn.’

Hoe dat heeft kunnen gebeuren is vooralsnog onduidelijk. Omdat Afrikaanse Varkenspest zich van dier op dier vrij traag verspreid, wordt aangenomen dat de besmetting door mensen is veroorzaakt. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) adviseert varkensboeren en jagers daarom voorzorgsmaatregelen te nemen en alert te zijn. Consumenten wordt gevraagd geen varkensproducten uit Oost-Europa mee te nemen en geen etenswaren in de vrije natuur achter te laten. Veetransporten uit besmette gebieden zijn verboden. Vrachtwagens die terugkeren uit landen met uitbraken bij gehouden varkens moeten grondig worden gereinigd. De NVWA verscherpte de controles daarop al eerder. Na het overleg met de belangenorganisaties van varkenshouders liet landbouwminister Carola Schouten weten geen extra maatregelen te nemen. Het risico dat het virus Nederland bereikt is volgens haar niet toegenomen.  ‘Dit is een ernstige situatie voor België. Om het risico op Afrikaanse varkenspest in Nederland zo klein mogelijk te houden, houden we voortdurend de situatie in de gaten en bekijken we of de genomen voorzorgsmaatregelen voldoende zijn.’

Zwijnenpopulatie

De provincie Brabant, waar veel intensieve varkenshouderij plaatsvindt, noemt de uitbraak ‘een onverwachte tegenvaller’. Een interne projectgroep is uitgebreid en zal de komende tijd voorzorgsmaatregelen onder de aandacht brengen . De provinciale VVD-fractie stelde eerder vandaag Statenvragen aan gedeputeerde Johan van den Hout.

 

Statenlid Suzanne Otters wil duidelijkheid over het Brabantse zwijnenbeleid. In weerwil van de wettelijke verplichte ‘nulstand’ heeft zich in Brabant een aanzienlijke zwijnenpopulatie ontwikkeld. In de Monitor van afgelopen dinsdag noemde gedeputeerde Johan van den Hout de wettelijke doelstelling van nul zwijnen ‘onhaalbaar’. Hij voegde daar aan toe dat de zwijnen er wat hem betreft mogen zijn. Otters wil weten of de provincie nu strenger gaat handhaven.  

lees ook: Provincie Brabant: ‘Nulstand zwijnen is misleidend en niet haalbaar’ maandag 10 september

Tikkende tijdbom

Is jagen wel de beste optie nu het virus zo dichtbij is? Guy Vandepoel, voorzitter van het Algemeen Boerensyndicaat, (ABS), pleitte vanochtend voor ‘gecontroleerd afschot’ van wilde zwijnen. ‘Zo kan de uitbrak geïsoleerd en beperkt worden tot de zone waar de vaststelling van het virus gebeurde. Alleen zo kan de tikkende tijdbom ontmanteld worden. Er is geen andere optie mogelijk.’ Critici wijzen echter op de rol die jagers kunnen spelen bij de verdere verspreiding van het virus door besmette dieren op te jagen. Een wetenschappelijk panel van het Europees Voedselagentschap (EFSA) publiceerde de afgelopen jaren verschillende adviezen aan lidstaten. Zo wordt afgeraden om in de kring direct rond een besmettingshaard te jagen, om te voorkomen dat besmette zwijnen op de vlucht slaan en het virus zich juist verder verspreidt. Karkassen van overleden zwijnen dienen zo snel mogelijk verwijderd te worden. Buiten deze ‘rustzone’ adviseert EFSA juist om het afschot drastisch op te voeren om de dichtheid van zwijnen zo laag mogelijk te houden.

'Uitwoeden'

‘Je kunt het vergelijken met brandbestrijding. In een gecontroleerd gebied laat je het uitwoeden en je voorkomt tegelijkertijd dat de wijdere omgeving in de fik vliegt,’ licht de Utrechtse veterinair epidemioloog Arjen Stegeman toe. Hij schreef mee aan het EFSA-rapport. ‘In Tsjechië lijken ze op die manier het virus vrij kort nadat het ontdekt werd te hebben gestopt. Maar,’ zo voegt Stegeman eraan toe, ‘wat we in het rapport ook laten zien is dat het heel kostbaar is om zo intensief te jagen, terwijl een gebied echt uitdunnen bijna niet lukt. Er bestaat ook veel maatschappelijke weerstand tegen, dus het is vooral een politieke beslissing of je dat wil.’ Van de Waalse zwijnen hebben vooralsnog niet veel te vrezen, denk de hoogleraar. De afstand is nog altijd te groot voor zwijnen om zomaar over te lopen. Als het virus Nederland bereikt zal dat door menselijk handelen zijn. ‘Bij klassieke varkenspest kunnen we vaccineren, maar bij Afrikaanse Varkenspest kan dat niet. Voor varkensboeren heeft een uitbraak geen gevolgen voor hun Europese afzetmarkten, maar de landen daarbuiten zullen wel eens hun grenzen kunnen sluiten voor Nederlands varkensvlees.’

Dit artikel is geschreven door:

Niels van Nimwegen Verslaggever

Niels van Nimwegen is verslaggever bij De Monitor en maakte tot nu toe verhalen over de huursector, uitbuiting van starters op de arbeidsmarkt, de vastgelopen spoedzorg en verschillende afleveringen van het dossier ‘Lokaal Bestuur’. 'Wat ik sterk vind aan de Monitor is dat we thema’s lang volgen en door tips in contact komen met belangrijke sprekers die voor andere journalisten verborgen blijven. Dat levert vaak originele verhalen op, of een invalshoek bij een nieuwsfeit dat door andere programma’s is gemist.' Niels werkte eerder voor Radar en Zembla.

Lees verder
@nvnimwegen

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Met enige regelmatig zien we ze opduiken in de lokale pers: berichten over rottes everzwijnen in bossen waar ze al een eeuw niet meer zijn gesignaleerd. Natuurliefhebbers reageren verheugd, maar boeren kijken met argusogen naar ‘de nieuwe wildernis’ aan de rand van hun bedrijven. Wij vragen ons af: zijn die wilde zwijnen een probleem?

Alles over dit onderzoek