Werk en inkomen / Tweede kans voor gedetineerden

‘Nederland onveiliger door groot aantal korte gevangenisstraffen’

zondag 10 maart 2019 Leestijd: 3 min.

Hoogleraar reclassering Peter van der Laan in de Bijlmerbajes / De Monitor

Sietze van Loosdregt

Redacteur

zondag 10 maart 2019 Leestijd: 3 min.

Het relatief groot aantal kortgestraften in Nederland heeft een negatief effect op de veiligheid in de samenleving. De kans dat zij opnieuw in de fout gaan is groter dan wanneer zij een alternatieve straf zoals bijvoorbeeld een taakstraf opgelegd zouden krijgen. Dat stellen deskundigen in ons onderzoek Tweede kans voor gedetineerden

Te kort

Over de afgelopen 10 jaar is er een flinke toename te zien in het aantal korte gevangenisstraffen. Zat een decennium geleden nog 57 procent van de gedetineerden korter dan 3 maanden, inmiddels is dat opgelopen tot 74 procent in 2017. Volgens hoogleraar reclassering Peter van der Laan is het vrijwel onmogelijk om hen in deze korte periode goed voor te bereiden op een terugkeer in de samenleving. ‘Die hele korte periode in detentie is niets meer dan zitten, waarvan een groot deel van de dag achter de deur. Dat kan weinig effect hebben op iemands denken, doen etcetera.’

‘Die hele korte periode in detentie is niets meer dan zitten, waarvan een groot deel van de dag achter de deur.'hoogleraar reclassering Peter van der Laan

Al in 2016 haalde de Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) in een advies aan de overheid hard uit over het grote aantal korte vrijheidsstraffen in Nederland: ‘Het verlies van een baan, inkomen, huisvesting en het stigma van verblijf in een justitiële inrichting levert detentieschade op voor de ingeslotene en diens omgeving en brengt schade voor de samenleving met zich mee als gevolg van het grotere recidiverisico.’

Geen nazorg

Zo’n 47 procent van de ex-gedetineerden gaat binnen 2 jaar opnieuw in de fout. Om dat te voorkomen wordt al tijdens detentie gestart met nazorg, bedoeld om hen voor te bereiden op een succesvolle terugkeer in de maatschappij. Eén van de basisvoorwaarden waaraan gewerkt wordt is werk, omdat dit vooral effectief blijkt om recidive te voorkomen. Maar die nazorg bereikt minder dan de helft van de ex-gedetineerden, zo stelde de RSJ in een advies in 2017. Vooral kortgestraften zouden deze nazorg ontberen omdat de tijd te kort is om hen goed te begeleiden. 'Terwijl,' zo benadrukt de RSJ, ‘de kans op recidive (is) bij deze groep zeker niet kleiner.’ 

lees ook: Waarom zoveel gevangenen opnieuw in de fout gaan: tien oorzaken van recidive dinsdag 05 februari

Contraproductief

Hoewel we onder meer straffen om de samenleving veiliger te maken is het effect van korte vrijheidsstraffen volgens Van der Laan vaak het tegenovergestelde. Niet alleen krijgen ze geen nazorg, hun positie op de arbeidsmarkt verslechtert juist door de gevangenisstraf. ‘We zien dat mensen hun baan verliezen en we zien ook dat de kans om die baan weer terug te krijgen na detentie afneemt.’

Uit onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum van het ministerie van Justitie en Veiligheid (WODC) blijkt dat meer dan een derde van de gedetineerden die voor hun straf nog een baan had of opleiding volgde, deze na detentie kwijt is. Mensen die geen baan of opleiding (meer) hebben na detentie, zo schrijft het WODC, ‘recidiveren significant meer dan de groep nazorgkandidaten die zowel voor als na detentie werk had of een opleiding volgde.’

lees ook: Gevangenisstraf vergroot vaak kans op recidive vrijdag 01 februari

Alternatieven

Volgens van der Laan zouden daarom alternatieve straffen moeten worden opgelegd, die bovendien een stuk goedkoper zijn dan de relatief dure celstraffen. ‘Kan dat niet op een manier waardoor er wat meer kansen zijn voor mensen? Denk aan geldboetes, voorwaardelijke straffen, geldstraffen.’ 

Verantwoordelijk minister Dekker van Rechtsbescherming heeft geen concrete plannen om iets te doen aan het hoge aantal korte gevangenisstraffen. Hij hoopt hen vooral met een nieuw plan voor betere begeleiding op het rechte pad te houden. Een woordvoerder: ‘Bij binnenkomst in detentie wordt een gedetineerde zo snel en volledig mogelijk gescreend. (…) Maatwerk staat hierbij centraal. Ook gedetineerden die maar kort in detentie zitten komen hiervoor in aanmerking.’

Wat de kortgestraften betreft, wijst hij door naar de rechter: ‘De rechter bepaalt in Nederland welke straf wordt opgelegd, op vordering van het Openbaar Ministerie.’ Rechters erkennen dat korte gevangenisstraffen grote impact kunnen hebben voor gedetineerden.

De Raad voor de Rechtspraak laat in een reactie weten: ‘Die straffen kunnen voor de betrokkene zeer ingrijpende gevolgen hebben: iemand kan bijvoorbeeld zijn werk of woning kwijtraken. De rechter kan hier in zijn beoordeling rekening mee houden.’ 

‘Die straffen kunnen voor de betrokkene zeer ingrijpende gevolgen hebben.'Raad voor de Rechtspraak over korte gevangenisstraffen

De raad wijst erop dat er meerdere doelen kunnen zijn bij het opleggen van een straf, zoals het voorkomen van recidive of juist vergelding. Soms kan een rechter kiezen voor een korte gevangenisstraf omdat iemand veelvuldig in de fout is gegaan. Dat is dan nodig volgens de raad ‘om enerzijds de maatschappij (kortdurend) te beschermen tegen de verdachte en anderzijds om de verdachte duidelijk te maken dat de maat echt vol is.’ Wanneer het strafdoel ‘voorkomen van recidive’ voorop staat, zo schrijft de raad, ‘zal de rechter al snel uitwijken naar een voorwaardelijk strafdeel met bijzondere voorwaarden die de verdachte ervan moeten weerhouden opnieuw een misdrijf te begaan.’

Vanavond in De Monitor: Tweede kans voor gedetineerden. 22:40 uur, NPO2. 

Dit artikel is geschreven door:

Sietze van Loosdregt Redacteur

Sietze van Loosdregt komt van het platteland. En dat zie je terug zijn werk. Zo maakte hij voor De Monitor uitzendingen over megastallen, de Q-koorts en windmolens. Maar ook over sociaal maatschappelijke thema’s als het onderwijs en de sociale dienst. Hij begon zijn werk in Hilversum bij het actualiteitenprogramma Netwerk, en werkte daarna onder meer voor de discussieprogramma’s Rondom 10 en Debat op 2.

Lees verder
@sietze_1

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Ieder jaar worden er in Nederland zo'n 35.000 gedetineerden vrijgelaten. Eenmaal buiten de poort is het vaak lastig om aan een baan of een woning te komen. Het risico op recidive wordt hierdoor ver...
Alles over dit onderzoek