Onderzoek: Geen geld, geen advocaat

Minister wil dat overheid minder procedeert, maar gemeente Enschede gaat stug door

zaterdag 01 februari 2020 Leestijd: 4 min.

Minister Dekker / ANP-FOTO

Thijs Boelens

Verslaggever

Thijs.boelens@kro-ncrv.nl

zaterdag 01 februari 2020 Leestijd: 4 min.

Frank Schulenberg uit Enschede is altijd ondernemer geweest. Zijn vrouw Gerda ook. Een paar jaar geleden sloeg het noodlot toe: ze werden het slachtoffer van een malafide boekhouder en het bedrijf van Frank ging over de kop. Hij zat in de professionele audio. Daarnaast werd hij ziek en moest hij een levertransplantatie ondergaan. Een operatie waarvan niet zeker was of hij het zou overleven. Omdat er geen inkomsten waren, werd er een bijstandsuitkering aangevraagd. En dat was het begin van een lang gevecht met een overheid, in dit geval de gemeente Enschede.

 ‘De ellende begon toen onze woonkostentoeslag werd stopgezet. Die krijg je als overbrugging om naar een goedkopere woning uit te kijken. Want we woonden te duur volgens de regels,’ zegt Frank Schulenberg als we hem spreken voor ons onderzoek Geen geld, geen advocaat. ‘Maar vind maar eens een andere woning in deze tijden. Dat is niet te doen. We liepen in een keer 500 euro terug en kwamen meteen in de knoei met de huur.’ 

De huur moet betaald

Frank begon, om de huur te betalen, zaken te verkopen op Marktplaats. ‘Dat had ik nooit moeten doen, maar zo zit ik in elkaar: aanpakken en een oplossing zoeken om die huur maar te betalen. Dus dan mijn eigen spullen maar verkopen. Daarnaast kon ik lenen van mensen die zagen hoe moeilijk ons gezin het had.’ En het eind van de misère was daarmee nog lang niet in zicht. Schulenberg: ‘Het was niet alleen financieel. Ik was herstellende van een zware levertransplantatie. Mijn vrouw kwam door omstandigheden in een intensieve psychische behandeling, die jaren in beslag zou nemen. Ook haar bedrijf ging failliet. Daarnaast ging het mis met onze dochter, zij is gediagnostiseerd met PTSS en is zelfs lange tijd opgenomen geweest. Dan ben je niet bezig met een gemeente en de regels. De gemeente Enschede wel, ben ik nu achter.’

lees ook: In Enschede houdt de laatste specialist er mee op zondag 19 januari

 ‘Het was overleven’

Want Frank moet 66.000 euro aan de gemeente Enschede betalen omdat hij inkomsten zou hebben verzwegen. ‘Ik wist niet dat ik verkoop van mijn eigen bezit moest doorgeven. Ik denk: ik verkoop wat en dan zijn we weer gered voor deze maand. We zouden op straat worden gezet. Ik werd verhoord door de sociale recherche. Ik kon alles uitleggen en alles laten zien. Zo leende ik van mijn baas een bedrag van 400 euro om de belastingschuld te betalen. Je zit het op de afschriften: bedrag komt binnen en gaat meteen door naar de belasting. Maar de gemeente zegt dat het inkomsten zijn. Ik heb me niet verrijkt, het was overleven. Ik probeer ons gezin draaiende te houden en niet op straat te komen.’ Inmiddels hebben Frank en zijn vrouw weer werk en lukt het net om rond te komen. Maar de terugvordering van 30.000 euro hangt nog steeds boven hun hoofd. 

Te strikte handhaving van regels

Petra Gerritsen, de advocaat van Frank, hekelt de opstelling van de gemeente. Volgens haar heeft het gezin altijd open kaart gespeeld over hun inkomsten en is het allemaal te herleiden. Ze vindt het verbazingwekkend dat de gemeente niet de moeite neemt om daar wat tijd in te steken om tot een werkbare oplossing te komen. ‘Deze zaak is weer een voorbeeld hoe strikt Enschede de regels hanteert. Wat je op grond van de regelgeving kan doen, betekent niet dat je dat ook moetdoen. Welke impact heeft een besluit waarmee opeens weer een vordering van in totaal €66.000 ontstaat? Als één van beiden uitvalt staat het gezin zo weer op de stoep bij de gemeente voor een aanvullende uitkering. Of erger nog: ze raken hun huis kwijt. Is dat wenselijk?’

De gemeente Enschede hanteert een streng beleid als het gaat om terugvorderingen. Uit het antwoord van het College van B & W op vragen van Groen Links in de gemeenteraad van Enschede op 14 januari blijkt dat er inmiddels meer dan 22 miljoen uit staat in het sociale domein: ‘Op 12 december 2019 stond er in totaal een bedrag van 22.403.871 euro in het sociale domein uit bij in totaal 3.577 cliënten. Het gaat niet alleen om schulden in het kader van maatregelenverordening of bijzondere bijstand, maar ook om krediethypotheken (mensen met een uitkering die een eigen huis hebben) en om schulden in het kader van de Wmo.’

Dekker: overheid moet minder procederen

Frank is niet de enige die met een starre overheid te maken heeft en een gesubsidieerde advocaat moet zoeken om zich te verdedigen. In de laatste voortgangsrapportage van minister Dekker voor Rechtsbescherming over zijn plannen om de rechtsbijstand te herzien, maakt hij duidelijk dat ook hij vindt dat de overheid te veel procedeert. 

Hij schrijft: ‘Ik heb de Kamer toegezegd in kaart te brengen welke bestuursorganen de meeste toevoegingen veroorzaken (red: lees inzet van een gesubsidieerde advocaat) 

(…) In de ruim 40.000 bestuurszaken met toevoegingen zijn gemeenten of gemeentelijke instellingen in ongeveer de helft van de zaken partij.’ Dekker hoopt dat als de overheid zich wat soepeler opstelt en niet meteen aan het procederen slaat, de druk op de sociale advocatuur wordt verlicht. 

Theo de Roos: ‘Hoopgevend’

Theo de Roos, emeritus-hoogleraar strafrecht en de oprichter van de Vereniging Sociale Advocatuur Nederland, is verheugd dat de minister het procedeergedrag van de overheid wil inperken. ‘Er is al veel gezegd over zijn plannen en er is veel kritiek waar ik het mee eens ben. Maar dit onderdeel vind ik hoopgevend. Dat mag ook gezegd. Ik heb de indruk dat Dekker ervan doordrongen is dat de overheid minder formeel moet opereren, meer in oplossingen moet denken en minder moet procederen. Het is de overheid die in zeker de helft van rechtszaken partij is.’

Gebeden en gesmeekt

Voor Frank Schulenberg zal die gewenste cultuuromslag bij de overheid waarschijnlijk te laat komen. ‘Ik heb gesmeekt, gebeden, brieven geschreven om even pas op de plaats te maken, om mijn situatie te bekijken. Ik was herstellende van een levertransplantatie en kon niet werken. Mijn dochter en vrouw hadden problemen. We dreigden op straat te worden gezet. En toch gaat een gemeente Enschede stug door. Ik heb niets te verbergen. Alles is herleidbaar. En als ik teveel heb verdiend met een verkoop op Marktplaats, dan moeten we daar uit kunnen komen denk ik dan. Maar het gaat gewoon niet. Er wordt niet gereageerd. Wel krijgen we een brief dat we 30.000 euro moeten terugbetalen.’

Lees meer over

Veiligheid en handhaving Geen geld, geen advocaat
Verkenning Research Opnames Uitzending

Geen geld, geen advocaat

Uitzending

De uitzending 'Geen geld, geen advocaat' is te zien op 16 maart op NPO2 om 22.15 uur.

Deel jouw ervaring 14 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op maandag 16 maart 2020 om 22:20  NPO2

94 tips

ontvangen

Dit artikel is geschreven door:

Thijs Boelens Verslaggever
Thijs Boelens is een journalist met een scherpe neus voor maatschappelijke misstanden. Hij beweegt zich makkelijk in verschillende omstandigheden en situaties. Vertrouwen vindt hij een van de belangrijkste elementen in de onderzoeksjournalistiek. Daar valt of staat alles mee. Maar de botte bijl gaat er in als het moet. Ook dat is soms noodzakelijk. Thijs Boelens studeerde geschiedenis in Groningen en werkte daarna voor diverse omroepen en kranten.
Lees verder

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

‘Red de Rechtsbijstand!’ ‘Recht voor iedereen!’ Sociaal advocaten gingen afgelopen tijd in toga de straat op voor behoud van de rechtshulp aan mensen met een kleine beurs. De beroepsgroep staat onder
Alles over dit onderzoek