Onderzoek Coronacrisis

Minder werk voor mensen met een beperking door corona: “Mijn reuma verergert, hoe houd ik dit vol als zzp’er?”

vrijdag 17 april 2020 Leestijd: 7 min.

Astrid is zzp’er: “Ik maak me zorgen over hoe ik deze periode doorkom.” / Getty

Anoek Hofkens

Journalist en online coördinator

anoek.hofkens@kro-ncrv.nl

Thomas de Beus
vrijdag 17 april 2020 Leestijd: 7 min.

De economische gevolgen van de coronamaatregelen zetten mensen met een beperking extra onder druk. De meesten moeten er nu alles aan doen om te voorkomen dat ze het virus oplopen. Daardoor lopen zij werk mis. Experts maken zich zorgen en waarschuwen voor een nieuw probleem: na de crisis zullen deze mensen niet als eerst aan de beurt zijn op de arbeidsmarkt. Karin (50): “Ik val nu al terug in mijn oude gedrag.”

Uit onderzoek van het Ministerie van Gehandicaptenzaken dat vandaag is gepubliceerd blijkt dat mensen met een beperking zich significant vaker eenzaam voelen dan mensen zonder beperking. Om precies te zijn: 37 procent tegenover 14 procent voelt zich wekelijks eenzaam. Daarbij blijkt werken cruciaal om eenzaamheid te bestrijden. Nu de eerste economische gevolgen van de crisis al zichtbaar zijn, onderzoeken wij wat de impact daarvan is voor deze groep. Voor Karin (50) uit Groningen is deze nu al zichtbaar.

Nu al geen structuur meer

Karin heeft een psychische beperking en woont zelfstandig met haar drie katten en een hulphond. Ze heeft complexe PTSS, veroorzaakt door jeugdtrauma's. Drie dagen in de week helpt ze als dagbesteding in de bediening bij een lunchroom. Deze is nu dicht waardoor ze er niet meer vanzelfsprekend elke maandag, woensdag en vrijdag heen kan.

“Ze proberen het nog wel draaiende te houden, maar een groot deel van het personeel heeft al uren ingeleverd. Elke week is het afwachten wanneer ik kan komen. Ze krijgen voor mij geld van de gemeente, dus gelukkig mag ik nog komen. Ik kan dan wel geen koffie of thee serveren, maar ik heb wel afleiding. Dat is voor mij het belangrijkste. Dat ik ergens heen kan met mijn hondje, naar een veilige plek. Waar ik wat gesprekken kan hebben, zodat ik niet bezig ben met de dingen die in mijn hoofd spelen. Dat kan gelukkig nog steeds op 1,5 meter.”

Herken jij het verhaal van Karin? Of ervaar jij het anders? Meld het via ons tipformulier. We horen graag ook jouw verhaal.

Maar met het wegvallen van de structuur, valt ze nu al in lichte mate terug in haar oude gedrag. Karin is een tijdje verslaafd geweest aan cocaïne, had suïcidale gedachten en verwondde zichzelf. “Het laatste dat ik wil is terugvallen. Dus dat het nu al een beetje gebeurt, vind ik heel erg. De emmer kan wel eventjes overstromen, maar niet te lang.” 

Vooral de uitzichtloosheid is zwaar. “Ik ben bang dat het nog heel lang gaat duren. Want niet alleen de lunchroom verandert, ook de huiskamer van het Leger des Heils is dicht en mijn thuisbegeleiding komt niet meer. Een uurtje whatsappen met de zorgbegeleider, dat is ervoor in de plaats gekomen.”

Waarom werk zo belangrijk is

Volgens Rick Brink, minister van Gehandicaptenzaken, is Karin lang niet de enige die hier last van heeft. Veruit de meeste mensen met een beperking zitten nu thuis. De impact daarvan is groot, stelt hij: “Werken zorgt voor een gevoel van eigenwaarde en het gevoel van ergens bij te horen. Met name dat laatste is cruciaal om eenzaamheid tegen te gaan.”

lees ook: Mantelzorgers in het nauw door coronavirus: lukt het jou om nog zorg te bieden? woensdag 18 maart

Brink maakt zich zorgen over de positie van mensen met een beperking op de arbeidsmarkt na de crisis. “Als we straks weer aan de slag gaan, zijn mensen met een beperking niet als eerste aan de beurt. Logisch, want bedrijven moeten in de eerste plaats rendabel zijn. Maar als we deze groep niet meteen meenemen in de opstartperiode, zetten we tien stappen terug.” 

Ook Illya Soffer, directeur van Ieder(in) is bang dat mensen met een beperking straks de dupe zijn. Ieder(in) is de grootste belangenorganisatie voor mensen met een beperking in Nederland. Soffer: “Mensen met een beperking hebben over het algemeen het meest te lijden onder een economische crisis. Wie gaan er waarschijnlijk het eerste uit? Dat zijn natuurlijk mensen met tijdelijke contracten en parttimers.” Mensen met een beperking hebben vaker een tijdelijk contract, veel zijn ook zzp’er, legt Soffer uit. “Zo kunnen ze onder normale omstandigheden hun eigen tijd en energie managen, maar opdrachten blijven nu feitelijk uit.”

De situatie zonder werk en dus een grotere kans op eenzaamheid, duurt voor mensen met een beperking waarschijnlijk ook langer. “Mensen met een kwetsbare gezondheid moeten waarschijnlijk veel langer in die social distancing blijven dan gezonde Nederlanders. Deze mensen kunnen nog veel langer geen vrienden en familie ontvangen.” Met grote gevolgen voor hoe zij zich voelen.

Vaker depressief en eenzaam

Uit het onderzoek van het ministerie van Gehandicaptenzaken blijkt ook dat mensen met een beperking zich vaker alleen en onbegrepen voelen dan mensen zonder een beperking. Ze hebben sterker het gevoel een sociaal vangnet te missen. Eenzaamheid, depressie en verdriet zijn problemen waar zij regelmatig mee kampen, aanzienlijk vaker dan mensen zonder beperking. Dit geldt het sterkste voor mensen met een psychiatrische aandoening.

Onderzoeksresultaat uit onderzoek van het Ministerie van Gehandicaptenzaken

Ruim een derde van de mensen met een beperking oefent een ‘regulier’ beroep uit, tegenover bijna driekwart van de mensen zonder beperking. Bijna een derde van de mensen met een beperking is arbeidsongeschikt. Wel doen mensen met een beperking relatief veel vrijwilligerswerk. 

Onderzoeksresultaat uit onderzoek van het Ministerie van Gehandicaptenzaken

Van de respondenten met een beperking heeft 37 procent het gevoel volledig mee te kunnen doen in de samenleving, tegenover 85 procent van mensen zonder beperking. Mensen met een beperking zeggen het ook soms lastig te hebben op de arbeidsmarkt. Eén op de vijf heeft bijvoorbeeld het gevoel door collega’s niet te worden begrepen. 

Onderzoeksresultaat uit onderzoek van het Ministerie van Gehandicaptenzaken

Astrid van de Nieuwenhof (36) zet zich met haar bedrijf Aranea Advies in om bedrijven te helpen positief om te gaan met werknemers die reuma of een andere chronische aandoening hebben. Zelf heeft ze ook een beperking. En wel drie verschillende vormen van reuma: artrose, de ziekte van Bechterew en het syndroom van Tietze. Ze woont zelfstandig in een appartement in Utrecht. Vanwege de pandemie doet ze geen klantbezoeken meer.

Hopen dat pillen aanslaan

“Ik kan mijn werk prima van achter mijn bureau doen, maar ik maak me wel zorgen over hoe ik deze periode als ondernemer doorkom.” Astrid moet er alles aan doen om het coronavirus te vermijden. Want als ze het krijgt, belandt ze op de IC. Maar de maatregelen die ze daarvoor neemt, verergeren haar reumaklachten. Behalve artrose worden haar vormen van reuma actiever naarmate ze minder beweegt. Haar gewrichten worden nu al stroever. “Vanwege het virus beweeg ik niet alleen veel minder, ik mag ook niet meer naar de fysio. Mijn injecties tegen de pijn zijn daarbij vervangen voor tabletten omdat ze mijn weerstand te veel verlagen. Ik hoop vurig dat de pillen aanslaan, anders kom ik over twee of drie weken van de pijn mijn bed niet meer uit. Hoe ga ik dan werken? Of überhaupt boodschappen doen?”

Af en toe iemand in levenden lijve zien, houdt me op de beenAstrid van de Nieuwenhof

Astrid heeft gelukkig een ‘noodgevallen appgroep’ waar een paar vrienden in zitten waar ze een beroep op kan doen. Maar het sociale aspect van de maatregelen hakt er ook in. Een vriendin die een tas vol boeken komt brengen helpt al enorm. Net als het het wekelijkse belletje van haar fysio om te vragen hoe het gaat. 

“Na de eerste persconferentie van premier Rutte bleef ik meteen braaf thuis, maar de muren kwamen al gauw op me af. Mijn kantoor bleek mijn redding. Het zit in een fotostudio en daar is voldoende ruimte om op 1,5 meter iemand te spreken. Dat ik nu af en toe iemand in levenden lijve kan zien, houdt me op de been. Videobellen is toch afstandelijk. Als ik straks misschien echt de deur niet uit mag, wordt het mentaal heel zwaar. Van die onzekerheid word ik nu af en toe al down. Ik weet dat ik het aankan, ik kan mijn coaching op mezelf toepassen, maar het wordt wel heavy. Dat weet ik wel.”

Zorgen bij belangenorganisaties

Dat de coronacrisis nu al economische gevolgen heeft voor mensen met een beperking, zien ook belangenorganisaties Emma at Work, Ictoria en Onbeperkt aan de slag. Zij bemiddelen tussen bedrijven en mensen met een beperking die werk zoeken en zien hun aanvragen nu al afnemen. Harde cijfers kunnen ze nog niet geven, die worden in de komende maanden pas bekendgemaakt. Maar voorbeelden zijn er al wel. 

lees ook: Mensen met 'vitaal beroep' houden maatschappij overeind in coronacrisis maandag 16 maart

Zo laat Jannieke Hooiveld, woordvoerder van Emma at Work, weten dat er deze week een werkgever was ‘die vijf à zes jongeren toch niet nodig had’. Daarbij maken ze zich vooral zorgen om laagopgeleide mensen omdat zij voornamelijk fysiek aanwezig moeten zijn voor het werk dat zij kunnen doen. Een kleine positieve ontwikkeling is dat bedrijven niet meer zo moeilijk doen over thuiswerken. Dat is volgens Saskia Rosmalen, woordvoerder van Onbeperkt aan de slag, goed nieuws voor mensen met een beperking die hoogopgeleid zijn, omdat deze banen vaak via de computer gedaan worden.

Hoe nu verder

Astrid heeft qua werk nog genoeg te doen. “Maar mijn klanten zijn hr-managers en die hebben nu even geen tijd voor mij, dus ik verwacht dat ik het over een tijdje wel ga merken. Tegelijkertijd denk ik ook: ik kan het niet te druk hebben nu. Want dat kan mijn gezondheid nu niet aan.”

Ze wil mensen daarbij op het hart drukken de 1,5 meter afstand tot elkaar te bewaren. “Het zijn niet alleen de ouderen die vatbaarder zijn. Ook mensen met een beperking behoren tot de kwetsbare groep. En dat zijn er meer dan je denkt, aan mij kun je het bijvoorbeeld al niet zien.”

Misschien realiseren we nu eindelijk: in sommige groepen moet je investerenIllya Soffer, directeur Ieder(in)

Aan Karin kun je ook niet zien dat ze bij de kwetsbare groep hoort. Welke impact deze crisis uiteindelijk op haar leven gaat hebben, is nog onzeker. Karin: “Ik hoop echt dat de dagbesteding open kan blijven, anders weet ik niet wat er gaat gebeuren met mij. Godzijdank heb ik een hond, dan kan ik er bij een lockdown nog uit, want die hond moet naar buiten.”

Illya Soffer, directeur Ieder(in), heeft de hoop op een positief toekomstbeeld nog niet opgegeven. “Als we iets positiefs kunnen overhouden na deze corona-tijd is het de ruimhartige waardering op sociale voorzieningen. Misschien gaan we wat meer inzien dat je nu in sommige groepen moet investeren. Als je dat niet doet, komen zij zó ver onderaan de samenleving te bungelen dat je er uiteindelijk alsnog heel veel geld aan moet uitgeven, maar dan om de scherven op te rapen.”

Oproep

Herken jij je in het verhaal van Karin of Astrid? Of heb jij een beperking en ervaar jij de impact op jouw werk anders? Dan horen we graag jouw verhaal via ons tipformulier.

Lees meer over

Gezondheid en zorg Oproep: gezondheid en zorg

We zoeken nog meer informatie over dit onderwerp. Help ons mee!

173 mensen vinden dit onderwerp interessant voor een uitzending

Gezondheid en zorg / Oproep: gezondheid en zorg

Deel jouw verhaal

Herken jij je in het verhaal van Karin of Astrid? Of heb jij een beperking en ervaar jij de impact op jouw werk anders? Dan horen we graag jouw verhaal.
Deel jouw ervaring

Anna Gimbrère

Presentator

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Anoek Hofkens Journalist en online coördinator
Werkte eerder als talkshowredacteur bij M en Jinek en schreef onder meer voor NRC, de Groene Amsterdammer en het online platform van Eva Jinek. Die laatste zette ze ook mede op. Nu werkzaam voor De Monitor en Pointer als journalist en online coördinator. Anoek studeerde Journalistiek en Culturele Antropologie en startte haar carrière met het maken van journalistieke producties in het buitenland.
Lees verder
@anoekhofkens

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Onze onderzoeksjournalistiek begint met jouw verhaal. In dit dossier richten we ons op tips op het gebied van gezondheid en zorg. Stuit je op een misstand? Dan horen we graag van jou.
Alles over dit onderzoek