Kwaliteit democratische scholen black box

maandag 05 februari 2018 Leestijd: 5 min.

Teun van de Keuken voor de democratische school De Ruimte in Soest. De poort blijft gesloten. / De Monitor

Sietze van Loosdregt

Samensteller

sietze.vanloosdregt@kro-ncrv.nl

maandag 05 februari 2018 Leestijd: 5 min.

In onze uitzending van morgenavond gaat het onder meer over de meest populaire vorm van particuliere scholen: het democratisch onderwijs. Waarbij het de vraag is hoe goed deze scholen presteren. We kregen verschillende tips van mensen die een slechte ervaring hebben met democratische scholen. Zijn deze verhalen representatief voor het democratisch onderwijs? Eerlijk gezegd hebben we geen idee. 

Zo spraken we met Julie en haar moeder Mary Bal. Julie zegt in twee jaar tijd niets geleerd te hebben op de democratische school die zij bezocht. We spraken ook met Corry Giepmans en haar pleegzoon Brian waarvan zijn klasgenootjes bepaalden dat hij niet werd toegelaten tot de school.

'Het is allemaal nieuw en onbekend voor jullie. Maar voor veel leerlingen zijn democratische scholen een redding.’

De berichtgeving over Brian en Julie leidden tot nog meer tips over de gang van zaken op democratische scholen maar ook tot de nodige kritische reacties. Zo is het volgens één van hen ‘makkelijk om het concept belachelijk te maken, het is allemaal nieuw en onbekend voor jullie. Maar voor veel leerlingen zijn ze (democratische scholen, red.) een redding.’

‘Onze dochter geniet enorm van de school. Het kunnen spelen/leren en vooral ervaren is voor haar heel belangrijk.’Moeder

Het klopt wat deze tipgever stelt: er zijn zeker ook leerlingen voor wie het democratisch onderwijs een redding is. Die verhalen krijgen wij ook binnen. Tegenover de verhalen over Julie en Brian staan ouders en leerlingen die ons mailen met juist heel positieve verhalen over het democratisch onderwijs. Zo schrijft een moeder ons: ‘Onze dochter geniet enorm van de school. Het kunnen spelen/leren en vooral ervaren is voor haar heel belangrijk.’

'Prima voorbereiding op een zelfstandig bestaan in onze maatschappij.’moeder

Een andere moeder schrijft over de democratische school die haar kinderen bezoeken: ‘Ze hebben zich prachtig ontwikkeld en daar ben ik erg trots op. (…)Je verantwoordelijkheid voor je eigen leerweg is niet altijd makkelijk maar wel super leerzaam. Ik zou zeggen: Prima voorbereiding op een zelfstandig bestaan in onze maatschappij.’

Wat te doen als je als journalist zowel positieve als negatieve ervaringsverhalen ontvangt over hetzelfde onderwerp? Dan probeer je inzicht te krijgen in hoe het zit. Zou het bijvoorbeeld zo kunnen zijn dat democratisch onderwijs voor het ene kind beter geschikt is dan voor het andere?

Eigen verantwoordelijkheid

Democratische scholen vragen een grote mate van eigen verantwoordelijkheid van kinderen. En het ligt voor de hand dat het ene kind daar beter mee om kan gaan dan het andere. En dan is er nog het element van de ouders. Zo is ons door meerdere democratische scholen op het hart gedrukt: als de ouders niet meegaan in het onderwijsconcept en hun kinderen vooral strak willen houden, dan gaat het niet werken. Zij moeten erop ‘vertrouwen’ dat het goed komt met hun kind. Die ouders moeten eerst ‘ontscholen’, zo schreven we eerder.

We bezoeken de democratische school Life! in Landsmeer en spreken uitgebreid met meerdere directeuren, medewerkers en oud-medewerkers van democratische scholen. Dat verschaft ons inzicht in het onderwijsconcept, maar niet in de prestaties van de scholen. Vragen over aantallen leerlingen die voortijdig zijn gestopt, het niveau waarmee zij de opleiding afrondden, examens die zij al dan niet behaalden, ze blijven onbeantwoord.

Enquête

We doen een poging om deze vragen toch te beantwoorden met een korte vragenlijst. We sturen alle zeventien democratische scholen een mail: Hoeveel leerlingen zitten er op school? Met welk resultaat ronden leerlingen de school af? Hoeveel leerlingen stromen er voortijdig uit? Waar blijven de leerlingen nadat zij de opleiding afronden? Slechts één school geeft antwoord op al onze vragen. Daarmee kunnen we onmogelijk een representatief antwoord geven op deze vragen.

'Jullie kunnen ons de nek omdraaien of de hemel in prijzen.'directeur democratische school

We vragen een aantal directeuren waarom ze onze vragen niet willen beantwoorden. Ze blijken onderling te hebben afgestemd onze vragen niet te beantwoorden. Het enige dat ze kwijt willen is:‘Jullie vragen heel veel cijfers en getallen en dat zegt niet zoveel.’ En: ‘Als jullie willen kunnen jullie ons de nek omdraaien of de hemel in prijzen, dat is maar net hoe je de gegevens behandelt.’

Interview

De scholen willen ook in onze uitzending geen antwoord geven op onze vragen. Een interview wordt een dag van tevoren afgeblazen omdat ‘de vraagstelling van deze uitzending niet bij onze doelstelling past’, zo laat Ruud van Middelaar van de grootste democratische school De Ruimte in Soest ons weten.

Een paar dingen die we wel weten over de democratische scholen:

  • Het aantal leerlingen op democratische scholen is ons onduidelijk. Wat we wel weten is dat het aantal leerlingen op particuliere zogenoemde dagscholen tussen 2014 en 2016 met 29 procent is gestegen, zo liet de onderwijsinspectie ons eerder weten. Een flink aantal van deze particuliere scholen noemt zich democratisch, bij de middelbare scholen zelfs meer dan de helft. Toch kunnen we hieruit niet concluderen dat daarmee dus ook het aantal leerlingen op democratische scholen dus ook flink gestegen is. Lees meer.
  • Er zijn momenteel 17 particuliere democratische scholen verspreid over het land.
  • Op democratische scholen bepalen leerlingen zelf grotendeels hoe ze hun dag indelen en wat, wanneer en hoe ze leren. Lees meer.
  • De regels die de overheid heeft opgesteld voor deze scholen zijn een stuk minder streng dan die voor reguliere scholen. Lees meer.
  • Bij het toelatingsproces op meerdere democratische scholen bepalen medeleerlingen of een leerling welkom is op school. Het is gebruikelijk dat de leerling daar zelf bij aanwezig is. Lees meer.
  • Leerlingen zijn niet verplicht examen te doen, wat tot problemen kan leiden bij de doorstroming naar het vervolgonderwijs. HBO’s en universiteiten vragen een volledig diploma van hun leerlingen, terwijl leerlingen (hoeveel weten we wederom niet) op democratische scholen deelcertificaten kunnen halen of zelfs helemaal geen examen doen.


Dit zijn voor ons voldoende punten om kritische vragen over te stellen, dat is ons werk. En praten willen de meeste democratische scholen wel, op achtergrondbasis. Meewerken aan een uitzending is een ander verhaal. Dan gaan alle deuren dicht.

Volledige transparantie 

Het spirituele Ik Ben Bewust Onderwijs (IBBO) in Geleen koos juist voor volledige transparantie. Net als op democratische scholen bepaalt de leerling hier zelf hoe hij zijn dag indeelt en wat hij wel en niet wil leren. En ook op IBBO bepaalt de leerling zelf of hij examen doet of niet. Die examenresultaten plaatst IBBO inzichtelijk op de website. Van de 41 leerlingen die de afgelopen jaren de school afrondden behaalden slechts vier een volledig diploma.

lees ook: Oprichter particuliere school: ‘Ik kus de grond als de examens worden afgeschaft’ woensdag 24 januari

Ook aan IBBO hadden we dus de nodige kritische vragen, en directeur Gentille Boijmans koos ervoor die vragen in onze uitzending te beantwoorden. Zo zegt ze over de eindexamens: ‘Ik kus de grond als de examens worden afgeschaft. Want het zegt niks over je mens-zijn. Je kunt negens en tienen halen maar als je dadelijk de maatschappij ingaat en jij kunt niet samenwerken of je durft niet voor een groep te spreken, wat zegt dat papier dan?’ Je kunt het ermee eens zijn of niet: dit is hoe daar over de eindexamens wordt gedacht. En we weten in ieder geval met welk resultaat leerlingen de school verlaten.

In tegenstelling tot de IBBO-scholen blijven de democratische scholen voor ons een black box.

Nieuwsbrief: Wil je op de hoogte blijven van de ontwikkelingen in dit onderzoek? Iedere twee weken stuur ik een nieuwsbrief met de ontwikkelingen in ons onderzoek naar onderwijs. Abonneer je hier.

Dinsdag 6 februari in De Monitor: De vrijheid van particuliere scholen. 21:25 uur op NPO2.

Lees meer over

Jeugd en onderwijs Onderwijs
Verkenning Research Opnames Uitzending

Onderwijs

Research

Wij volgen scholen, gemeenten en ouders in hoe zij omgaan met de sluiting van de scholen door het corona-virus.

Deel jouw ervaring 163 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op maandag 01 juni 22:15u, NPO2

2070 tips

ontvangen

54 experts gesproken

Docenten, schoolbestuurders, ambtenaren en ouders van kinderen die tegen problemen oplopen met het thuisonderwijs.

Dit artikel is geschreven door:

Sietze van Loosdregt Samensteller

Sietze van Loosdregt komt van het platteland. En dat zie je terug zijn werk. Zo maakte hij voor De Monitor uitzendingen over megastallen, de Q-koorts en windmolens. Maar ook over sociaal maatschappelijke thema’s als het onderwijs en de sociale dienst. Hij begon zijn werk in Hilversum bij het actualiteitenprogramma Netwerk, en werkte daarna onder meer voor de discussieprogramma’s Rondom 10 en Debat op 2.

Lees verder
@sietze_1

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Steeds meer kinderen met fysieke- of psychische problemen, zoals autisme en hoogbegaafdheid, krijgen een vrijstelling van de leerplicht. Dat betekent als kinderen niet leerbaar zijn. Maar het schij...
Alles over dit onderzoek