Gezondheid en zorg / Crisis in het ziekenhuis

De deskundige ICT in de zorg

'IT-leveranciers houden slechte uitwisseling van patiëntgegevens in stand'

zondag 08 september 2019 Leestijd: 5 min.

Mark van Houdenhoven, bestuursvoorzitter Sint Maartenskliniek / redactie

Bastiaan Hetebrij

Verslaggever

zondag 08 september 2019 Leestijd: 5 min.

De uitwisseling van patiëntengegevens tussen zorgverleners is zo moeizaam dat dat een risico kan zijn voor patiënten. Dat zegt Mark van Houdenhoven, de bestuursvoorzitter van de Sint Maartenskliniek in Nijmegen. Hij zegt dat IT-bedrijven die uitwisseling technisch gewoon tot stand kunnen brengen, maar dat om commerciële redenen niet doen. 

Hier en daar zie je de sporen van de grote verbouwing maar uiteindelijk brengt Mark van Houdenhoven ons bij een nieuwe ruimte met de Grail: een loopband voor een manshoog videoscherm. Hier kan de patiënt door te oefenen weer vertrouwen krijgen in bewegen. De loopband kan je laten struikelen, bergen laten beklimmen of je laten reageren op een aardbeving. De Sint Maartenskliniek is gespecialiseerd in houding en bewegen en dus is de bestuursvoorzitter trots op deze state-of-the-art-techniek.

Wat dan wel weer tegenvalt: de testgegevens die de loopband oplevert komen niet automatisch in het elektronisch patiëntendossier (EPD). Die moeten worden overgetikt, tot grote frustratie van Van Houdenhoven. Want de twee IT-bedrijven die de Grail en het EPD hebben gebouwd, kunnen de gegevens niet uitwisselen. 

  lees ook: Kwaliteit van zorg in gevaar doordat artsen geen gegevens kunnen uitwisselen donderdag 05 september

Voor Van Houdenhoven is de belabberde digitale communicatie tussen zorgverleners een doorn in het oog. Of het nu tussen huisartsen en ziekenhuizen is, tussen verpleeghuizen en ziekenhuizen, tussen verpleeghuisartsen en huisartsen of ziekenhuizen onderling. ‘Wat je eigenlijk wil in de zorg – waar het draait om de patiënt, waarin het van belang is dat jouw informatie overal beschikbaar is – is dat die informatie naadloos wordt uitgewisseld. En dat iedere behandelaar van jou, gegeven je zorgvraag, beschikt over alle informatie die op dat moment beschikbaar is.’

Risico’s voor de patiënt

Van Houdenhoven noemt die uitwisseling tussen zorgverleners ontzettend moeizaam. ‘Die zorgt er ook voor dat de zorg soms suboptimaal is en dat die beter zou kunnen. Je kunt je voorstellen dat als je dokter bent en je een patiënt behandelt je alles van die patiënt wil weten ook wat de huisarts nog aan data beschikbaar heeft over die patiënt. Als je info mist kan dat leiden tot minder goede zorg.’ Heeft dat risico’s, vragen we hem. ‘Dat heeft zeker risico’s in zich.’

Van Houdenhoven suggereert dat de IT-leveranciers van de elektronische patiëntendossiers (EPD) dit op zijn minst vertragen danwel tegenhouden. ‘We proberen dat wereldwijd op te lossen door de leveranciers te dwingen om met ons samen te werken door standaarden af te spreken, maar dat lukt ons helaas nog niet zo goed.’ Het probleem is dat ziekenhuizen niet zo maar kunnen overstappen. Zo’n EPD vormt de ruggengraat van een ziekenhuis. Overstappen zou niet alleen ongelooflijk veel geld kosten, er is nauwelijks een alternatief. 

Het is heel erg

Twee IT-leveranciers hebben samen vrijwel de hele Nederlandse markt van EPD’s in handen. Het Amerikaanse Epic en het Nederlandse Chipsoft leveren aan 80 procent van de Nederlandse ziekenhuizen. Van Houdenhoven: ‘Ik denk dat het heel erg is omdat we op deze manier niet de volgende stap in de innovatie kunnen maken en omdat ze de mate waarop we patiëntengegevens kunnen uitwisselen dicteren, en niet alleen tussen ziekenhuizen maar ook tussen huisartsen en verpleeghuizen. Wat je eigenlijk wil is dat leveranciers het mogelijk maken om gegevens uit te wisselen. En die technieken die bestaan.’

De vraag is natuurlijk waarom die bedrijven dat dan niet doen. ‘Omdat zij op een of andere manier heel graag het platform willlen worden om wie de hele zorg draait. Ze hebben er feitelijk geen belang bij dat het goed gebeurt.’ Een goede uitwisseling met andere partijen zorgt voor meer concurrentie. ‘Dan kunnen ook nieuwe toetreders zeggen: we willen tot die markt toetreden, we hebben nieuwe innovaties die goed zijn voor het ziekenhuis. En dat vinden de leveranciers tot op heden niet fijn. Voor een nieuw bedrijf is het op dit moment vrijwel onmogelijk om toe te treden tot de ziekenhuismarkt omdat ik dan als ziekenhuis afscheid moet nemen van Chipsoft, of Epic en de kosten die gepaard gaan met het afscheid nemen van een dergelijke financier zijn gigantisch. Je moet dan al je processen aanpassen, zo’n elektronisch patiëntendossier zit in de haarvaten van een ziekenhuis, dus du moment dat je daar een overstap in wil maken zijn de kosten en de risico’s enorm geworden.’ 

Van Houdenhoven wijst er op dat de grote IT-leveranciers ook deeloplossingen van kleine innovatieve bedrijven tegenhoudt. Stel een bedrijfje verzint iets binnen een ziekenhuis zoals een nieuw diabetesdossier, verpleegkundigdossier of een planningsapplicatie, dan moet dit ook koppelen met het EPD van Chipsoft danwel EPIC. Daar moet weer voor betaald worden en dat maakt een verdere ontwikkeling zeer moeilijk. Dus juist die innovatieve bedrijven die zo nodig zijn hebben moeite om binnen de zorg een plek te vinden en de zorg te verbeteren. 

Hand in eigen boezem

Nou is het niet alleen maar de schuld van IT-leveranciers. Van Houdenhoven schetst uitgebreid de ontstaansgeschiedenis van dit probleem: een langzame gestage automatisering, van de eerste facturen van een ziekenhuisafdeling, uitgebreid naar meer afdelingen. Toen moesten die afdelingen onderling kunnen praten, toen door het hele ziekenhuis heen en nu in de hele zorgsector. Dat niets op elkaar aansluit is dus wel verklaarbaar uit die geschiedenis. En ieder ziekenhuis vindt haar eigen systeem het beste. Ja ook de Sint Maartenskliniek vindt dat, zo zegt hij half grappend. En dus wil hij dat ook de ziekenhuizen werken aan een gemeenschappelijke standaard. ‘Aan de kant van ziekenhuizen zal standaardisatie moeten worden afgedwongen.’ 

En dus is het doorbijten en doorgaan met de huidige EPD’s, en dat is volgens Van Houdenhoven geen pretje: ‘Als je kijkt naar de elektronisch patiëntendossiers eigenlijk wereldwijd dan is het gebruikersgemak zoals de dokters dat ervaren verschrikkelijk. En een van de grote vragen aan deze bedrijven is: maak het nu eens gebruikersvriendelijk en intuïtief, zodat iedereen er op een adequate manier mee kan werken.’ 

Eisen aan de IT-leverancier en het ziekenhuis

Van Houdenhoven vindt dat de overheid moet ingrijpen. De ziekenhuizen zijn niet in staat om door overleg met ict-bedrijven tot een betere oplossing te komen in het belang van de zorg. ‘Dit is eigenlijk nationale infrastructuur omdat het belang van goede adequate data-uitwisseling tussen alle deelnemers in de zorg, dus ook met patiënten, van belang is voor de kwaliteit van de zorg.’ Daarom moet er, stelt van Houdenhoven, een systeem komen dat open is voor iedereen, zodat er ook nieuwe spelers kunnen komen, en de uitwisseling van patiëntengegevens gemakkelijker tot stand komt. Volgens van Houdenhoven moet de overheid leveranciers dwingen te werken met standaarden. Door dezelfde soort taal en structuren te gebruiken, kunnen informatiesystemen dan wel goed koppelen en uitwisselen. En als je je daar niet aan houdt, kan je niet werken in de gezondheidszorg.

Dat zou dan ook moeten gelden voor de ziekenhuizen die nu vaak ook eigen standaarden en manieren van werken willen ontwikkelen. Alleen dan ontstaat er een markt en echte mogelijkheden voor innovatie. Maar zeker ook een stap in de verbetering van de gebruikersvriendelijkheid.

Reactie Epic en Chipsoft

Natuurlijk hebben we Epic en Chipsoft om een reactie gevraagd. Chipsoft heeft nauwelijks gereageerd. Ze schrijven wel: ‘Kwaliteit, patiëntveiligheid en gebruikersvriendelijkheid/gebruikersgemak zijn belangrijke voorwaarden en uitgangspunten bij het ontwikkelen van onze oplossingen.’ Epic benadrukt dat ze erg haar best doet om het gebruikersgemak te verbeteren en hard en met succes werkt aan de uitwisseling van patiëntengegevens. Epic laat verder weten dat ze klanten snel helpt, maar dat in het algemeen de privacy-wetgeving en het poldermodel snelle actie wel eens in de weg staat.

De uitzending van De Monitor is aanstaande zondag, NPO 2, 22.35

Verkenning Research Opnames Uitzending

Crisis in het ziekenhuis

Uitzending

Ziekenhuizen werken met computersystemen die slecht met elkaar praten. Als jij in ziekenhuis A vaak komt en ze weten daar alles van je, maar je wordt in ziekenhuis B met spoed opgenomen, kan de arts daar vaak niet zien wat er allemaal al van jou bekend is. Waarom is dat erg? En hoe kan het dat in 2019 dit nog niet goed werkt? Wij zoeken het uit.

Deel jouw ervaring 53 andere artikelen in onderzoek

255 tips

ontvangen

Dit artikel is geschreven door:

Bastiaan Hetebrij Verslaggever

Bastiaan Hetebrij is politicoloog en studeerde in Amsterdam en New York. Hij liep stage bij de Duitse zender Phoenix in Berlijn en werkte als verslaggever bij AT5 en de politieke redactie van RTL-Nieuws. Hij probeert te werken volgens het journalistieke adagium: eerst de feiten, dan het werk, dan de mening en dat doet hij als verslaggever, regisseur en online. Zijn interessegebied is breed. Hij zoekt graag naar belangentegenstellingen, dieperliggende oorzaken en de al dan niet oprechte drijfveren van betrokkenen.

Lees verder
@bhetebrij

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Na twee uitzendingen over de personeelstekorten gaan we nu de problemen bij de uitwisseling van patiëntengegevens onderzoeken.
Alles over dit onderzoek