Gezondheid en zorg / Verwarde mensen

'Ik noem dit gelegaliseerde en geïnstitutionaliseerde desinteresse'

donderdag 15 september 2016 Leestijd: 6 min.

Peter (r) en Andrea (l), broer en zus van Robert. /

Anne de Blok

Verslaggever

donderdag 15 september 2016 Leestijd: 6 min.

'Op donderdagavond 23 juni is een verwarde man in Noordscheschut om het leven gekomen. De aard van de berichten die daarover in de pers zijn gekomen maken dat de naaste familie graag de volgende informatie naar buiten wil brengen.’ Het zijn de eerste twee regels van het persbericht dat de familie in het weekend na het overlijden van Robert aan de media verstuurde. Wat volgt is een verhaal van verdriet en frustratie. Een verhaal over hoe zij Robert steeds verder zagen wegglijden in een zelfgebouwde wereld van wanen en samenzweringstheorieën. Een verhaal over hoe zij ondertussen allerlei hulpinstanties probeerden te activeren, maar deze niet op tijd wisten door te pakken. Voor ons dossier ‘Verwarde mensen’ besluiten we contact op te nemen met de familie.

Het is een week na de begrafenis van Robert als we bij zijn broer Peter thuis worden uitgenodigd voor een kennismaking. Zijn zus Andrea zit naast hem. Hoewel ze in het persbericht hadden aangegeven ‘voorlopig niet in te willen gaan op de details van de omstandigheden die uiteindelijk tot de dood van Robert hebben geleid', hebben we hen toch gevraagd of ze met ons in gesprek willen gaan. Wij vertellen hen over het onderzoek dat we doen naar de hulpverlening rondom ‘verwarde mensen’ en zijn benieuwd of onze bevindingen wellicht ook raakvlakken hebben met hun verhaal. Ze stemmen uiteindelijk in met een ontmoeting, want ook zij zitten met veel vragen over hoe het zo heeft kunnen lopen en willen hun verhaal graag naar buiten brengen.

Whiplash

We besluiten het verhaal in chronologische volgorde door te spreken. 'Tot zijn tweeëndertigste levensjaar was Robert eigenlijk een redelijk normale en zorgzame man, met veel creatieve gaven,' vertelt Peter. 'Een blonde John Travolta, zo noemden wij hem ook wel eens.' Maar dan valt Robert tijdens zijn werk van een steiger en loopt hij een whiplash op. Robert komt thuis te zitten en raakt depressief. In de maanden daarna komt hij af en aan bij de huisarts, maar de depressie weet hij niet te overwinnen. De situatie verslechtert daarentegen alleen maar. Peter: 'Robert had het opeens over boodschappen die hij kreeg van God en op een gegeven moment werd hij ook verbaal agressief tegen zijn toenmalige vrouw en twee kinderen. Zijn vrouw liep op een gegeven moment zelfs fluisterend door het huis, omdat ze bang voor hem was.’

Een jaar na het ongeval blijkt Robert in een psychose te verkeren en wordt hij gediagnosticeerd met een zware psychische stoornis: paranoïde schizofrenie. Twee keer volgt er een gedwongen opname, maar met het gebruik van de juiste medicijnen lijkt Robert zijn leven daarna weer redelijk goed op te kunnen pakken. De laatste drie jaar gaat het echter bergafwaarts met Robert. Hij neemt zijn medicijnen niet meer en zijn gedrag wordt steeds onvoorspelbaarder. Peter: ‘We besloten daarom alle hulpinstanties op de hoogte te brengen. De huisarts, de GGZ-instelling waar hij eerder onder behandeling was geweest, de GGD, de politie. Iedereen wist dat Robert zijn medicatie niet meer slikte en dat wij bang waren voor de gevolgen daarvan.’

'Iedereen wist dat Robert zijn medicatie niet meer slikte en dat wij bang waren voor de gevolgen daarvan.’

Twaalf honden

In de maanden daarna gebeurt inderdaad waar de familie al bang voor was; ze zien Robert steeds verder wegglijden. De toenmalige vrouw van Robert besluit in februari 2014 zelfs om samen met hun twee dochters het huis te verlaten omdat Robert toenemend psychotisch gedrag zou vertonen en zich daarbij soms agressief zou uitlaten. De familie wil de rechter vragen om een gedwongen opname, maar de GGZ-instelling ziet daar volgens hen te weinig aanleiding voor. Daarvoor moet Robert een direct gevaar zijn voor zichzelf en/of de omgeving en dat lijkt hij op dat moment niet te zijn. De instelling wil daarom eerst kijken of ze Robert alsnog kunnen verleiden tot een vrijwillige behandeling. Peter: ‘Maar Robert bleef, zoals wij al verwachtten, alle vorm van hulp afwijzen. Hij deed zelfs de deur niet open als het wijkteam bij hem op bezoek wilde komen.’

'Hij deed zelfs de deur niet open als het wijkteam bij hem op bezoek wilde komen.’

Ondertussen lijkt Robert zichzelf en zijn huis steeds meer te vervuilen. En met de twaalf honden die hij in zijn achtertuin houdt voor de fok, begint ook de buurt te klagen. De woningcorporatie ontvangt brieven over stank- en geluidoverlast en ook bij de gemeente wordt aan de bel getrokken omdat men zich zorgen maakt over hun buurtgenoot. De woningcorporatie verzoekt Robert vervolgens om de honden weg te doen, maar dat weigert hij. Op zijn Facebook-pagina schrijft hij: ‘Aangezien ik de honden niet weg wil doen omdat ze feitelijk nodig zijn om mee te praten, ze staan voor personen en partijen waardoor God en de natuur tegen mij kan praten (…) als ik gedwongen word..zal ik overgaan tot het eigenhandig doden van de honden (…)'

In beschikking stelling

Maar niemand die ondertussen ingrijpt. Voor de GGZ doet Robert de deur niet open (tenzij er een koffer met geld wordt meegebracht), de politie kan Robert niet oppakken als hij geen strafbaar feit heeft gepleegd en de woningcorporatie moet eerst een dossier opbouwen voordat ze eventueel een huisuitzetting kunnen aanvragen. Het is dus wachten tot een incident. En die vindt plaats. Begin maart van dit jaar slaat Robert in een ruzie de buurman. Nu Robert 'aantoonbaar' een gevaar voor zichzelf en/of de omgeving is, kan er een 'In Beschikking Stelling' (IBS) worden aangevraagd. Men kan iemand dan langer ter observatie vasthouden totdat een rechter besluit dat de patiënt in kwestie gedwongen behandeld moet worden. Vier weken later besluit de rechter echter dat gedwongen opname niet nodig is en hij weer naar huis kan. Tot verbazing van iedereen. Peter: 'Iedereen dacht, hoe moet dit nu verder?'

Robert zakt ondertussen steeds dieper weg in de psychose, merkt de familie aan de vele e-mails die zij in de dagen na zijn IBS ontvangen. Peter: ‘Hij schreef over hoe zijn wanen een zoektocht zouden zijn naar het goede en hoe alles en iedereen hem dat probeerde te ontnemen door hem op te willen sluiten. Maar later worden de e-mails steeds onsamenhangender en spreekt hij over demonen en een nieuwe wereld met occulte invloeden.’ Peter stuurt de e-mails allemaal door naar de GGZ-instelling: ’Soms zelfs meerdere per dag. 'Hier heb je er weer een', schreef ik er dan bij. Ik wilde ze laten zien hoe het gedrag van mijn broer escaleerde in de hoop dat ze nu wel genoeg aanleiding zouden vinden om hem alsnog gedwongen op te laten nemen.’

‘Hij schreef over hoe zijn wanen een zoektocht zouden zijn naar het goede en hoe alles en iedereen hem dat probeerde te ontnemen door hem op te willen sluiten.'

Groot zorgoverleg

Een groot zorgoverleg wordt uiteindelijk ingelast. Politie, GGZ, GGD, de woningcorporatie en de familie zitten rond de tafel. Een ding is duidelijk: deze situatie is onhoudbaar. Maar hoe nu verder? Peter: 'Voor het eerst had wij het gevoel dat alle neuzen dezelfde kant op stonden. Iedereen vond dat er moest worden ingegrepen.' Er wordt daarom opnieuw een rechtelijke machtiging aangevraagd voor een gedwongen opname, maar het moment dat er daadwerkelijk ingegrepen lijkt te worden, komt voor Robert alleen te laat.

Op donderdagmiddag 23 juni jongstleden brengen een psychiater en een rechter een bezoek aan Roberts huis om te beoordelen of hij inderdaad in aanmerking zou komen voor een gedwongen opname. Peter: ‘We hebben tegen de GGZ-instelling gezegd dat er een risico bestaat dat Robert zichzelf iets aan zou doen als hij het gevoel zou krijgen dat hij meegenomen zou worden uit zijn huis. Wij hebben hen daarom geadviseerd om het oordeel ter plekke uit te spreken en hem eventueel dan ook meteen mee te nemen.’ De rechter besluit rond 16.00 uur echter om het overleg met de psychiater in de voortuin van Roberts woning te houden, waarna Robert zijn voordeur weet te barricaderen en in de weer gaat met benzine. Een arrestatieteam wordt gebeld dat pas rond 19.00 uur arriveert. Peter: 'Ondertussen schreeuwde Robert allerlei waarschuwingen en bedreigingen uit zijn zolderraam.' Uiteindelijk vat de woning vlam en Robert overlijdt rond 21.00 uur.

En dit is eigenlijk nog maar het begin van het verhaal. Tussen de grote lijnen door vertellen Peter en Andrea een verhaal over hoe zij als familie het gevoel kregen steeds aan het kortste eind te trekken. Peter: 'Behandelend psychiaters hebben zonder uitzondering de ernst van Roberts psychische aandoening onderschat, wilden vaak niet met de familie overleggen, of schoven de familie zelfs voor een deel de schuld van zijn problemen in de schoenen. De manier waarop de professionele instanties zoals GGZ, politie en rechtelijke macht op de ziekte van Robert hebben gereageerd is voor de familie een langdurige bron van frustratie, zorg, ergernis en woede geweest.'

Peter en Andrea hebben daarom besloten ons inzage te geven in alle e-mailcorrespondentie die er de afgelopen drie jaar is geweest tussen hen, Robert en de verschillende hulpinstanties waar ze contact mee hadden. Een boekwerk van ruim 400 pagina’s. Peter: ‘Ik vind het zelfbeschikkingsrecht in de wet een groot goed, maar misschien dat we in Nederland een discussie met elkaar moeten voeren over hoe wij om willen gaan met mensen zoals Robert. Ze hebben Robert jarenlang links kunnen laten liggen omdat hij aanvankelijk nog niet bedreigend genoeg zou zijn voor zichzelf of de omgeving om hem op te nemen. En nu zijn ze te laat. Ik noem dat gelegaliseerde en geïnstitutionaliseerde desinteresse.’

Op dit moment zijn wij alle e-mailcorrespondentie aan het doornemen en bij de verschillende partijen voor aan het leggen in kader van wederhoor. Volg ons dossier ‘Verwarde mensen’ om op de hoogte te blijven van onze bevindingen en heb je een tip voor ons? E-mail dan naar tip insturen.

Dit artikel is geschreven door:

Anne de Blok Verslaggever
Anne de Blok heeft een onbeheersbare drang om te zoeken naar datgene wat verborgen blijft. Dat bracht haar tijdens haar studie al aan tafel bij oud-minister Margreeth de Boer, waarmee ze uitgebreid sprak over het Schipholdossier en de échte reden waarom ze niet door wilde voor een tweede termijn als minister van milieu. Hoewel dat verhaal veel nieuws maakte, koos ze daarna voor onderwerpen die wat meer in de actualiteit liggen. Momenteel werkt ze namelijk als jongste bediende voor De Monitor waar ze furore maakte met een drieluik over ‘Verwarde Mensen’. Een heuse Tegel staat nu op haar schouw.
Lees verder
@annedeblok

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Sinds de bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg neemt het aantal incidenten met verwarde mensen toe. Ruim 75.000 meldingen kwamen er in 2016 bij de politie binnen, een stijging van 14% ten opzichte van vorig jaar. Wie zijn deze verwarde mensen, hoe worden ze begeleid en is de hulp die geboden wordt voldoende?
Alles over dit onderzoek