Hoogleraar Psychiatrie: ‘Wat fout is, is dat de familie niet voldoende gehoord is in dit dossier’

zondag 18 september 2016 Leestijd: 5 min.

Hoogleraar Psychiatrie Jim van Os over de zaak-Noordscheschut. /

Anne de Blok

Verslaggever

anne.deblok@kro-ncrv.nl

zondag 18 september 2016 Leestijd: 5 min.

In juni dit jaar kwam een 'verwarde man' in Noordscheschut om het leven: Robert Schuttevaar. Voor ons dossier ‘Verwarde mensen’ besluiten we contact op te nemen met de familie. Zij geven ons inzage in alle e-mailcorrespondentie die er de afgelopen drie jaar is geweest tussen hen, Robert en de verschillende hulpinstanties. Ook het medisch dossier dat bij de huisarts is opgevraagd geven ze ons mee. Een boekwerk van in totaal 400 pagina’s. We vragen hoogleraar Psychiatrie Jim van Os om met ons mee te lezen.

Het verhaal begint als Robert drie jaar geleden stopt met het nemen van zijn medicatie. De familie waarschuwt GGZ Drenthe in de hoop dat zij Robert alsnog kunnen overtuigen om zijn medicatie in te nemen. Dat blijkt alleen zonder resultaat. Wat volgt is een verhaal van verdriet en frustratie. Een verhaal over hoe zij Robert steeds verder zien wegglijden in een zelfgebouwde wereld van wanen en samenzweringstheorieën en hoe de familie allerlei hulpinstanties proberen te activeren, maar deze niet op tijd weten in te grijpen.

lees ook: 'Ik noem dit gelegaliseerde en geïnstitutionaliseerde desinteresse' donderdag 15 september

We nemen samen met hoogleraar Psychiatrie Jim van Os het dossier door en lezen hoe alle instanties met de rug tegen de muur lijken te staan. De politie, de woningbouwcorporatie en de burgemeester worden er zelfs bij gehaald, maar Robert blijft elke vorm van hulp weigeren. GGZ Drenthe verklaart Robert op een gegeven moment ‘uitbehandeld’. Iemand die niet de deur open wil doen, is immers niet te behandelen, lijkt de redenering. Tot frustratie van alle andere partijen, die nu iemand in hun wijk hebben zitten die behoorlijke overlast veroorzaakt. Onbegrijpelijk, vindt Jim van Os. Hij legt uit wat er had moeten gebeuren om Robert toch te verleiden tot zorg:

Robert laat zich niet verleiden tot zorg en er lijkt maar een oplossing: gedwongen opname. Alleen moet Robert dan een direct gevaar zijn voor zichzelf of de omgeving zijn. En hoewel dat er sterke vermoedens bestaan dat dat het geval zou gaat zijn, is hij dan nog niet. De instanties lijken niets anders te kunnen doen dan de situatie in de gaten te blijven houden en wachten tot het dusdanig escaleert waardoor ze Robert alsnog gedwongen kunnen gaan opnemen.

Incident

En dan vindt er een incident plaats. Begin maart van dit jaar slaat Robert in een ruzie de buurman. Nu Robert ‘aantoonbaar’ een gevaar voor zichzelf en/of de omgeving is, kan er een ‘in bewaring stelling’ (IBS) worden aangevraagd. Men kan iemand dan langer ter observatie vasthouden totdat een rechter besluit dat de patiënt in kwestie gedwongen behandeld moet worden. Vier weken later besluit de rechter echter dat gedwongen opname niet nodig is en Robert weer naar huis mag. Tot verbazing van alle instanties, lezen we in de e-mailcorrespondentie tussen de familie en de betrokken hulpverleners.

Ook Jim van Os verbaast zich over deze uitspraak: ‘Wat je leest in de beschikking van de rechter is dat Robert ten tijde van de IBS een stuk rustiger is geworden. ‘Op de afdeling van de instelling functioneert hij goed, hij heeft veel vrijheden en gaat bijvoorbeeld wandelen of de stad in.’ En dat is zeker informatie die je bij de beslissing moet betrekken. Maar wat je je ook moet bedenken is dat het hier om iemand gaat die de afgelopen drie jaar een enorme teloorgang heeft meegemaakt en desalniettemin geen hulp wilde accepteren. Ik begrijp dan niet dat de rechter zegt: 'stuur ‘m maar weer naar huis'. Tenzij de psychiater de rechter niet voldoende heeft kunnen overtuigen van het potentiële gevaar dat in Robert schuilde. In dat geval heeft de psychiater zijn dossier niet op orde gehad.’

'Ik begrijp dan niet dat de rechter zegt: stuur ‘m maar weer naar huis.'

Jim van Os stipt bovendien nog een ander punt aan: ‘Wat fout is, is dat de familie onvoldoende gehoord is in dit dossier. De familie is namelijk de enige die Robert door en door kent, die hem gevolgd hebben door de jaren heen en zijn psychose en de uitingen daarvan kennen. Zij hebben de teloorgang van dichtbij mee gemaakt en waren daardoor de enige die goed in kaart hadden of Robert mogelijk een gevaar voor zichzelf of de omgeving zou kunnen zijn, en zij zijn niet gehoord. Dat vind ik een foute beslissing.’

Gedwongen opname

Omdat alle partijen zich grote zorgen maken over Roberts terugkomst, wordt er een groot zorgoverleg ingelast. Politie, GGZ, de gemeente, de woningcorporatie en de familie zitten rond de tafel. Eén ding is duidelijk: deze situatie is onhoudbaar. Maar hoe nu verder? Er wordt besloten om opnieuw een rechtelijke machtiging aan te vragen voor een gedwongen opname. Maar om dat te realiseren, gaan er weer een aantal weken overheen. Ondertussen zakt Robert steeds verder weg in een psychose. Het is donderdag 23 juni als een psychiater en een rechter uiteindelijk voor de tweede keer een bezoek aan Roberts huis brengen om te beoordelen of hij inderdaad in aanmerking zou komen voor een gedwongen opname. Die uitspraak komt echter te laat. Bij het verlaten van het huis barricadeert Robert de deur, steekt de boel in brand en komt een paar uur later om het leven.

Een uiterst treurige uitkomst, vindt Jim van Os. Volgens Van Os had het nooit zo ver hoeven te komen: ‘Wat Robert nodig had, was dat er iemand vanuit de GGZ-instelling een relatie met hem opbouwde. Iemand die zijn vertrouwen wist te wekken en hem door de jaren heen steeds beter leerde kennen in zijn ziektebeeld. Het is dan geen kwestie van dwang of geen dwang. Het is dan een kwestie van al zo vroeg in het proces aanwezig zijn, zodat je een relatie met de man kan opbouwen om hem te verleiden tot zorg. Als dat was gelukt, dan had het überhaupt nooit tot dwang hoeven te komen. Maar wat je ziet is dat er heel veel mensen betrokken waren bij Robert, maar telkens weer nieuwe gezichten. De kans is dan groot dat iemand zorg blijft meiden en de boel uiteindelijk escaleert.’

‘Wat Robert nodig had was dat er iemand vanuit de GGZ-instelling een relatie met hem opbouwde.'

En dat is precies wat er mis is met het huidige organisatie van de GGZ, vindt Van Os: ‘De GGZ is een in zichzelfgekeerde bureacratische moloch geworden dat redelijk goed werkt als je heldere klachten hebt en gemotiveerd bent om je afspraken met de GGZ-instelling na te komen. Maar als je iemand bent die eigenlijk geen zorg wil, die niet ziet dat er een probleem is, dan heb je gegeven de huidige organisatie van de GGZ een heel groot probleem. Deze mensen hebben een integrale zorgaanpak nodig waar alle partijen intensief samenwerken, en niet de stempel ‘uitbehandeld’ als men de deur niet open doet. De GGZ staat nu te ver af van de mensen, en moet weer terug de wijk in.’

Reactie GGZ Drenthe

GGZ Drenthe heeft een onafhankelijke commissie onderzoek laten doen naar de dag van het overlijden van Robert Schuttevaar en de voorliggende periode. Het rapport is naar de Inspectie voor de Gezondheidszorg gestuurd en wordt vooralsnog niet openbaar gemaakt. Ook krijgt de familie vanwege de privacy van de patiënt voorlopig geen inzage. Om die reden geeft GGZ Drenthe ook aan niet te kunnen reageren op onze uitzending.

Uit een brief van de Raad van Bestuur aan de familie blijkt echter dat de onderzoekscommissie een aantal tekortkomingen heeft geconstateerd. 'Het onderzoek levert aandachtspunten op voor verbetering van de samenhang van het zorgaanbod in complexe probleemsituaties,' schrijft John Kauffeld van GGZ Drenthe. Ook pleiten de onderzoekers van het incident in Noordscheschut voor 'een nadere invulling van de structuur voor deskundige advisering van de rechter in onderhavige kwesties.’

Vanavond in onze tweede uitzending over ‘verwarde mensen’: wat het gevolg is als de regie ontbreekt en je als familie machteloos moet toekijken. Om 22:35 uur op NPO2. Voor tips schrijf je naar demonitor@kro-ncrv.nl.

Lees meer over

Gezondheid en zorg Verwarde mensen
Verkenning Research Opnames Uitzending

590 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Anne de Blok

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Sinds de bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg neemt het aantal incidenten met verwarde mensen toe. Ruim 75.000 meldingen kwamen er in 2016 bij de politie binnen, een stijging van 14% ten...
Alles over dit onderzoek