Het asbestverbod dat eigenlijk nog geen verbod is: hoe zit dat?

vrijdag 20 april 2018 Leestijd: 4 min.

Deze foto kregen we opgestuurd van Jan Blom,. Afgelopen maand is een aannemer begonnen met de vervanging van de daken op 56 woningen in Assen / Jan Blom

Niels van Nimwegen

Verslaggever

niels.vannimwegen@kro-ncrv.nl

vrijdag 20 april 2018 Leestijd: 4 min.

Al in 2012 kondigde toenmalig staatssecretaris Mansveld van Infrastructuur en Milieu aan een verbod te willen op asbesthoudende daken. Bijna zes later is het definitieve besluit daarover nog steeds niet genomen. En dat terwijl voor sommige mensen de voorgenomen wet al consequenties heeft.

Voor ons dossier Asbest ontleden we een verbod wat formeel nog geen verbod is. Daarvoor moet het eerst nog door het parlement. En toch worden huiseigenaren, boeren en bedrijven al gesommeerd om maatregelen te nemen. Zo zien we  bijvoorbeeld op de website van de provincie Gelderland.Waarschuwing op de website van de provincie GelderlandIn de praktijk wordt het voornemen tot een verbod dus uitgelegd als een formeel verbod. Hoe zit dat? De afgelopen jaren zien we vooral veel gesteggel over de kosten (verplicht je dak vervangen) versus de baten (minder asbestslachtoffers).  

'Selectief lezen'

Al in 2008 pleiten SP-kamerlid Remi Poppe en partijgenoot Bob Ruers voor de verplichte vervanging van alle asbestdaken. Beide hebben een enorme staat van dienst op het gebied van asbestproblematiek en zetten zich jarenlang in voor compensatie van slachtoffers en betere bescherming van werknemers. In hun rapport ‘Help asbest het dak af’ wijzen beide SP’ers erop dat veel daken aan het einde zijn van hun technische levensduur en een tikkende tijdbom vormen voor omwonenden. Maar Jacqueline Cramer, dan minister van Volksgezondheid Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) ziet niets in een verbod. Dat zou betekenen dat eigenaren hoge kosten moeten maken, die volgens de minister niet in verhouding staan tot het risico. Ze wijst daarbij op TNO-onderzoek, waarin staat dat de hoeveelheid asbestvezels die van de daken in de lucht terecht komen een ‘verwaarloosbaar risico’ vormen. De SP laat een nieuw eigen rapport opstellen, waarin de minister ‘selectief’ lezen wordt verweten. In de TNO-studie staat immers dat hoe ouder de daken zijn, hoe meer vezels ze loslaten.

lees ook: Asbestdeskundige: ‘Verbod op asbestdaken creëert juist onveiligheid’ donderdag 19 april

Maar ook de SP laat cruciale informatie weg, zo begrijpen we van meetspecialist Jan van Willigenburg. De meeste vezels die uit de daken vrijkomen spoelen namelijk met hemelwater weg, zo stelt TNO in het rapport. Het zijn vooral panden zonder deugdelijke dakgoot die een risico vormen, omdat de vezels hier op het trottoir of looppad spoelen. Hoeveel panden dat zijn, valt op dat moment niet te zeggen.

‘Het is pas gevaarlijk als het wordt weggehaald’

De discussie komt in in een versnelling wanneer staatssecretaris Atsma zich in 2011 alsnog bereid toont een verbod op asbestdaken te onderzoeken. Op basis van buitenlandse studies heeft de Gezondheidsraad dan net geconcludeerd dat het risico op door asbest veroorzaakte kanker twintig tot veertig keer groter is dan eerder is aangenomen. Atsma wil overgebleven asbestbronnen zoveel mogelijk weg hebben, maar benadrukt ook dat er van geen paniek geen sprake is. "Het meeste nog aanwezige asbest vormt geen risico voor de volksgezondheid zolang het onberoerd blijft. Het is pas gevaarlijk als het wordt weggehaald. Het grote aantal sterfgevallen komt door de blootstelling aan hoge concentraties asbest in het verleden."

‘Kosten en gezondheidsrisico’s nemen toe’

Ondertussen wordt bekeken wat een wettelijk verbod werkelijk oplevert. Welk risico wordt hiermee weggenomen, tegen welke kosten en wie moet dat betalen? Atsma’s opvolger, Wilma Mansveld, laat in 2012 weten per 2024 een verbod in te willen stellen. ‘Omdat zowel de kosten voor sanering als de gezondheidsrisico’s toenemen met de ouderdom van het asbest.’ Enkele bureaus hebben voor het ministerie onderzocht hoeveel asbesthoudend dak er in Nederland ligt en wat het kost om die voor 2024 te vervangen. Het gaat naar schatting om 130 miljoen vierkante kilometer dakbedekking. Om die voor 2024 te verwijderen is maar liefst 1,6 miljard nodig. Kosten die grotendeels voor rekening komen van eigenaren, die verplicht worden hun dak te laten vervangen door gecertificeerde asbest-aannemers.

Welke baten staan daar tegenover? Het klopt dat asbestdaken de belangrijkste bijdrage leveren aan de hoeveelheid asbestvezels in de lucht. Maar die concentraties zijn volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)en TNO juist lager dan ooit. In de maatschappelijke kosten-baten-analyse die de minister laat uitvoeren, zijn gezondheidsvoordelen van een verbod daarom moeilijk te plaatsen. Het grootste risico zijn panden zonder deugdelijke dakgoot, waar de asbestvezels met hemelwater op de grond kunnen neerslaan en onder schoenen van bewoners in woningen terecht kunnen komen. Hier kunnen mogelijk hogere concentraties ontstaan. Versneld saneren van deze panden voor 2024 zou mogelijk op de lange termijn 300 potentiële asbestslachtoffers kunnen schelen. Dat cijfer is gebaseerd op aannames die zo onzeker zijn, dat de gigantische kosten en omvang van sanering daar niet tegen opwegen. Met een verbod worden wel veel kosten bespaard in geval van brand of stormschade, omdat het schoonmaken van de omgeving en het verwijderen van beschadigde asbestplaten erg duur is.’  

'Het blijkt dat de extra kosten van de instelling van een verbod hoog zijn. Daar staan relatief veel minder maatschappelijke baten tegenover, zelfs indien we de potentiële baten van het vermijden van langdurige blootstelling aan hogere asbestconcentraties meenemen.'Bureau Ecorys, 2012


Het lijkt dus niet zo gek dat de Raad van State, kort nadat Mansveld in 2015 het verbod bekend maakt, de staatssecretaris terugfluit. Volgens de hoogste bestuursrechters is het besluit namelijk wettelijk niet goed onderbouwd. De regering moet duidelijker maken waarom de kosten voor sanering in verhouding staan tot het doel: het beschermen van de volksgezondheid. De Raad van State adviseert om een schaderegeling op te tuigen, waar eigenaren bij aan kunnen kloppen. Maar afgelopen najaar laat de tijdelijke staatssecretaris Sharon Dijksma al weten geen extra geld uit te willen trekken.

Dat is in essentie het punt waarover de Kamer zich nu nog steeds het hoofd breekt. Ongevaarlijk is asbest immers beslist niet. Zoals een specialist ons deze week vertelt: ‘Iedere vezel die we niet inademen is veiliger dan die we wel inademen’. Maar wegen de enorme maatschappelijke kosten voor het versneld verwijderen van die daken wel op tegen het risico dat ermee wordt weggenomen? Na de zomer neemt de Tweede Kamer een besluit.  

Lees meer over

Natuur en milieu Asbest
Verkenning Research Opnames Uitzending

Asbest

Uitzending

De uitzending over het asbestdakenverbod dinsdag 22 mei om 21:25 uur op NPO2.

Deel jouw ervaring 21 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op dinsdag 22 mei 2018 om 21:25  NPO2

183 tips

ontvangen

20

6

Natuur en milieu / Asbest

Moet de overheid de portemonnee trekken?

Belangrijk knelpunt om 2024 te halen is geld, zo begrijpen we uit tips van zo’n veertig kijkers. Maar asbestdaken hebben niet het eeuwig leven. Is het dan logisch om naar de overheid te kijken voor extra steun? We komen graag met je in contact.
Deel jouw ervaring

Anna Gimbrère

Presentator

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Niels van Nimwegen

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Elk jaar overlijden ongeveer duizend mensen aan de gevolgen van asbest. De minuscule vezeltjes die het mineraal een ideaal bouwmateriaal maakt, veroorzaken ook zeer moeilijk te behandelen vormen va...
Alles over dit onderzoek