Gezondheid en zorg / Ondervoeding

Gemeenten en zorgverzekeraars om de tafel over problemen rond maaltijd ouderen

dinsdag 25 september 2018 Leestijd: 3 min.

Ouderen aan tafel / ANP Foto

Karlijn Vernooij

Redacteur

dinsdag 25 september 2018 Leestijd: 3 min.

‘Wie levert de hulp bij eten en drinken?’ Met die vraag openden we ons dossier ondervoeding. Over kwetsbare ouderen die thuis problemen hebben met eten en drinken en nu de juiste hulp niet krijgen. We hebben gesproken met familieleden die machteloos toekijken hoe de kilo’s eraf vliegen. En met zorgverleners die verstrikt raken in de wetten die voorschrijven of je wél of níet iemand mag helpen bij de maaltijd. Ook trekken we aan de bel bij de betrokken instanties, waaronder Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Ze gaan hier nu samen over in gesprek, want een eenduidig antwoord op die ene prangende vraag blijft vooralsnog uit.

Want grofweg kun je stellen dat het óf de zorgverzekeraar is die de hulp bij de maaltijd vergoedt, óf de gemeente. Dat heeft te maken met het feit dat maaltijdondersteuning is ondergebracht in drie wetten. Op papier sluiten ze aan. Maar in de praktijk is er geen lijn in te ontdekken. Voor de VNG is dat niet nieuw. In 2015 signaleren zij dat verzekeraars van mening zijn dat het voorbereiden van maaltijden geen deel uitmaakt van de persoonlijke verzorging in de basisverzekering. ‘Tenzij de verzekerde om medische redenen niet zelfstandig kan eten en drinken en hij gevoerd moet worden.’

lees ook: ‘Bureaucratie in de zorg leidt tot ondervoeding ouderen’ dinsdag 25 september

‘Niet efficiënt’

De VNG geeft destijds aan dit ‘niet efficiënt’ te vinden. Want in de praktijk betekent dit namelijk dat de gemeente een aparte hulpverlener moet regelen voor de maaltijd, terwijl er al een zorgverlener aanwezig is. De VNG is daarom van mening dat ‘wanneer een cliënt persoonlijke verzorging uit de Zorgverzekeringswet krijgt, deze zorgverlener ook de maaltijdverzorging tot zijn of haar taak zou moeten rekenen op de momenten dat hij of zij bij de cliënt aanwezig is. Óók als deze maaltijdbereiding formeel onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) valt'.

Als gevolg van dit standpunt krijgen gemeenten nu in sommige gevallen een rekening voor de minuten dat de wijkverpleging bezig is met de maaltijd. Maar in veel gevallen komt de aanvraag toch weer bij de gemeente terecht.

Rotterdam constateert probleem

En daar weten ze in Rotterdam alles van. We nemen contact op in verband met het verhaal van Henk (77), een alleenstaande Rotterdammer met Alzheimer die moeite heeft met zelfstandig eten en drinken. De gemeente wil niet ingaan op deze specifieke casus. Maar ze laten ons wél weten dat ze in Rotterdam vorig jaar een groot probleem hebben geconstateerd met maaltijdondersteuning voor kwetsbare Rotterdammers.

‘Voor mensen die zonder toezicht hun maaltijd niet opaten, bleek de hulp wat betreft de vergoeding in een grijs gebied tussen de Wmo en de Zorgverzekeringswet te vallen. Verpleegkundigen hadden daardoor moeite om die ondersteuning goed te regelen.’ De gemeente besluit daarop de ondersteuning voor dit soort hulp uit te breiden. ‘Dit betekent dat er in individuele gevallen een ruimere indicatie en dus een hoger budget kan worden afgegeven.’ Een goed streven, maar in de praktijk niet zaligmakend, blijkt uit de alarmerende mail die wij deze zomer ontvangen van Henk’s zus Helinda Rijnbout.

lees ook: ‘Mijn dementerende broer valt kilo’s af maar krijgt geen hulp bij eten en drinken’ dinsdag 14 augustus

‘Zo is het nu eenmaal ingericht’

Een woordvoerder van de VNG laat weten er weinig vragen meer over te krijgen. ‘Je zou kunnen denken dat gemeenten en verzekeraars elkaar hier in de praktijk inmiddels wel gevonden hebben.’ Toch geven de resultaten uit onze rondgang onder 700 medewerkers in de wijkverpleging hen ook te denken. 80 procent komt over de vloer bij ouderen die hulp nodig hebben bij het eten maar dat nu niet krijgen. ‘Blijkbaar loopt het nog niet altijd zo soepel. Het blijft natuurlijk lastig dat een cliënt die persoonlijke verzorging krijgt uit de Zorgverzekeringswet voor de maaltijdbereiding apart een beroep moet doen op de Wmo. De gemeente heeft maximaal acht weken de tijd om daar een besluit over te nemen. Meestal zal het sneller gaan, maar het kost soms toch meer tijd.’ En dit is precies waar de zorgmedewerkers in de wijk tegenaan lopen. Want kwetsbare ouderen ondersteunen met eten en drinken kan in de regel niet acht weken wachten. VNG begrijpt tenslotte dat het lastig is dat de maaltijdondersteuning binnen verschillende wetten valt.  ‘Maar zo is het nu eenmaal ingericht. Daarover lokaal afspraken maken, lijkt nog steeds de meest werkbare oplossing.’

Zorgverzekeraars Nederland

Zorgverzekeraars Nederland ziet ook dat er onduidelijkheden zijn. ‘Omdat hulp bij maaltijden is ondergebracht in drie wetten kan er onduidelijkheid ontstaan over hoe de ondersteuning kan worden geïndiceerd en geboden. Dit beleid verschilt zelfs per gemeente.’ Zorgverzekeraars merken dan ook dat er verschillend gehandeld wordt. En dat er soms wijkverpleging wordt ingezet, terwijl het om het domein van de gemeente gaat. Ze herkennen zich niet in het signaal van de wijkverpleegkundigen dat het huidige zorgbeleid van de overheid ondervoeding in de hand werkt. Wél willen zij dat signaal binnenkort bespreken met de VNG.

Wil je op de hoogte blijven van dit onderzoek? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief met alle artikelen over dit onderwerp! Meld je hier aan.

Vanavond in De Monitor: ondervoeding bij demente ouderen. Om 21:25 uur op NPO2

Verkenning Research Opnames Uitzending

Ondervoeding

Research

Volgens de stuurgroep Ondervoeding is 30 tot 40% van de ouderen met thuiszorg ondervoed in Nederland. Het is een groeiend probleem. Hulp bij eten en drinken blijkt heel lastig te regelen. Wijkverpleegkundigen en familie slaan alarm.

Deel jouw ervaring 15 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op dinsdag 25 september 21:25u, NPO2

96 tips

ontvangen

Gezondheid en zorg / Ondervoeding

Wat is jouw ervaring?

Verzekeraars en gemeenten zijn samen verantwoordelijk voor goede zorg aan huis. Heb jij daar ook ervaring mee? Dan zijn we benieuwd naar jouw verhaal.
Deel jouw ervaring

Karlijn Vernooij

Redacteur

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Karlijn Vernooij Redacteur
Karlijn heeft bijna 15 jaar ervaring in de journalistiek. Van redacteur en planner op de binnenlandredactie van RTL Nieuws tot samensteller bij KRO-NCRV Radio 1. De overstap naar het programma De Monitor is een lang gekoesterde wens. ‘Waar je bij de radio dagelijks in hoog tempo verschillende onderwerpen aanraakt en weer laat liggen, kun je er bij De Monitor veel dieper induiken.’ Mensen in de samenleving een stem geven, mensen die ergens anders niet gehoord worden, is wat haar het meeste drijft. ‘Samen proberen iets bloot leggen, en er een oplossing voor proberen te vinden. In plaats van je laten sturen door ‘de waan van de dag’. Haar eerste onderzoek gaat over datingsites met nepprofielen. Wat haar daarin het meest treft zijn de verhalen van kwetsbare mensen op zoek naar liefde, waar deze sites misbruik van maken.
Lees verder

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Oud worden in je eigen omgeving. Terwijl de zorg aan huis geregeld wordt. Ideaal, dacht de overheid een paar jaar geleden. Maar de praktijk blijkt weerbarstiger. Een grote groep kwetsbare ouderen ...
Alles over dit onderzoek