Werk en inkomen / Uitbuiting starters en stagiairs

Gegoochel met cijfers leidt tot verkeerde studiekeuze

donderdag 14 januari 2016 Leestijd: 3 min.

collegezalen-complex-CC1-0831 kleiner_0 /

Niels van Nimwegen

Verslaggever

donderdag 14 januari 2016 Leestijd: 3 min.

Twee weken geleden lieten we zien hoeveel starters te maken krijgen met uitbuiting op de arbeidsmarkt. Niet zo gek, hoorden we toen van arbeidsmarktonderzoeker Ton Wilthagen. Werkgevers maken simpelweg misbruik van een overschot aan afgestudeerden.

En dat geldt zeker niet alleen voor psychologen. De kans op werk voor studenten aan opleidingen als Journalistiek, Communicatie en International Business is al jaren bar slecht. In een Kamerbrief **** van afgelopen november maakt minister Asscher zich zorgen over de groeiende ‘mismatch’ tussen arbeidsmarkt en werkzoekenden. Volgens de minister maken nog teveel jongeren de verkeerde studiekeuze. ‘De opleidingen die relatief populair zijn bieden niet altijd de goede kans op een baan.’

Wilthagen is stelliger. ‘Van deze opleidingen weten we dat het arbeidsmarktperspectief nooit heel goed is geweest. De arbeidsmarkt is te klein om de uitstroom vanuit opleidingen op te nemen. Dat leidt tot ongelooflijk veel problemen voor afgestudeerden.’

Verdringing

Hoe eerlijk zijn opleidingen over deze vooruitzichten? Opleidingen als Toegepaste Psychologie en Culturele en Maatschappelijke Vorming bungelen onderaan het lijstje HBO-opleidingen met de slechtste arbeidsmarktpositie. Toch schreven zich vorig jaar respectievelijk 1289 en 687 studenten in. Hoe kan dat? Op de website van de opleiding toegepaste psychologie in Leiden vinden we naast een overzicht van banen een opmerkelijke tekst:

Uit landelijk onderzoek onder alumni Toegepaste Psychologie (januari 2015) komt naar voren dat 80 % na afstuderen een baan vindt of doorstudeert. De komende jaren raken organisaties steeds meer vertrouwd met wat toegepast psychologen voor de maatschappij kunnen betekenen. Dan blijken onze afstudeerders wellicht nog breder inzetbaar dan we nu kunnen inschatten.

Op de site van studiekeuze123 staat dat slechts 41% van de toegepaste psychologen ‘werk op niveau’ heeft gevonden. Nog eens 30% van de Leidse studenten studeert door, landelijk is dat 26%. Niet zo gek, want uit de reacties die wij binnenkrijgen, blijkt dat veel WO-studenten werk op HBO-niveau accepteren. Ze verdringen daarmee afgestudeerden van opleidingen als Toegepaste Psychologie, zo vertellen tipgevers ons.

‘Ik heb het gevoel alsof ik een waardeloos diploma heb omdat ik er niks mee kan. Het enige positieve is dat ik ermee aan kan tonen dat ik over HBO-niveau beschik.’

Een andere afgestudeerde 'TP'er'

‘Aangezien WO-psychologen/pedagogen onderling al concurrenten zijn, delf je het onderspit dus als Toegepast Psycholoog. Alsof dat nog niet genoeg is, is er ook nog veel concurrentie van Maatschappelijk Werk- en Dienstverlening, Sociaal Pedagogische Hulpverlening en de HBO-variant van Pedagogiek.’

Misleidende voorlichting

Zo krijgen de ronkende cijfers waarmee wordt geschermd toch een andere lading. Bovendien is het maar de vraag of de studiebijsluiter zelf een volledig beeld geeft, zo horen we van Stefan Wirken, de voorzitter van de landelijke studentenvakbond (LSVB). ‘Geen enkele opleiding zal toegeven dat de kans op passend werk klein is, maar de cijfers die nu gegeven worden geven wel een heel vertekend beeld. De respons is extreem laag en er wordt bijvoorbeeld niet gevraagd naar wat voor soort werk het nu precies is. Iemand die minimaal 12 uur in de week ergens bijklust op een baan die volstrekt buiten zijn sector valt, telt dus in positieve zin mee, waarmee de indruk wordt gewekt dat er genoeg werk in de beroepsgroep te vinden is.’

En ook Michel van Smoorenburg, arbeidsmarktadviseur van de afdeling arbeidsmarktinformatie van het UWV reageert. Volgens hem is de voorlichting over de kans op werk ver onder de maat.

‘De gevolgen zijn groot. Ik kijk dan ook niet op van de resultaten van jullie onderzoek naar psychologen. Dit is een logisch gevolg van de slechte arbeidsmarktpositie. Deze psychologen zullen ook nog eens concurrentie krijgen van de 5.300 (DUO-cijfers over 2014) studenten die momenteel HBO Toegepaste Psychologie volgen. Er zijn talloze andere opleidingen waarvoor dit geldt.’

Spijt van studiekeuze

Werk is werk zou je zeggen, of dat nu in de sector is waarvoor je bent opgeleid of niet. Maar velen komen onder hun niveau terecht, of worden slecht betaald. Verder blijkt uit een recente publicatie van het UWV dat afgestudeerden achteraf vaak spijt hebben van hun studiekeuze, zeker wanneer het een studie betreft met een slechte arbeidsmarktpositie. Maar liefst één op de vijf schoolverlaters heeft spijt van zijn of haar studiekeuze. Wanneer hun arbeidsmarktsituatie tegenvalt, is dit nog hoger. Koplopers zijn afgestudeerde communicatiespecialisten. Een schokkende 46 procent heeft spijt van de opleiding. Bij studies waarna je veel verdient, hebben veel minder afgestudeerden spijt. Bijvoorbeeld na afloop van de studie wo informatica is het salaris hoog en heeft slechts 4% spijt. Slechts 31 procent van de HBO’ers vindt dat ze goede informatie hebben gekregen over beroepsmogelijkheden na de opleiding. Dat roept vragen op over de kwaliteit van de arbeidsmarktvoorlichting aan studiekiezers.

De vraag of dit mogelijk ook betekent dat er strenger geselecteerd moet worden is tegen het zere been van de studentenorganisaties. LSVB-voorzitter Wirken vindt zelfs dat dit indruist tegen de vrijheid zelf je studie te kiezen. ‘Als we nu al vijf jaar met goede voorlichting zouden werken, dan zou ik zeggen: we passen ons standpunt aan. Maar je blijft zien dat opleidingen er belang bij hebben te goochelen met cijfers.’

Hilde Feddema van het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) is niet principieel tegen een strengere numerus fixus, maar benadrukt ook het belang van eerlijke voorlichting. ‘Als het nodig is stappen we over onze eigen schaduw heen en erkennen we de noodzaak tot selectie. Zeker omdat dit in sommige gevallen in het belang is voor studenten bijvoorbeeld in de afstemming tussen opleidingsplaatsen en latere arbeidsplaatsen. Studenten zijn natuurlijk ook zelf verantwoordelijk voor het kiezen van de juiste studie, maar dan moeten ze ook wel eerlijke informatie krijgen. Zeker nu een toenemende aantal mensen dat met een forse schuld afstudeert. Dan moet je wel in een positie gebracht worden om je bul te verzilveren.’

Reageren? Mail: tip insturen.

Dit artikel is geschreven door:

Niels van Nimwegen Verslaggever

Niels van Nimwegen is verslaggever bij De Monitor en maakte tot nu toe verhalen over de huursector, uitbuiting van starters op de arbeidsmarkt, de vastgelopen spoedzorg en verschillende afleveringen van het dossier ‘Lokaal Bestuur’. 'Wat ik sterk vind aan de Monitor is dat we thema’s lang volgen en door tips in contact komen met belangrijke sprekers die voor andere journalisten verborgen blijven. Dat levert vaak originele verhalen op, of een invalshoek bij een nieuwsfeit dat door andere programma’s is gemist.' Niels werkte eerder voor Radar en Zembla.

Lees verder
@nvnimwegen

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Voor veel pas afgestudeerden liggen de banen niet voor het opscheppen en kunnen werkgevers kiezen uit een overvloed aan werkgrage sollicitanten. Wat voor gevolgen heeft dit voor afgestudeerden? En waar leidt dit tot uitbuiting? En wat is de verantwoordelijkheid van opleidingen voor afgestudeerden die niet aan werk komen?

Alles over dit onderzoek