Fokker zeldzame koeien: ‘Ons hangt de guillotine boven het hoofd’

zondag 04 maart 2018 Leestijd: 3 min.

Lakenvelders / De Monitor

Judith Meulendijks

Redacteur

judith.meulendijks@kro-ncrv.nl

zondag 04 maart 2018 Leestijd: 3 min.

‘Wij hebben Lakenvelders, echte oerkoeien. Die hebben ook altijd in het Nederlandse landschap gestaan.’ Vol trots vertelt boer en topfokker Gerard Oliehoek over de zorgboerderij die hij samen met zijn vrouw Sandra heeft in Wassenaar. Hij maakt zich zorgen. Als gevolg van de nieuwe meststoffenwet mag hij minder koeien hebben dan hij nu heeft. Er is al een aantal Lakenvelders verkocht en binnenkort moeten misschien tien à twaalf jonge koeien naar de slacht.

We spreken Oliehoek voor ons onderzoek Boer en Beleid.

Lakenvelders zijn duidelijk herkenbaar aan hun kenmerkende tekening: een witte band om de borst en rug. Bij de zorgboerderij van de familie Oliehoek lopen nu nog zo'n veertig lakenvelders rond. Gerard Oliehoek is, samen met zijn vrouw Sandra, één van de belangrijkste Lakenvelder-fokkers van het land en ruim twintig jaar bezig het ras van de ondergang te redden.

Waarom moeten er nu koeien weg?

Sinds de Europese Commissie het melkquotum afschafte in april 2015, groeide de melkveehouderij explosief. Maar meer koeien en meer melk betekenen ook meer mest en dus meer vervuiling. In 2017 werd daarom het fosfaatreductieplan ingesteld om de veestapel te laten inkrimpen, waarbij er een uitzondering werd gemaakt voor de zeldzame runderrassen.

Maar sinds 1 januari 2018 is er de nieuwe meststoffenwet: de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) berekent op basis van het aantal koeien dat een boer op 2 juli 2015 had hoeveel fosfaatrechten die boer krijgt en dus hoeveel koeien die boer mag hebben. De koeien die teveel zijn moeten weg of worden geslacht of er moet een geldbedrag per koe worden betaald: je koopt dan een fosfaatrecht. Doe je dat niet, dan krijg je een boete.

Het ministerie maakt in dit nieuwe systeem echter geen uitzondering of het gaat om een zeldzaam met uitsterven bedreigd runderras als de lakenvelder of een ‘ordinaire’ zwartbonte Holstein waar er ruim 1,2 miljoen van zijn.

Gevolgen meststoffenwet

‘Vergeleken met de peildatum heb ook ik teveel koeien,’ vertelt Oliehoek. ‘Ik heb er al een aantal moeten verkopen. Dat waren dan de ‘minste’ koeien, wat raar klinkt, want ik heb echt de beste Lakenvelders. Dan hoop je nog dat ze ergens op een kinderboerderij terechtkomen, anders worden ze geslacht.’ Als er niks verandert, moeten er nog zo’n tien à twaalf pinken (een pink is een eenjarig rund, red.) naar de slacht. ‘Dat gaat me echt aan het hart, want dat hadden hele mooie volwassen moeders kunnen worden.’

Inteelt

Nu was de populatie van bijzondere koeienrassen als de Lakenvelder al fragiel (totale populatie Lakenvelders ouder dan twee jaar: 2200, bron: CNG), maar als de groep nog kleiner wordt is dat een risico voor het voortbestaan. ‘Bij een kleine populatie ligt inteelt op de loer,’ zegt Oliehoek. ‘Als er niet genoeg diversiteit is, kan dat een ras als de lakenvelder uiteindelijk fataal worden.’

Overzicht rassen en aantallen

Bron: SZH

Wat moet er gebeuren?

Oliehoek vindt het onverteerbaar dat de melkveehouderij de laatste jaren explosief is gestegen, maar dat hij en zijn Lakenvelders over dezelfde kam worden geschoren. ‘We hebben de minister gevraagd om een uitzondering te maken voor onze groep, maar dat kan ze niet. We moeten mee met de regels die ook gelden voor de grote groep melkveehouders. Onze groep kan gewoon verdwijnen. Het is echt alsof er een guillotine boven het hoofd hangt.’

Minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft gezegd dat er in de Meststoffenwet geen uitzondering kan worden gemaakt, maar dat zij wel kijkt naar een oplossing voor de zeldzame runderrassen.

Geld per koe

In een EU-rapport uit 2016 wordt Nederland genoemd als een land waarbij de overheid onvoldoende gebruik maakt van de (Europese) mogelijkheden om zeldzame runderrassen te ondersteunen. De Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH) pleit er dan ook voor om de subsidie die er vanuit de Europese Unie is ten behoeve van deze groep koeien aan te vragen en in te zetten. Dat zou volgens Oliehoek een oplossing kunnen bieden: ‘Stel dat wij een geldbedrag per koe zouden krijgen, dan kunnen we daar fosfaatrechten van kopen. Of om eventueel Lakenvelder-sperma te laten invriezen.’

Ik houd je op de hoogte!

Wil je graag op de hoogte gehouden worden van ons onderzoek? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief.

Lees meer over

Natuur en milieu Boer en beleid
Verkenning Research Opnames Uitzending

Boer en beleid

Opnames

Nederlandse boeren gaan volgende week weer op pad met de tractor om te demonstreren tegen het landbouwbeleid. De komende jaren moet de veestapel fors inkrimpen en boeren uitgekocht worden om de stikstofcrisis te bezweren. Volgens de politiek is dé oplossing voor het stikstofprobleem de zogenoemde kringlooplandbouw. Maar gaat de kringlooplandbouw het stikstofprobleem oplossen? Hoe moet dit er in de praktijk uit gaan zien? En welke gevolgen heeft dit, niet alleen voor de boeren, maar ook voor de consument?

Deel jouw ervaring 37 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op zondag 17 november 22:40u, NPO2

217 tips

ontvangen

Deskundigen gezocht

Natuur en milieu / Boer en beleid

Oproep

Heb jij een boerenbedrijf en vind je dat àlle boeren, ook die met zeldzame runderrassen, moeten bijdragen aan de verkleining van de veestapel. Laat het ons weten!
Deel jouw ervaring

Anna Gimbrère

Presentator

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Judith Meulendijks Redacteur

Judith Meulendijks bijt zich graag vast in onderwerpen. Zij maakt graag helder vertelde verhalen over falende overheidsprocessen, en dan vooral over de mensen die daarvan het slachtoffer zijn. Ze heeft een sterk rechtvaardigheidsgevoel en probeert met haar werk als journalist bij De Monitor de samenleving een beetje beter te maken. Tipgevers, zeker ook van buiten de Randstad, kunnen bij haar terecht voor een luisterend oor. Zij worden echter niet op hun blauwe ogen geloofd; boven alles moet een verhaal kloppen. Judith’s interesse is breed, maar ligt in hoge mate bij justitie, zorg, digitalisering en (medische) privacy.

Lees verder
@judith_monitor

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Het gaat slecht met de biodiversiteit in Nederland en we moeten de doelen van het klimaatakkoord halen. De landbouwsector is vervuilend en stoot veel stikstof uit.

Alles over dit onderzoek