nieuws Joodse tegoeden

Eindhoven begint onderzoek naar eigen rol bij onteigende Joodse woningen in Tweede Wereldoorlog

donderdag 16 juli 2020 Leestijd: 3 min.

Aankomst Joodse repatrianten uit concentratiekampen, Eindhoven juni 1945 / Regionaal Historisch Centrum Eindhoven

Miranda Grit

Verslaggever

miranda.grit@kro-ncrv.nl

donderdag 16 juli 2020 Leestijd: 3 min.

Hoe heeft de gemeente Eindhoven gehandeld bij de onteigening van woningen van Joodse huiseigenaren in de oorlog? Joodse huizen werden geconfisqueerd en doorverkocht en de inboedel werd verpatst. Van de opbrengst werden onder meer de kampen Westerbork en Vught gefinancierd. De gemeente Eindhoven start nu een onderzoek naar de tientallen onteigende Joodse panden in haar stad.

Het onderzoek richt zich ook op eventuele navorderingen van belastingen die de gemeente kan hebben opgelegd aan Joodse Eindhovenaren die terugkeerden uit de vernietigingskampen van de nazi’s. 

Ooit één dag rijk

“Mijn vader heeft mij ooit een keer verteld dat hij één dag rijk is geweest. Hij moest alleen de opbrengst van het huis dezelfde dag weer afdragen, waaraan heeft hij me nooit verteld, en ik heb het hem stom genoeg ook nooit gevraagd.” Frank Andriesse heeft alleen deze mondelinge overlevering. Zijn vader heeft verschillende concentratiekampen overleefd. Zijn grootouders zijn vermoord in Sobibor. Toen zijn vader na de oorlog terugkwam in Eindhoven kreeg hij het onteigende pand van zijn ouders weer in handen, alleen voor korte duur dus door ‘onbetaalde rekeningen’ uit de oorlog. “Pas nadat ik onlangs las dat gemeenten ook in andere steden allerlei naheffingen van belastingen oplegden aan de terugkerende Joodse huiseigenaren ging er bij mij iets dagen. Ik heb het vermoeden dat dat ook bij mijn vader het geval moet zijn geweest. Hij had nooit schulden. Waar moest hij dan al dat geld voor afdragen?”

Joodse woningen geconfisqueerd in Eindhoven

Het huis van de grootouders van Frank Andriesse is één van de 38 woningen die in Eindhoven tussen 1940 en 1945 van Joodse huiseigenaren zijn geconfisqueerd waar het onderzoek zich op richt.  

“Ik weet dus niets zeker, maar heb slechts vermoedens”, gaat Andriesse verder. “Dat gevoel wordt nog versterkt toen ik las dat mijn grootouders met hun gezin al in juni 1942 op last van de gemeente hun huis moesten verlaten en in zijn gaan wonen bij één van de vele broers van mijn opa. Het huis heeft daardoor langer ‘leeg’ gestaan. Waardoor het te vorderen bedrag na de oorlog waarschijnlijk dus hoog was.” 

In tegenstelling tot wat gebruikelijk was bleef de huisraad in het huis achter omdat Duitse militairen de woning in bezit namen. “Omdat daardoor de inboedel niet geregistreerd was had mijn vader geen enkel bewijs en kreeg hij na de oorlog uit de Wiedergutmachung (vergoeding voor geleden schade, red.) ook nog eens een ronduit lage uitkering. Dat alles samen ervaar ik als een groot onrecht, en ik wil zeker weten hoe het allemaal zit en of mijn vermoedens kloppen.”

Rechtsherstel of niet?

Onlangs is De Monitor samen met dataplatform Pointer een onderzoek gestart naar de Verkaufsbücher; een lijst van 7000 onteigende Joodse panden die in de oorlog geroofd zijn en doorverkocht aan louche opkopers. Uit onderzoek van Pointer blijkt dat vier op de vijf gemeenten niet weten of er na de oorlog sprake is geweest van rechtsherstel op deze Joodse panden en wat hun eigen rol was bij de onteigeningen. Sinds kort is de lijst aan geroofd vastgoed door het Nationaal Archief gedigitaliseerd en daardoor nu voor iedereen makkelijk doorzoekbaar.   

“Wij zijn door de publicaties over de Verkaufsbücher gewezen op een mogelijke misstap jegens Joodse huiseigenaren die zijn teruggekeerd na de oorlog”, stelt de gemeente Eindhoven. Samen met het Regionaal Historisch Centrum heeft de gemeente een kort onderzoek gedaan, een zogenaamde quick-scan, en er zijn inderdaad bronnen aangetroffen over heffingen van straatbelasting op onteigende panden in Eindhoven.

Feiten serieus en ernstig 

Volgens burgemeester John Jorritsma van Eindhoven zijn de aangetroffen feiten serieus en ernstig: “Het confisqueren van Joodse woningen tijdens de nazi-bezetting en deze doorverkopen is een lelijk litteken in onze geschiedenis. Traumatisch voor de Joodse gemeenschap, beschamend voor onze samenleving. Dat geldt ook voor belastingnaheffingen van Joden die terugkeerden van de vernietigingskampen. Uit een quick-scan bleek dat het mogelijk is dat ook zoiets in Eindhoven is gebeurd. Dat gaan we nu verder uitzoeken.”

Eindhoven is niet de eerste gemeente die dit onderzoekt. In 2016 deed ook Amsterdam hier onderzoek naar, daarna volgden de gemeenten Den Haag en Rotterdam. In alle gevallen leidde dit tot een miljoenencompensatie voor Joodse nabestaanden. In Utrecht loopt op dit moment eenzelfde soort onderzoek. 

Veertig familieleden vermoord

Deze hele geschiedenis raakt Frank Andriesse enorm. Hij laat een stamboom van zijn familie zien. Het is bijna niet voor te stellen: meer dan veertig familieleden zijn vermoord in concentratiekampen als Sobibor en Auschwitz. “En het idee dat de terugkeerders ná de oorlog financieel zo behandeld werden en het hen zo moeilijk werd gemaakt hun bezittingen gecompenseerd te krijgen, dat voelt voor mij als groot onrecht wat rechtgezet moet worden.” Het onderzoek van de gemeente Eindhoven gaat naar verwachting een half jaar duren.   

Nieuwsbrief

Wil je op de hoogte blijven van dit onderzoek? Schrijf je dan nu in voor de nieuwsbrief.

Lees meer over

Overheid en bureaucratie Bureaucratie
Verkenning Research Opnames Uitzending

123 tips

ontvangen

Overheid en bureaucratie / Bureaucratie

Deel jouw verhaal

Ben jij nabestaande van een Joodse huiseigenaar die op de lijst van de Verkaufsbücher staat? Mail ons dan met je verhaal!
Deel jouw ervaring

Teun van de Keuken

Presentator televisie

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Miranda Grit Verslaggever

Vanaf de eerste uitzending van De Monitor is Miranda Grit als verslaggever betrokken bij het maken van de journalistieke verhalen waarin tips van mensen centraal staan. ‘Door het directe contact met betrokken kijkers word ik op bijzondere onderzoeksideeën gebracht waarvan ik weet; dit leeft in de samenleving. Het is bijzonder om te zien hoe er gereageerd wordt via Facebook en Twitter op de reportages die ik publiceer. Soms word ik gecorrigeerd, andere keren gecomplimenteerd. Maar elke reactie beschouw ik als waardevol om zo samen onze maatschappij nog net een beetje mooier te maken.’

Lees verder
@mirandagrit

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Ellenlange wachttijden, dossiers die ‘kwijt ’raken en onnodig hoge kosten bij herkeuringen. Er zijn heel wat klachten over het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR), de instantie die toetst...
Alles over dit onderzoek