Eerste reacties: De wethouder, een partijvoorzitter, zijn broer en een gigantische geitenstal

vrijdag 24 juni 2016 Leestijd: 3 min.

terreingeitenstal /

Bastiaan Hetebrij

Verslaggever

bastiaan.hetebrij@kro-ncrv.nl

vrijdag 24 juni 2016 Leestijd: 3 min.

We vroegen jullie naar de vermeende belangenverstrengeling in Maasdriel. De meesten van jullie weten genoeg: de wethouder moet het dossier afstaan. Maar we troffen ook een bondgenoot van de wethouder.

De kwestie: een geitenboer wil zijn stal met 5100 geiten uitbreiden. Zijn broer is de lokale CDA-partijvoorzitter. Deze man heeft een financieel belang bij de uitbreiding van de zaak van zijn broer, want hij maakt zuivel van diens geitenmelk. De wethouder die over de vergunningen gaat is ook van het CDA. Wat vinden we er van?

Belangenverstrengeling

De meeste reacties zijn negatief. Zelfs Jos van Rey wordt er bij gesleept, terwijl die van corruptie en witwassen wordt beschuldigd. Dat zijn onvergelijkbaar veel zwaardere zaken dan in Maasdriel speelt. Maar twee CDA-ers die elkaar niet beïnvloeden? Dat wil er bij deze volgers niet in.

Zeer zeker belangenverstrengeling. Daar hoef je geen studie voor te volgen.

De schijn tegen

We spraken met Thom Ummels, D66-fractievoorzitter in buurgemeente Zaltbommel. Die gemeente verzet zich tegen de stal. Ummels vindt dat op zijn minst de schijn van belangenverstrengeling is ontstaan. Dat is dus iets genuanceerder. Met hem concluderen een aantal van jullie: haal het dossier bij die wethouder weg. Dan is er ook geen schijn. David Huijboom stelt op Facebook een onafhankelijk adviseur voor of een wethouder van een buurgemeente. Een ander schrijft:

Het dossier moet overgenomen worden door de burgemeester. Vaker is gebleken dat persoonlijke willekeur of willekeur binnen een politieke partij doorslaggevend kan zijn voor beslissingen. Zaken kunnen doorgedrukt worden maar worden ook tegengehouden waaruit blijkt dat het veel beter is om iedere mogelijkheid van belangenverstrengeling te voorkomen.

Geen bewijs

Sommigen van jullie zijn meer geïnteresseerd in de geitenstal zelf en de gevolgen voor mens en dier, zoals Vincent ten Oever. Daar komen we later op terug. Vincent is één van de weinigen die het voor de wethouder opneemt:

Dan kun je van elke indirecte band wel belangenverstrengeling maken. Hoe geloofwaardig een mogelijke belangenverstrengeling ook is. Er is geen bewijs totdat het tegendeel bewezen is.

Redelijk blijven

We geven Vincent gelijk dat er geen enkel bewijs is voor een directe belangenverstrengeling. Het gaat om het wegen van de band tussen een wethouder en zijn belanghebbende partijvoorzitter. Wat vinden onderzoekers hier van? We vroegen het hoogleraar Integriteit Gjalt de Graaf. Hij wijst ons op een uitspraak van zijn collega Leo Huberts dat de neiging bestaat om de grenzen van wat we onder integriteit verstaan te veel op te rekken. Soms is er niets aan de hand. Die nadruk op het meteen (ver)oordelen noemt Huberts integritisme.

De Graaf is daarom voorzichtiger met een negatief oordeel. Hij vindt dat het beoordelen van wethouders ‘in het redelijke moet blijven’. De wethouder beslist en heeft geen familiebanden, dus is er geen sprake van belangenverstrengeling. Cruciaal is voor De Graaf dat de partijvoorzitter zich niet met de wethouder inlaat over de geitenstal. ‘Zolang daar geen aanwijzing voor is, zie ik niet in waarom dat niet mag.’

Een andere onderzoeker, Willeke Slingerland van Hogeschool Saxion, verwacht van zo’n lokale bestuurder dat hij anticipeert op de risico’s die er volgens haar wel degelijk zijn. Het volstaat niet om te zeggen dat je als bestuurder geen directe link hebt met de geitenboer. Want ook zijn politieke alliantie met de voorzitter is een relevante directe link.

Slingerland noemt dit de nieuwe netwerkmaatschappij, waar mensen in meerdere cirkels verkeren en dus meer risico’s lopen. De wethouder moet daarom zelf actief met een verhaal komen, bijvoorbeeld op een CDA-bijeenkomst, zodat hij zelf laat zien dat hij zich bewust is van de risico’s. En een dossier in handen geven van de burgemeester is sowieso beter. 'De noodzaak om een dossier in handen te geven van de burgemeester is urgenter wanneer het om dergelijke grote beslissingen gaat, die bovendien de lokale gemoederen flink bezighouden en waar belangen kunnen conflicteren.' Zo’n wethouder kan bovendien zo maar, zelfs onbewust in een tunnelvisie komen en alleen denken aan de belangen uit zijn netwerk.

Lastige vragen

Er bestaat een lijst van aandachtspunten waar je als wethouder op moet letten. Ze komen uit de Handreiking Integriteit ontwikkeld door BIOS (Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector). De checklist is erg lang, maar we pakken er twee uit:

-Is er een reële verwachting dat ik er een financieel of ander voordeel mee kan hebben. -Is er een reële verwachting dat iemand met wie een persoonlijke of zakelijke relatie bestaat direct of indirect voor- of nadeel zal hebben van de situatie.

Als de partijvoorzitter over de carrière van de wethouder gaat, dan is dat toch pikant. Is het dan niet lastig nee te zeggen tegen de vergunning van diens broer. Aan de andere kant kan de wethouder ook op inhoudelijke gronden voor de geitenstal zijn, dat zouden we bijna vergeten.

Toch is het voor ons geen uitgemaakte zaak, we discussiëren er onderling ook over. Hoogleraar De Graaf vindt dat dit soort kwesties ook aan de kiezer is. Ze kunnen het CDA altijd nog wegstemmen, of belonen voor die geitenstal. Wil je hier meer over kwijt mail ons: tip insturen.

Lees meer over

Overheid en bureaucratie Lokaal bestuur
Verkenning Research Opnames Uitzending

532 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Bastiaan Hetebrij Verslaggever

Bastiaan Hetebrij is politicoloog en studeerde in Amsterdam en New York. Hij liep stage bij de Duitse zender Phoenix in Berlijn en werkte als verslaggever bij AT5 en de politieke redactie van RTL-Nieuws. Hij probeert te werken volgens het journalistieke adagium: eerst de feiten, dan het werk, dan de mening en dat doet hij als verslaggever, regisseur en online. Zijn interessegebied is breed. Hij zoekt graag naar belangentegenstellingen, dieperliggende oorzaken en de al dan niet oprechte drijfveren van betrokkenen.

Lees verder
@bhetebrij

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Gemeentes en provincies hebben veel invloed op onze leefomgeving, maar de controle daarop staat onder druk en dat leidt mogelijk tot meer misstanden. Wij willen hier meer over te weten komen.
Alles over dit onderzoek