Achtergrond Apostelkind

Een jeugd in het Apostolisch Genootschap: “Je was eigendom Gods”

dinsdag 07 april 2020 Leestijd: 4 min.

Renske Doorenspleet, schrijfster van het boek 'Apostelkind' / Uitgeverij Balans

Anne Mae van Tilburg

Redacteur

Annemae.vantilburg@kro-ncrv.nl

dinsdag 07 april 2020 Leestijd: 4 min.

Renske Doorenspleet schreef het boek ‘Apostelkind’, over haar jeugd bij de gesloten religieuze beweging het Apostolisch Genootschap. “Praten over religie en geloof wordt gezien als privé en ongemakkelijk, maar we moeten veel meer gaan luisteren naar wat er in deze gemeenschappen gebeurt.”

Bij het genootschap waaide tot 2001 een autoritair bewind voor volwassenen én kinderen. Volgens Doorenspleet is er in Nederland veel te weinig aandacht voor wat er zich afspeelt met kinderen in religieuze gemeenschappen.

Over het Apostolisch Genootschap was en is weinig bekend. Toch had het genootschap in zijn hoogtijdagen 30.000 leden in Nederland. Nederlanders die gewoon functioneerden in de maatschappij, maar tegelijkertijd leefden in een parallelle wereld waarin alles in het teken stond van overgave aan de gemeenschap en de Leidsman (de ‘Apostel’).

Inmiddels heeft Renske Doorenspleet (1973) een succesvolle wetenschappelijke carrière. Ze woont in Engeland en is politicoloog aan de universiteit van Warwick, was eerder als onderzoeker verbonden aan de Universiteit Leiden en Harvard, en schreef verschillende boeken over vrijheid en democratie. Maar Doorenspleet is ook een Apostelkind geweest. Het is een achtergrond die ze niet volledig kon loslaten. Ruim twintig jaar nadat ze het genootschap heeft verlaten besloot ze een onderzoek te starten naar het geloof waarin ze opgroeide.

  lees ook: Ex-christen waarschuwt voor radicaal christelijk gedachtengoed: “Je kunt er paranoïde van worden” maandag 23 maart

God op aarde

Binnen het Apostolisch Genootschap volgden kinderen een intensief jeugdprogramma waarin hen werd geleerd ‘uitverkorenen’ te zijn. De ideologie van het genootschap is moeilijk uit te leggen. Het is van oorsprong een christelijk opwekkingsgenootschap, maar in de twintigste eeuw verandert de overtuiging in de Nederlandse tak van het gezelschap. Doorenspleet: “Vanaf 1946 was God niet meer ver in de hemel, maar zat hij in de mensen op aarde. Apostolischen hoefden niet meer te wachten op het hiernamaals, maar verbeterden de wereld in het ‘hiernumaals’. We werkten aan onszelf om méér mens te worden, en moesten het goddelijke verspreiden om de samenleving gezond te houden,” aldus Doorenspleet. 

Hoe je je leven als God op aarde moet leven was niet aan jezelf. Tussen 1946 en 2001 hadden de volgelingen van het Apostolisch Genootschap een ‘maatstaf’ nodig, en dat was ‘de Apostel’. Hij was het levende voorbeeld voor de leden van het Genootschap.  Kinderen werden voordat ze peuter werden ‘geëigend’ door de Apostel zelf. “Je was eigendom Gods”, aldus Doorenspleet, wat betekende: eigendom van de Apostel.

De apostelen spraken hun volgelingen toe via wekelijkse brieven die tijdens de diensten in de Gebouwen (het apostolische woord voor kerk) door heel Nederland werden voorgelezen. Kinderen gingen bijna dagelijks naar bijeenkomsten zoals koren en ‘kringen’ waar jeugdverzorgers met de kinderen in gesprek gingen over de apostolische ideologie. Elke week waren er andere ‘richtlijnen voor de jeugdzielsverzorging’, waarin kinderen leerden over de eigen apostolische identiteit en geschiedenis, normen en waarden, en aparte taal.  Daarnaast moesten kinderen verplicht deelnemen aan toneelstukken waarin urenlang werd gedanst en gezongen, en waarin de apostolische leer werd uitgedragen. Voor veel leden stond er elke dag wel wat op het programma in het Gebouw. 

lees ook: Ruime meerderheid Tweede Kamer wil onderzoek naar duiveluitdrijving bij kinderen zondag 22 maart

Geen interesse

Toen Doorenspleet ging studeren in Leiden begon ze steeds meer te twijfelen en in 1998 besloot ze uit het genootschap te stappen. Inmiddels gaat het leven haar goed, maar toch heeft zo’n apostolische onderdompeling gevolgen gehad, ook voor haar. “Je leefde in een wazige wereld waar alles draaide om gevoelens. Maar je moest het wel zo voelen zoals de Leidsmannen het voelden, anders voelde je het verkeerd. Er was geen plek voor feiten, laat staan kritiek. Mijn eigen wil werd van me afgepakt, en ik kon als kind geen kant op. Je gaat het pas zien als je eruit bent, maar ik speelde jarenlang een rol in een groot spel. Zo’n ervaring moet je later een plek geven.”

“Voor mij persoonlijk blijft het fascinerend, en eerlijk gezegd ook verbijsterend, dat buitenstaanders nooit enige interesse hebben gehad in deze groep. Er werd nooit doorgevraagd over de dagelijkse praktijk. Maar het is lastig, want Apostelkinderen konden er niet goed over praten. Er waren ook leuke dingen, zoals de gemeenschapszin met warmte en lieve mensen. Je voelde je verbonden, aan je familie en de groep, dat wilde je niet verliezen. Het was beter geweest als buitenstaanders een maandje hadden meegelopen. Dan was er snel veel duidelijk geworden en had er wellicht kunnen worden bijgestuurd.”

Alomvattend

Volgens Doorenspleet is ze niet de enige die haar jeugd binnen het Apostolisch Genootschap als schadelijk heeft ervaren. “Ik heb veel goede herinneringen. Die bespreek ik ook in mijn boek. Maar het was te intensief, te alomvattend, te volgzaam, te totalitair, te ingrijpend voor de persoonlijke autonomie.”

Het Apostolisch Genootschap bestaat nog steeds. De groep is veel kleiner geworden en omschrijft zichzelf inmiddels als “een plaats voor religieus-humanistische zingeving”. “Er wordt door hen in het openbaar nooit gesproken over het verleden. De groep kan zich ongemoeid blijven aanpassen zonder rekenschap voor het verleden te geven. Ik vind dat erg pijnlijk”, aldus Doorenspleet.  

Het Apostolisch Genootschap laat ons in een reactie weten: “We betreuren het dat Renske en anderen, kinderen in de jaren zeventig en tachtig, van het hiërarchisch leiderschap uit die tijd nog zoveel last hebben. We kennen onze historie en hebben ervan geleerd, zodat we ons konden ontwikkelen tot de open, vrijzinnige levensbeschouwing die we nu zijn. (…) Sinds 2001 voerden we meerdere gesprekken met (oud-)leden, en zolang er behoefte aan is, blijven we daar ruimte voor vrijmaken. Verder kan iedereen altijd contact opnemen met de onafhankelijke vertrouwenspersoon. Op onze website is hier meer over te vinden.”

Gesloten groepen

Doorenspleet ziet dat religieuze groepen in Nederland vrij zijn om hun gang te gaan, en daarin ook de vrijheid hebben om te ver te gaan. “Gesloten groepen worden heel erg beschermd. Terwijl ik me wel degelijk ongewild moest overgeven en werd blootgelegd aan structurele manipulatie van mijn eigen gedachtewereld. Waarom hield niemand daar toezicht op? Kinderen hebben geen keuze. Ik begrijp niet dat scholen een inspectie hebben, maar dat niemand toezicht houdt op de leerprogramma’s van kinderen binnen religieuze groepen.”

Ook media en politiek moeten volgens haar meer aandacht schenken aan kinderen in religieuze gemeenschappen. “Als erover bericht wordt gaat het bijna altijd over de excessen, zoals seksueel en financieel misbruik. Natuurlijk is dat verschrikkelijk en is het goed dat daar aandacht voor is, maar als je mensen kan misbruiken is het eigenlijk al te laat. Want door enkel te focussen op de excessen mis je het emotionele misbruik dat daaraan voorafgaat. Dat is minder concreet en daardoor moeilijker bespreekbaar, maar ook dat kan zware schade aanrichten, want het grijpt in op je identiteit, zonder respect voor je eigen wensen en gevoelens. Praten over religie en geloof wordt gezien als privé en ongemakkelijk, maar we moeten veel meer gaan luisteren naar wat er in deze gemeenschappen gebeurt.”

Lees meer over

Veiligheid en handhaving Religieuze gemeenschappen in Nederland
Verkenning Research Opnames Uitzending

Religieuze gemeenschappen in Nederland

Research

In maart was onze laatste uitzending binnen dit onderzoek. We krijgen veel tips binnen van mensen met ervaringen binnen religieuze gemeenschappen. Wij gaan daarom door met ons onderzoek. Ben jij ook een ervaringsdeskundige? Of heb je een andere tip over een religieuze gemeenschap? Laat het ons weten!

Deel jouw ervaring 24 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op maandag 23 maart 22:11u, NPO2

280 tips

ontvangen

Veiligheid en handhaving / Religieuze gemeenschappen in Nederland

Heb jij tips?

Herken jij je in dit verhaal? Heb jij ook ervaringen met het Apostolisch Genootschap of een andere religieuze groep? We komen graag met je in contact.
Deel jouw ervaring

Anna Gimbrère

Presentator

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Anne Mae van Tilburg Redacteur
Anne Mae van Tilburg studeerde Communicatiewetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Tussendoor liep ze stage bij De Monitor. Daarbij werd ze meteen gegrepen door het onderzoek naar aardbevingsschade in Groningen. Bij De Monitor ging ze dan ook niet meer weg. Na het behalen van haar master ging ze aan de slag als researcher. Daar beet ze zich vast in onderwerpen zoals bomenkap en duivelsuitdrijvingen bij kinderen.
Lees verder
@annemaevt

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

We doen onderzoek naar religieuze en zingevende organisaties in Nederland. Voor buitenstaanders is het niet altijd zichtbaar wat zich binnen een religieuze beweging afspeelt. Wat gebeurt er als...
Alles over dit onderzoek