Achtergrond Nieuwe religieuze gemeenschappen

‘De retoriek is simpel: We doen gewoon wat Jezus zei’

maandag 06 januari 2020 Leestijd: 4 min.

kerkganger / Ben White via Unsplash

Anne Mae van Tilburg

Redacteur

Annemae.vantilburg@kro-ncrv.nl

maandag 06 januari 2020 Leestijd: 4 min.

Eerder publiceerden we al over The Last Reformation. Een christelijke beweging afkomstig uit Denemarken die aan demonenuitdrijvingen doet, óók bij kinderen. Maar wat is dit voor een beweging? Theoloog en antropoloog Miranda Klaver (Vrije Universiteit) duidt het. We spreken haar voor ons onderzoek naar Religieuze bewegingen in Nederland.

 Vorig jaar raakte The Last Reformation in Denemarken in opspraak na een documentaire waarin onder andere te zien was dat de organisatie aan demonenuitdrijvingen doet. Op internet zijn verschillende video’s te zien waarin de leider van de beweging, Torben Søndergaard, demonen uitdrijft, óók bij kinderen. Daarnaast stelt hij ziektes en aandoeningen te kunnen genezen. In een Facebookpost beweert hij een meisje van 9 van autisme te hebben genezen.

Op één van de video’s is te zien hoe Søndergaard zijn hand op het hoofd van een jongetje van rond de 10 legt, en hard en herhaaldelijk ‘Get out, get out!’ naar hem roept. Het jongetje trilt en huilt. In samenwerking met het onderzoeksplatform Pointer komen we erachter dat deze video in Nederland is gemaakt, op een camping in het Gelderse plaatsje Zelhem.

lees ook: Duiveluitdrijving bij kinderen: deze beweging doet dat in Nederland vrijdag 22 november

 Duiveluitdrijving bij kinderen kan schadelijk zijn, laat Gerrit Breeuwsma, ontwikkelingspsycholoog aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) ons eerder weten. De beelden doen hem denken aan initiatieriten, rituelen die sommige gemeenschappen gebruiken bij het opnemen van nieuwe leden. ‘Alleen hebben deze kinderen daartoe niet zelf de keus gemaakt. Ze zijn daartoe aangezet en doen het niet uit eigen overweging.’

Breeuwsma merkt ook op dat de jongen in de video in een soort epileptische toestand wordt gebracht. ‘Het kan de deur openzetten naar gevoeligheid voor psychose. Het gedrag wekt eigenlijk al een soort epileptische, psychotische aanval op. Ik zou dat bij mijn eigen kinderen niet aanbevelen.’ 

Christelijke traditie

In de eerste weken van ons onderzoek krijgen we verschillende tips binnen van mensen die als kind hetzelfde hebben meegemaakt, maar dan binnen andere evangelische bewegingen. Wat zijn dit voor een groeperingen? We spreken af met theoloog Miranda Klaver (Vrije Universiteit). Zij volgt The Last Reformation en vergelijkbare nieuwe evangelische bewegingen en bekijkt voor ons de beelden uit Zelhem. ‘Het zijn heftige beelden. Ik kan heel goed begrijpen dat mensen dit zien en denken: wat gebeurt hier en hoe is het mogelijk dat religie zich met zulke praktijk bezighoudt, zeker als het gaat om kinderen?’

Klaver vertelt dat bewegingen zoals The Last Reformation ,die aan dit soort demoonuitdrijvingen doen, onder een nieuwe stroming binnen de Pinksterbeweging vallen. ‘Demoonuitdrijvingen hoort tot een hele algemene christelijke praktijk die we al eeuwen kennen binnen de christelijke traditie. Maar evangeliseren op straat en bidden voor genezing is een recente praktijk onder sommige pinkstergroepen. Kenmerkend voor deze groepen is dat ze een heel duidelijk wereldbeeld hebben waarbij de wereld ingedeeld is in de strijd tussen God en de duivel. Daar horen die bevrijdingspraktijken heel duidelijk bij. Een groot risico in dit soort groepen is dat alles wat afwijkend gedrag is, meteen geïnterpreteerd wordt als iets demonisch. Als iets duivels.’ 

Letterlijke vertaling bijbel

Het geloof in demonische uitdrijvingen komt volgens Klaver door een zeer letterlijke vertaling van de bijbel. ‘Er zijn verschillende verhalen waarin Jezus mensen geneest van een ziekte door demonen uit te drijven. Er is zelfs een verhaal over een kind dat bezeten is en niet kan spreken. Zijn ouders brengen hem naar Jezus en zijn uitleg is dat er een geest is die ervoor zorgt dat dit kind niet kan spreken. Jezus bezweert de demoon, en de jongen valt neer. De beschrijving doet vanuit onze ogen erg denken aan een epileptische aanval. Mensen denken dat het jongetje dood is totdat Jezus hem opricht en de jongen gezond is.’

‘Zonder na te denken over het wereldbeeld waarin de bijbel geschreven is, zou je dat een-op-een kunnen toepassen.  Het komt niet veel voor, maar er zijn wel teksten die je kan gebruiken om dit soort praktijken te legitimeren. En iemand als Søndergaard zal dat zeker doen. Zijn retoriek is heel simpel: We doen gewoon wat Jezus zei. We bidden voor zieken, we zeggen tegen mensen dat ze zich moeten bekeren, en als het nodig is dan drijven we ook demonen uit,’ aldus Klaver. 

‘Je zou kunnen zeggen dat het een vorm van fundamentalisme is binnen de christelijke traditie, die vergelijkbaar is met vormen van fundamentalisme zoals we dat in andere religieuze tradities kennen. Waarbij de tekst zich heel letterlijk, maar ook selectief, toegeëigend wordt.’

Populisme 

Nieuwe evangelische bewegingen groeien, terwijl de ledenaantallen van reguliere kerken afnemen. In sommige landen hebben dit soort organisaties steeds meer invloed in de seculiere wereld.

Klaver verwijst naar de recent aangestelde religieus adviseur van het Witte Huis, Paula White. ‘Zij komt duidelijk uit deze stroming. Ze ziet zichzelf als een uitverkorene die door God gebruikt wordt om Trump te ondersteunen als een door God gezonden leider.’

‘Ze zien de wereld als een soort kosmische strijd tussen God en de duivel. Mensen zijn daar een soort speelbal van. De duivel zit mensen dwars, en het moeilijk hebben bevestigt mensen dat ze op de goede weg zijn. Ze denken: blijkbaar is de duivel bang voor ons, en als hij ons zoveel mogelijk dwars zit betekent dat eigenlijk dat we met datgene bezig zijn waar God ons toe roept. Je zou kunnen zeggen dat het hele idee van denken over wij versus het kwaad doet denken aan een vorm van populistisch denken, alleen dan met een religieus geladen werkelijkheid.’  

Nieuwsbrief

Ons onderzoek naar Religieuze gemeenschappen in Nederland volgen? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief. Dan houden wij je op de hoogte.

Lees meer over

Veiligheid en handhaving Religieuze gemeenschappen in Nederland
Verkenning Research Opnames Uitzending

Religieuze gemeenschappen in Nederland

Uitzending

Naar aanleiding van onze eerste uitzending kregen we veel ervaringsverhalen binnen van mensen die als minderjarige óók duiveluitdrijving hebben meegemaakt, binnen andere bewegingen dan The Last Reformation. Demonenuitdrijving lijkt op een veel grotere schaal plaats te vinden. Wij gaan daarom door met ons onderzoek. Ben jij ook een ervaringsdeskundige? Of heb je een andere tip over een religieuze gemeenschap? Laat het ons weten!

Deel jouw ervaring 21 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op maandag 23 maart 2020 om 22:11  NPO2

159 tips

ontvangen

Dit artikel is geschreven door:

Anne Mae van Tilburg Redacteur
Anne Mae van Tilburg studeerde Communicatiewetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Tussendoor liep ze stage bij De Monitor. Daarbij werd ze meteen gegrepen door het onderzoek naar aardbevingsschade in Groningen. Bij De Monitor ging ze dan ook niet meer weg. Na het behalen van haar master ging ze aan de slag als researcher. Daar beet ze zich vast in onderwerpen zoals bomenkap en duivelsuitdrijvingen bij kinderen.
Lees verder
@annemaevt

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Vrijheid van religie is belangrijk in Nederland: het is een grondrecht. Onderzoek naar de hoeveelheid geloofsbewegingen in Nederland is schaars, het laatste onderzoek stamt uit 1999. Op dat moment...
Alles over dit onderzoek