Algemeen / Hoe gezond zijn voedingssupplementen?

‘Controle op supplementen moet beter’

zaterdag 25 mei 2019 Leestijd: 4 min.

De productie van voedingssupplementen / Foto: Jean-Christophe Verhaegen / AFP

Redactie de Monitor

editor

zaterdag 25 mei 2019 Leestijd: 4 min.

‘Er moet betere controle komen op voedingssupplementen.’ Dat zei hoogleraar Voeding en Gezondheid Jaap Seidell eerder in ons onderzoek naar supplementen. Wie controleert eigenlijk of voedingssupplementen aan alle regels voldoen? En kunnen we ervan uitgaan dat de middelen in de winkel veilig zijn?

We zoeken het uit voor ons onderzoek naar Voedingssupplementen, een samenwerking van De Monitor met studenten van de opleiding journalistiek van de Hogeschool Windesheim.  

Allereerst: Wat mag er wel en niet in zitten? De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) is in Nederland verantwoordelijk voor de controle op voedingssupplementen. Zij controleert bijvoorbeeld of voedingssupplementen die in Nederland op de markt verkrijgbaar zijn voldoen aan de Nederlandse wetgeving. Zo kennen vitamine A, B3, B6, D en E een wettelijk maximum voor gebruik in voedingssupplementen. In het Warenwetbesluit Kruidenpreparaten is een lijst te vinden met verboden planten, deze mogen niet gebruikt worden in supplementen.

De rest van de ingrediënten mag gebruikt worden, mits ze veilig zijn en niet ‘novel’. ‘Novel food’ kan vertaald worden naar ‘nieuw voedingsmiddel’. Hiermee worden voedingsmiddelen bedoeld die na mei 1997 op de markt kwamen. Als een ingrediënt ‘novel’ is moet het een uitgebreide veiligheidsbeoordeling ondergaan, voordat het gebruikt mag worden.  

Ook voor de etikettering van supplementen gelden verschillende regels, zo wordt door de Claimswetgeving het gebruik van voeding- en gezondheidsclaims gereguleerd. Op het label van een voedingssupplement mogen alleen claims gedaan worden die wetenschappelijk bewezen zijn, zoals: ‘Vitamine C draagt bij aan de weerstand’.

lees ook: ‘Ik kreeg hartkloppingen, spierkrampen en spasmen door gebruik multivitamines’ zaterdag 18 mei

Geen notificatieplicht

In Nederland verwachten we dat fabrikanten zich netjes aan deze regels houden. Want er is er geen notificatieplicht voor supplementen. Dit houdt in dat bedrijven die een voedingssupplement op de markt brengen dit niet vooraf aan de NVWA hoeven te laten weten om goedkeuring te verkrijgen voor de verkoop hiervan. In België moet er wel een notificatiedossier ingediend worden bij de overheid voordat de supplementen verhandeld mogen worden. In dit dossier moet onder andere informatie staan over de ingrediënten en de etikettering van het product. Ieder land van de Europese Unie mocht een aantal jaar gelden zelf aangeven of zij een notificatieplicht in wilden voeren.

Nederland koos er dus voor geen notificatieplicht in te voeren. Waarom? Karim Mostafi, woordvoerder van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, legt het uit: ‘Het instellen van een notificatieplicht voor voedingssupplementen zou uiteindelijk maar weinig informatie opleveren voor de NVWA, maar het zou er wel voor zorgen dat de NVWA veel meer administratieve taken zou krijgen. De overheid heeft daarom een afweging gemaakt en uiteindelijk besloten dat een notificatieplicht meer gaat kosten dan dat het gaat opleveren. De NVWA werkt in Nederland daarom risicogericht.’

Veiligheid supplementen

We controleren voedingssupplementen in Nederland dus niet voordat ze op de markt komen. Paula de Jonge, woordvoerder van de NVWA, legt uit hoe consumenten toch beschermd worden tegen gevaarlijke supplementen: ‘De NVWA kan door middel van signalen of klachten uit de buitenwereld op het spoor gezet worden dat supplementen niet voldoen aan wet- en regelgeving. De NVWA stelt dan een onderzoek in. Daarnaast worden op reguliere basis inspecties uitgevoerd bij producenten, importeurs en verkopers van supplementen, waarbij wordt gekeken hoe een bedrijf de veiligheid van haar producten waarborgt. Projectgewijs worden ook monsters genomen en geanalyseerd in een laboratorium.’

In 2017 publiceerde de NVWA de resultaten van zo’n steekproef waarbij in 60 procent van de onderzochte voedingssupplementen verboden stoffen werden gevonden. Onveilige producten werden van de markt gehaald. De NVWA controleert voedingssupplementen dus wel, maar pas als ze al op de markt zijn.

Als blijkt dat een product schadelijk is, kan de NVWA het product verbieden of terugroepen van de markt. Ook kan de NVWA boetes opleggen aan bedrijven als er een overtreding wordt gemaakt, zoals onjuiste informatie op het etiket of als er geen volledig voedselveiligheidsplan is.

Zelfregulering

De verantwoordelijkheid voor de veiligheid van voedingssupplementen ligt dus in eerste instantie bij de producenten. We bellen de NPN, de branchevereniging voor producenten, grondstofleveranciers, groothandelaren, importeurs en distributeurs van voedingssupplementen. ‘De NPN zet zich als brancheorganisatie in voor een breed aanbod van goede en veilige supplementen. We bieden onze leden verschillende hulpmiddelen, zoals een checklist voor verpakkingsteksten, de Quality guide for food supplements en een overzicht met waarschuwingsteksten, om te kunnen voldoen aan de wettelijke regels en eisen voor kwaliteit en veiligheid.’

Capaciteit NVWA

In een eerder artikel gaf Jaap Seidell aan dat er betere controle moet komen op supplementen.  Ook hoogleraar Voeding en Farmacologie Renger Witkamp denk dat de controle beter kan: ‘De NVWA heeft onvoldoende capaciteit om hier de hele tijd bovenop te zitten. De NWVA heeft de neiging om te reageren op ernstige meldingen.’

lees ook: ‘Voedingssupplementen vaak nutteloos en soms zelfs schadelijk’ donderdag 02 mei

De reactie van de NVWA: ‘De capaciteit van de NVWA is beperkt, dus daarom werkt de NVWA zo veel mogelijk risicogericht. Er zijn echter meerdere factoren die een rol spelen. Zo bestaat er voor diverse stoffen die in hogere dosering schadelijk kunnen zijn bestaat geen specifieke wetgeving. In voedingssupplementen zijn bovendien vaak meerdere stoffen aanwezig die elkaars werking kunnen beïnvloeden. De NVWA kan alleen handhavend optreden als de NVWA kan bewijzen dat een specifiek voedingssupplement schadelijk is. Dat is vaak lastig en in elk geval arbeidsintensief.’

Waarom zet de NVWA dan niet meer mankracht in op de controle van voedingssupplementen als die controle zo arbeidsintensief is? De NVWA stelt jaarlijks een plan op voor de verdeling van haar beperkte capaciteit. Daarin wordt vastgelegd welke onderwerpen het komende jaar prioriteit zullen krijgen? Meer controle van voedingssupplementen zou dus minder controle betekenen op een ander vlak. Dit plan wordt ter afstemming voorgelegd aan het verantwoordelijk ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Uiteindelijk is de verdeling van de capaciteit van de NVWA dus een gedeelde verantwoordelijkheid van de NVWA en dit ministerie. 

Veiligheid kost geld

Volgens de NVWA ligt de verantwoordelijkheid voor de veiligheid primair bij het bedrijf dat de supplementen verkoopt. Pas als er aanwijzingen zijn dat een product niet veilig is stelt de NVWA een onderzoek in. Hoogleraar Witkamp: ’Eigenlijk zou je dat gevaar voor willen zijn, dus dan zou je moeten denken aan een certificering.’ Dit zou volgens hem kunnen door het gebruik van een label. Zo zou je als consument weten dat er gekeken is naar de inhoud van een product en dat je dus ook koopt wat er op het label vermeld staat. ‘De vraag is wel of dit praktisch is en wie dit uiteindelijk gaat betalen, want dit kan behoorlijk wat kosten. Als de politiek of een consumentenorganisatie zou zeggen dat dit er moet komen, dan komt het er wel. Fabrikanten zouden echter zeggen dat het van hun winst afgaat. Dan is het maar net de vraag of consumenten willen betalen voor een label.’

Dit artikel is geschreven door Ella Grit, student journalistiek aan de Hogeschool Windesheim in Zwolle.

Verkenning Research Opnames Uitzending

Hoe gezond zijn voedingssupplementen?

Verkenning

Deel jouw ervaring 4 andere artikelen in onderzoek

10 tips

ontvangen

Algemeen / Hoe gezond zijn voedingssupplementen?

Wat zijn jouw ervaringen?

Hoe zijn jouw ervaringen met het gebruik van voedingssupplementen? Werken ze goed of heb je er bijwerkingen aan overgehouden? Reacties op dit onderzoek zullen worden gedeeld met de studenten van de Hogeschool Windesheim die werken aan het onderzoek naar voedingssupplementen.
Deel jouw ervaring

Redactie de Monitor

editor

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Redactie de Monitor editor
Lees verder
@de_monitor

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Het ene voedingssupplement is tegen vermoeidheid of zorgt voor een betere concentratie. Kloppen al deze beloftes? Zijn voedingssupplementen veilig? Of kan je er zelfs ziek van worden?
Alles over dit onderzoek