Werk en inkomen / Uitbuiting starters en stagiairs

Cijfers in universitaire studiebijsluiter bieden vertekend beeld

maandag 23 november 2015 Leestijd: 3 min.

Schermafbeelding 2015-11-24 om 15.12.09 /

Martine Braam

editor

maandag 23 november 2015 Leestijd: 3 min.

Het wordt ons steeds meer duidelijk dat de kansen op de arbeidsmarkt voor psychologen en orthopedagogen belabberd zijn. Maar waar hbo-opleidingen dat slechte vooruitzicht ook eerlijk toegeven, lijken universiteiten dit niet te doen. Het percentage afgestudeerde psychologen op WO-niveau dat volgens de voorlichtingsbrochures na anderhalf jaar een baan zou hebben? 86 procent. Bij orthopedagogen zou dit zelfs 91 procent zijn. ‘Daar klopt niets van,’ zo stellen onze tipgevers. Wij gaan op onderzoek uit.

Sinds een paar jaar verplicht het Ministerie van Cultuur en Onderwijs Universiteiten en Hogescholen een zogenoemde studiebijsluiter te leveren. De toekomstige student wordt op deze manier ‘in de gelegenheid gesteld zich zo goed mogelijk te informeren met objectieve informatie over mogelijke opleidingen’, zo stelt het ministerie. In deze ‘Studie in Cijfers’ wordt per afstudeerrichting de kans op de arbeidsmarkt benoemd omdat het ministerie inziet dat dit van belang is, zo stelt de woordvoerder:

‘Bij een weloverwogen studiekeuze hoort, naast gegevens over studenttevredenheid, aantal contacturen, aantal eerstejaars, doorstroom naar het tweede jaar en studiesucces ook een toekomstperspectief. Al deze objectieve gegevens maken het voor studenten beter mogelijk om een reëel beeld te krijgen van de opleiding en op basis daarvan een goede studiekeuze te maken.’

Eerlijke cijfers?

De vraag is alleen wel hoe eerlijk die cijfers zijn. Want als we de percentages voor Psychologie en Pedagogiek voorleggen aan onze tipgevers krijgen we verbouwereerde reacties. ‘Volgens mij is het eerder andersom,’ zegt de pas afgestudeerde Eline Fuik. Ook Angelique Blaauw, die in 2008 afstudeerde, trekt de cijfers in twijfel. ‘Ik vraag me wel af welke banen er in die berekening mee worden genomen. Je moet ze de kost geven die gewoon werkzaam zijn als schoonmaker.’

Bij het nader bestuderen van de studiebijsluiters valt er nog iets op. Cijfers over kansen op de arbeidsmarkt liggen meer dan gemiddeld ver uit elkaar. De universitaire studies Psychologie claimen dat 86% van hun afgestudeerden binnen 1,5 jaar werk hebben gevonden, terwijl bij de hbo'ers slechts 41 procent aan de bak komt. Een verschil van meer dan 40 procent. Bij pedagogiek is het verschil in baankans zelfs 60 procent.

Studiekeuze123 is uitgever van die cijfers. We moeten even doorvragen bij de woordvoerder, maar volgens haar baseren ze de cijfers op de hbo- en WO-monitor, waarin data wordt verzameld van alumni 1,5 jaar na het afstuderen. Gediplomeerden krijgen een enquête toegestuurd waarin hen o.a. wordt gevraagd: of ze betaald werk hebben, hoe lang na afstuderen ze zijn begonnen met werken en op welk niveau ze momenteel werkzaam zijn. Volgens studiekeuze123 bepalen de instellingen welke cijfers uit die enquête gehaald worden voor de studiebijsluiter.

Wat wordt verstaan onder werk?

De hbo-monitor komt vergezeld van kleine lettertjes. Het cijfer laat het percentage afgestudeerden zien dat 1,5 jaar na het behalen van hun bachelor 'een baan op niveau heeft gevonden'. Dat onderscheid wordt in de WO studiebijsluiter niet gemaakt. Daar wordt slechts het percentage alumni dat 1,5 jaar na afstuderen ‘werk’ heeft.

We wijzen de Vereniging van Universiteiten (VSNU), opdrachtgever van de WO-monitor, op dit verschil. Beleidsmedewerker kengetallen Petra Pieck reageert verrast. Op de vraag waar het verschil tussen ‘werk op niveau’ en ‘werk’ vandaan komt kan ze in eerste instantie niet echt antwoord geven. ‘Het is goed dat je me daar op wijst, dat weet ik eigenlijk niet. Ik neem aan dat het gaat om werk op hbo en WO niveau, maar dat kan ik je niet zeggen.’ In een tweede reactie laat Pieck weten dat het inderdaad om minimaal hbo of WO niveau blijkt te gaan. Ze geeft wel aan dat de VSNU niet blij is met de verplichting vanuit het ministerie;

‘Het is leuk bedacht, maar zo simpel ligt het niet. Voor WO opleidingen kun je zulke cijfers eigenlijk helemaal niet geven. Er is bij een WO studie niet altijd een directe relatie tussen de studie en de uiteindelijke baan. Daarnaast blijft het een respondentenonderzoek. Je bent afhankelijk van degenen die de enquête invullen. En dan heb je het ook nog over een situatie die zes of zeven jaar later, wanneer de huidige studiekiezers afstuderen, compleet anders kan zijn. Je spiegelt mensen iets voor over een baankans die nu zo is, maar over een aantal jaar weer compleet anders kan zijn.’

Misleidend

Hoewel de banen die worden meegenomen in de WO-monitor allen op minimaal hbo of WO niveau blijken te zijn, gaat het dus niet per definitie om banen binnen het vakgebied. Daarnaast wordt er in zowel de hbo als WO-monitor een limiet van twaalf uur werken per week aangehouden. Het gaat dus niet om het aantal fulltime werkenden dat een baan heeft gevonden die aansluit aan de opleiding. Een studiekiezer zal hier waarschijnlijk wel vanuit gaan als hij de cijfers voorgeschoteld krijgt. Stijn van de Eerenbeemt, afgestudeerd in 2012, reageert kritisch als we hem dit voorleggen.

‘Er wordt door de universiteiten onvoldoende waarheidsgetrouwe informatie gegeven over de beroepsperspectieven als psycholoog. Er wordt de suggestie gewekt dat je dan ook werkzaam bent als behandelend psycholoog en dat is niet reëel. Hier hebben de universiteiten zeker een belang bij.’

Het cijfer dat in de studiebijsluiter vermeld staat kan dus gerust misleidend genoemd worden. Het is in ieder geval niet een cijfer waarop de studiekiezer een objectief en weloverwogen oordeel kan baseren.

Steeds meer tipgevers melden ons dat er tijdens de studie een te rooskleurig beeld wordt geschetst over de kansen op een baan. Ook wijzen ze ons op het grote aantal studenten dat ieder jaar weer aan de studie begint, terwijl er steeds meer banen verdwijnen. Wij zoeken dit verder uit. Herken jij je in dit beeld? Meld het ons!

Noot van de redactie: Na een tweede reactie van Petra Pieck van de VSNU, is dit artikel aangepast op 24-11-2015.

Fotocredit archiefeeld: Dreamstime

Dit artikel is geschreven door:

Martine Braam editor
Lees verder

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Voor veel pas afgestudeerden liggen de banen niet voor het opscheppen en kunnen werkgevers kiezen uit een overvloed aan werkgrage sollicitanten. Wat voor gevolgen heeft dit voor afgestudeerden? En waar leidt dit tot uitbuiting? En wat is de verantwoordelijkheid van opleidingen voor afgestudeerden die niet aan werk komen?

Alles over dit onderzoek