Wet-en regelgeving / Cameratoezicht

Cameratoezicht in Rotterdam: ‘We zien hier dagelijks de gekste dingen’

dinsdag 31 juli 2018 Leestijd: 6 min.

Cameratoezicht in Rotterdam / Politie Rotterdam

Jurriaan van de Reep

Redactie

dinsdag 31 juli 2018 Leestijd: 6 min.

In Rotterdam hangen 460 camera’s van de gemeente op straat, maar wat gaat er schuil achter die anonieme donkere bolletjes? Ik mocht een kijkje nemen in de grootste camera-uitkijkkamer van Nederland. ‘Wij zijn niet op zoek naar criminaliteit, maar naar normafwijkend gedrag.’

Ruim veertig panelen hangen aan de muren. Op elke groep schermen worden beelden getoond van andere delen uit de stad. Constant zijn de berichten over de politieradio te horen. De werkplekken bestaan uit twee ringen met bureau’s waarachter mensen zitten in een zwarte leren bureaustoel die doet denken aan de stoel van een luxe auto. Allemaal met een joystick in de hand om de camera’s te bewegen en te laten inzoomen.

‘Wij zitten aan de buitenste ring en een collega van de politie zit aan de binnenste ring,’ vertelt afdelingsmanager Cameratoezicht Ton Frehe van de gemeente Rotterdam. Die samenwerking is uniek in Nederland. In de meeste gemeenten is het de politie zelf die de beelden uitkijkt. ‘De computers zijn met een eigen netwerk verbonden en niet met de buitenwereld. Dat is om te voorkomen dat er gehackt kan worden of dat er op andere manieren beelden naar buiten lekken. Je kunt dus ook niet even een mailtje versturen vanaf je werkplek.’

‘We zitten niet alleen apart, maar we hebben ook andere taken en bevoegdheden,’ gaat Ton verder. ‘Wat wij doen is het observeren van de buitenruimte. Daarbij letten we op normafwijkend gedrag. Wij hebben geen opsporingsbevoegdheid. De politie wel.’

Dus jullie zoeken naar normafwijkend gedrag zoals een overtreding van de wet? 

‘Nee, want dan ben je aan het opsporen. Dat is heel belangrijk. Wij observeren de buitenruimte. Zodra we iets vreemds opmerken zetten we het door naar de politie, zij beginnen dan met de opsporing. De scheidslijn is heel dun, maar hij is er wel.’

En waar ligt die scheidslijn dan precies?

‘Wij zijn niet op zoek naar criminaliteit, maar naar normafwijkend gedrag. Dat kan ook zijn dat iemand zich niet goed lijkt te voelen of als de werkzaamheden op de Coolsingel voor een verkeersopstopping zorgen. Dat soort dingen zetten we door naar de Gemeentemeldkamer of een andere instantie die erover gaat. Het gaat erom dat we iets zien wat niet hoort. Wanneer we gedrag zien waar verdere opsporing voor nodig is, dan gaat het ….’

Naar de politie, ik snap het. Maar jullie besturen de camera dan nog steeds, toch?

‘Ja, maar de regie gaat naar de politie. Zij vragen de operator dan om bijvoorbeeld iets meer naar links te gaan of naar rechts te gaan. Maar de operator vindt er verder niks van en doet er niks mee. Al weten de meeste ervaren operators dondersgoed welk beeld ze moeten draaien.’ 

Maar hij ziet wel alles wat er gebeurt.

‘Ja je ziet wel de beelden. Als er uiteindelijk door de politie wordt ingegrepen, zie je dat ook, maar we blijven ook vaak meekijken om te helpen. Als er bijvoorbeeld een voertuig van de hulpdiensten aankomt, kijken wij waar mogelijk verkeersopstoppingen zijn. We kunnen dan de tip geven om via een bepaalde route te rijden en sneller ter plaatse te zijn.’

We lopen naar het midden van de ruimte waar een politiefunctionaris, geheel in zwart-geel uniform, wat opgenomen beelden aan het bekijken is. ‘Jullie zijn net te laat. Vanmorgen hadden we een goed voorbeeld te pakken. Kijk maar mee.’ Op het scherm opent hij een opgenomen beeld van een camera die op een pinautomaat gericht staat. Er lijkt gewoon een rij van vier mensen te staan, maar dan krijgen twee mannen een woordenwisseling met een andere man. De gemoederen lopen hoog op en het lijkt fysiek te gaan worden. De politieman geeft commentaar: ‘Kijk hier heeft hij nog niets in zijn hand, maar opeens..’ Op het beeld zie ik de man een pistool uit zijn broek pakken waarmee hij een van de andere mannen knock-out slaat. ‘Dat zijn de krenten in de pap,’ zegt de politieman die daarna laat zien dat een camera tot zo’n 400 meter ver kan inzoomen. 

‘Dat zijn dingen die je normaal gesproken overdag niet ziet, maar hier zien we bijna dagelijks de gekste dingen. Niet altijd live. De politie wordt regelmatig gevraagd om beelden van een bepaald gebied terug te kijken,’ zegt Ton. ‘Met een goed signalement en een locatie kunnen onze beelden vaak goed gebruik worden in een onderzoek. Het zorgt er vaak voor dat we een verdachte kunnen opsporen en aanhouden.’

Cameratoezicht in Rotterdam

Gekkenhuis

Gezien de ontspannen sfeer van het moment is het lastig voor te stellen hoe het er tijdens zo’n incident aan toe gaat. Van de acht werkplekken aan de buitenste ring zijn er maar vier bezet. ‘Dat verschilt van dag tot dag. Iedereen houdt zijn eigen gebied in de gaten, maar bij speciale evenementen kan het voorkomen dat iemand een bepaald plein of straat in de wijk van een ander in de gaten houdt. Dat gaan we weer zien bij het zomercarnaval dat eraan komt en dat zagen we toen Feyenoord kampioen werd. Dat is gekkenhuis,’ legt Ton uit.

We lopen naar één van de operators. Hij heeft drie schermen voor zich en wisselt ongeveer om de tien seconden van camera. Steeds zoomt hij in en weer uit op mensen die daar zelf geen weet van hebben. Mensen zoals jij en ik, die ergens zitten of rondlopen. Als leek kan ik er niets verdachts aan ontdekken. Een man die met een jongetje in een parkje op de bank zit. Gebeurt hier iets vreemds? Het ziet er toch gewoon uit als een vader en een zoon? De operator zoomt weer uit om naar het volgende beeld te gaan: Verkeerd aangeboden afval bij een overvolle container. ‘Die zetten we door naar de gemeentemeldkamer, dat is niets voor de politie,’ zegt hij.

In- en uitzoomen

Hoewel er niets te zien is wat ik op straat niet zou kunnen zien, is het toch een gek idee dat ik naar mensen kijk die niet weten dat ik ze bekijk. Het idee wordt versterkt door het constant in- en uitzoomen. ‘Dat mogen we zo lang doen als noodzakelijk is,’ zegt Ton. Hoe lang dat dan precies is, is niet helemaal duidelijk. ‘Is er niets te zien, dan moet je stoppen met inzoomen. Als er iets normafwijkends is, geef je het door. Verder staan de camera’s standaard in een stand waarin hij het beste beeld geeft. De preset noemen we dat. Dat zag je bijvoorbeeld op het beeld bij de pinautomaat.’

Ton vertelt dat er bij de briefing van de afgelopen dagen vooral benadrukt is dat er met het warme weer wat meer aandacht moet zijn voor ouderen. Maar bijvoorbeeld ook voor kinderen of honden die in de auto worden achtergelaten. Het doet met denken aan het stuk dat eerder bij de Monitor verscheen over een camera die recht in een woonkamer keek. De oplossing daarvoor is dat er een grijs vlak voor het raam verschijnt zodat er niet naar binnen mag worden gekeken.

Je mag dus wel bij een auto naar binnen kijken? 

‘We kunnen alles zien wat jij op straat ook kunt zien. We houden de ruimte in de gaten. Jij kunt op straat ook in andermans auto kijken. Maar we doen dat ook niet langer dan noodzakelijk.’ 

En wat is dan niet langer dan noodzakelijk? Tien seconden?

Daar geldt geen bepaalde tijd voor. Het gaat erom dat er niets normafwijkends te zien is. Als dat zo is zoom je weer uit.’

Maar zijn camera’s wel nodig voor dat soort dingen? Een ouder iemand die zich niet zo goed voelt, een kind die haar ouders kwijt is, dan kunnen omstanders toch gewoon in actie komen?

‘Doe jij het? Mijn ervaring is dat mensen het verdomde moeilijk vinden om hulp te verlenen. Ik zou het wel doen, maar door mijn werk kan ik zoiets beter inschatten. Iemand die over straat loopt en iemand een beetje ziet wankelen loopt al snel door en vergeet het weer. Die camera’s hangen er ook alleen als er een duidelijke grondslag voor is. Dat bepaalt de burgemeester. Daar wordt heel streng op toegezien. Met die camera’s hebben wij de mogelijkheid om snel in te grijpen.’

Maar dan bepaalt nog steeds iemand anders dat je op straat gefilmd wordt. Ik kan me voorstellen dat dat altijd spanning oplevert omdat mensen het er niet mee eens zijn.

‘Dat klopt. Ik kan honderd mensen hier binnenlaten en zeggen: cameratoezicht is fantastisch. Dan zijn er vast nog wel twee mensen die hun twijfels hebben. Toch is mijn ervaring dat mensen het fijn vinden dat er cameratoezicht is. Wanneer er geen grondslag meer is voor een bepaalde camera en deze daarom weg kan worden gehaald, zeggen mensen vaak: “Laat maar hangen”. Op een gegeven moment hebben mensen het ook niet meer door en het is veel minder confronterend dan dat je overal politie ziet, dat kan ook weer voor problemen zorgen.’

We gaan de ruimte weer uit, ik bedank Ton voor zijn gastvrijheid en loop naar buiten. Op elke hoek zie ik camera’s waar misschien iemand achter zit die nu op mij inzoomt. Morgen ben ik dat weer vergeten en valt het me niet eens meer op. Zolang ik maar niks te verbergen heb.

 

Wet-en regelgeving / Cameratoezicht

Oproep

Twijfel jij over de grondslag van een toezichtcamera of heb je een andere bijzondere ervaring met cameratoezicht? Tip ons!
Deel jouw ervaring

Jurriaan van de Reep

Redactie

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Jurriaan van de Reep

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Het is de normaalste zaak van de wereld dat je door camera’s in beeld wordt gebracht. Maar levert dat alleen maar successen op, of kun je ook onterecht in de problemen komen door camerabeelde...
Alles over dit onderzoek