Algemeen / Heel Holland Zakt

Boerenbelang weegt zwaar bij het waterschap

donderdag 07 maart 2019 Leestijd: 5 min.

Veenweidegebied in Friesland / De Monitor

Redactie de Monitor

editor

donderdag 07 maart 2019 Leestijd: 5 min.

Één miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken. Die conclusie trokken we al eerder voor ons onderzoek Verzakte huizen. Dat komt grotendeels door een laag grondwaterpeil dat in veengebieden wordt gehanteerd. Dat grondwater wordt beheerd door de waterschappen. Het waterschap heeft drie taken: droge voeten, schoon water en genoeg water voor iedereen.

Hoe deze taken uitgevoerd worden, is bepaald door het waterschapsbestuur. En daar zitten opvallend vaak veel boeren in. De boer heeft baat bij een laag waterpeil voor haar koeien en traktoren, die bij een te hoog waterpeil wegzakken in de natte grond. Maar hoe zit het met huiseigenaren? Met de verkiezingen van de waterschappen in het vooruitzicht, worden hun belangen wel  voldoende vertegenwoordigd in het bestuur dat deze waterpeilen bepaald? Adriana Homolova van het datateam van KRO-NCRV deed daar onderzoek naar. 

Afhankelijk van het water

'Boeren hebben van oudsher een groot belang bij water en dus ook bij het waterschap,’ zegt Kees Romijn, een melkveehouder en ook VVD-bestuurskandidaat bij waterschap Rivierenland in de provincie Gelderland. Gewassen kunnen immers niet groeien zonder schoon water en de tractoren zakken in te natte grond. Dat heeft als resultaat dat in sommige waterschappen bestuurders met functies in de agrarische sector oververtegenwoordigd zijn. 'Het belang van het waterschap is heel erg groot voor hun bedrijfsvoering,’ zegt Hennie Roorda, de lijsttrekker van Water Natuurlijk in Rivierenland. 'Dat wil niet zeggen dat ze daarmee niet duurzaam zijn, maar dat zegt wel dat de agrarische belangen heel hoog zijn in het waterschap.'

In Brabantse Delta is de helft algemeen bestuur boer

Hoe komen boeren in het waterschapsbestuur terecht? Een waterschapsbestuur telt minimaal 18 en maximaal 30 bestuurders, waarvan zes tot negen zetels geborgd zijn voor vertegenwoordigers van bedrijfsleven, agrariërs en natuurterreinen. De rest van de zetels wordt ingevuld door de verkiezingen. Nederland telt 21 waterschappen. In de openbare registers met nevenfuncties van gekozen bestuursleden hebben we gezocht naar nevenfuncties in de agrarische sector, zoals bijvoorbeeld in veehouderij, glastuinbouw, akkerbouw, en belangenorganisaties. Deze hebben we dan opgeteld bij de geborgde zetels van agrariërs.

Als we kijken naar de verdeling van het aantal plekken in het bestuur van de waterschappen vallen een paar dingen op. Zo heeft in de Brabantse Delta de helft van de bestuursleden een nevenfunctie in de agrarische sector. In Vechtstromen, Hunze en Aa’s, Noorderzijlvest en Scheldestromen is dat zeker een derde. 

Bestuur van elke waterschap telt meer boeren dan de geborgde zetels

 
 

In elk waterschap staan drie tot vier zetels geborgd voor boeren. Deze worden dus niet verkozen. Daarnaast stellen boeren zich ook verkiesbaar via de landelijke en lokale partijen, zoals Romijn. 'Je ziet ook vaak ook dat de agrariërs op de kieslijst staan van het CDA en ook bijvoorbeeld de VVD,’ zegt Roorda. Dat is ook terug te zien in onze data. Meer dan één op vier van de 88 agrariërs buiten de geborgde zetels zit bij het CDA, één op zes bij de VVD. 

De meeste bestuursleden met agrarische nevenfuncties zitten bij CDA en VVD

Flourish 

Romijn vindt de invloed van boeren op de waterschap terecht: 'De boer betaald duizenden euro’s waterschapsheffing. Als je veel betaald dan mag je ook meer inbreng hebben.' Dit is relatief gezien ook waar. Maar in absolute aantallen zijn het vooral huishoudens en gebouweigenaren die belasting betalen voor zowel het onderhoud van waterwegen als het schoonmaken van het water.

Onderhoud van waterwegen

Schoonmaak van het water (riool)

 

'Het heeft ook positieve consequenties,’ zegt Roorda: 'Boeren kennen het gebied heel goed dus ze weten wat er speelt.' Maar ze ziet er ook nadelen bij: 'Het kan ook zijn dat bij bepaalde belangen, zoals bodemdaling, de boerenbelangen voor gaan.' 

Ook Frank Wissink, lijsttrekker voor CDA in het Gelderse waterschap Rijn en IJssel, vindt dat als de helft van het bestuur agrarische belangen heeft, het te veel is: 'Een goede balans is de beste manier om alle belangen te behartigen.' Toch is de huidige verdeling vooral het resultaat van de verkiezingen en de opkomst bij de waterschapsverkiezingen, die is laag. Slechts 41% van de kiezers heeft in 2014 gestemd bij de waterschapsverkiezingen. Volgens Roorda heeft dat gevolgen: 'Wat je ziet is dat als mensen gaan stemmen, dan zijn het in ieder geval de boeren die gaan stemmen.'

Maar volgens Romijn maakt de samenstelling uiteindelijk niet zo veel uit: 'De boeren hebben ook zelf last van de bodemdaling, omdat ze natuurlijk zelf schuren, huizen en landerijen hebben. Als we morgen iets vinden dat kosteneffectief is en het kan, dan vind ik ook dat het waterschap en de boeren dat ook gewoon moeten doen. Ook als het wat minder gunstig is voor de koeien, dat mag niet leidend zijn. Zoals ik het zie gaan heel veel belangen van boeren en bewoners in een groot gedeelte gelijk op.'

Rol van het waterschap

Welke rol speelt het waterschap dan? Kunnen zij niets doen om de verzakkingen te verhelpen? Aan de hand van de grondbestemming (bepaald door de provincie) beslist het waterschap hoe hoog het water aan de oppervlakte moet zijn. Deze stand heeft dan ook invloed op de grondwater in het gebied. 

De provincie bepaalt wat de functie is van het landschap en het waterschap moet zorgen dat daar het juiste waterpeil bij hoort. Dus bij boerengebied wordt het waterpeil laag gehouden. 

Heel Holland zakt

'We wonen in Nederland in de delta met veel afzettingen vanaf de rivieren. Dat is vooral klei- en zandbodem en daarnaast heb je nog veengebieden,’ legt Alex Hekman uit, ingenieur bij het bedrijf SWECO. 'Kleilagen zijn vaak uitstekend om op te funderen en zandgronden zijn nagenoeg niet zettingsgevoelig.' Funderingsschade treedt traditioneel vooral op in de veengebieden en bij huizen die tot 1970 gebouwd zijn en die op houten palen staan. 'Op het moment dat de palen droog komen te vallen, komt er schimmel in en daar krijg je schade van,’ zegt Hekman.

Na de droogte van vorig jaar kwamen er plotseling meldingen van scheuren ook uit gebieden waar huizen op klei staan. Hekman: 'Als de kleilagen droog komen te vallen, klinken die in . En als de voorkant van je huis sneller gaat dan de achterkant van je huis, dan heb je een probleem.' 

Ook het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF) ziet een aanzienlijke toename in gevallen van huisverzakking. 'Ooit kregen we één serieuze klacht in twee weken. Na de droogte is het één serieuze klacht elke dag geworden en na de uitvoerige aandacht in de pers krijgen we gemiddeld tien klachten per dag.', zegt de KCAF-directeur Dick de Jong. En het probleem is waarschijnlijk nog groter. De Jong: 'Ik heb de afgelopen week moeten rijden door gebieden in Limburg en Friesland. Daar zag ik ook huizen met funderingsproblemen, terwijl die niet bij ons bekend zijn.' Volgens schattingen van KCAF is één miljoen woningen in Nederland gevoelig voor funderingsproblemen.

Hoe staat het met de zettingsgevoeligheid van jou buurt? Op de onderstaande kaart kan je op adres zoeken. Veengebieden zijn het meest gevoelig en staan in het donkerrood. Kleigebieden zijn minder gevoelig en zandgronden niet gevoelig voor bodemdaling

Staat je huis op een gevoelige bodem?

Hekman is er ook van overtuigd dat het in de toekomst niet beter wordt: 'Klimaatverandering is niet langer iets dat kan gebeuren. Het is iets dat om ons heen al gebeurd.' De rol van het waterschap is hier volgens Wissink ook essentieel: 'Wat mij betreft mag er bij de drie wettelijke taken van waterschappen, dus droge voeten, schoon water en voldoende water nog één bij komt en dat is klimaatadaptatie. Ik voorspel dat we als waterschap nog veel belangrijk werk kunnen doen op dit gebied.'

Verkenning Research Opnames Uitzending

Heel Holland Zakt

Verkenning

Voor de Groningse waardedaling lijkt de minister met een oplossing te komen. Maar ook in de rest van Nederland dreigt een miljoen huizen te verzakken. Zit jij hierdoor met een onverkoopbaar huis of een waardedaling? Laat het ons weten!

Deel jouw ervaring 40 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op zondag 21 april 22:20u, NPO2

101 tips

ontvangen

Dit artikel is geschreven door:

Redactie de Monitor editor
Lees verder
@de_monitor

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Ons nieuws dat één miljoen Nederlandse huizen dreigen te verzakken, heeft nogal wat teweeg gebracht. Bij het Kenniscentrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF) komen sindsdien dagelijks tientallen ...
Alles over dit onderzoek