Wet-en regelgeving / Cameratoezicht

‘Bodycams al jarenlang verkeerd ingezet’

maandag 21 augustus Leestijd: 5 min.

IMG_20170821_085756 /

Jerry Vermanen

Redacteur

maandag 21 augustus Leestijd: 5 min.

Nederlandse politie-eenheden experimenteren op dit moment met bodycams. Het draagvlak is breed en de verwachtingen zijn hooggespannen. Maar op basis waarvan eigenlijk? Ik kijk naar eerdere onderzoeken en evaluaties, en kom tot de conclusie dat we bijna niets weten over de positieve effecten van bodycams voor agenten.

Sinds 1997 zijn er diverse experimenten met bodycams bij de Nederlandse politie. Een landelijke invoering van de draagbare camera’s wordt geopperd, totdat in 2011 de Raad van Korpschefs met een negatief advies komt. Toenmalig minister van Veiligheid en Justitie Opstelten neemt dat advies over, maar hij houdt wel beweegruimte over voor nog meer experimenten.

We staan nu aan de vooravond van een flink aantal experimenten. In totaal hebben de Nederlandse politie-eenheden 32 voorstellen ingediend voor een test met bodycams in 2017 en 2018, de zogeheten ‘proeftuinen’. Alle 32 voorstellen zijn toegekend.

In zowel binnen- als buitenland heeft de invoering van bodycams een breed draagvlak. Maar om tot een goede afweging over de effecten van bodycams te komen, kun je al naar eerdere evaluaties kijken. Onderzoeker Sander Flight doet dat begin dit jaar, en kwam tot een aantal verrassende conclusies.

Onderzoek deugt vaak niet

Flight vindt tot en met juli 2016 22 evaluaties door onafhankelijke onderzoekers van bodycams in binnen- en buitenland. Hij beoordeelt ze op de eisen voor degelijk wetenschappelijk onderzoek.

  • 4 daarvan zijn technische evaluaties. Die worden buiten beschouwing gelaten.

  • 9 onderzoeken hebben geen controlegroep of doen geen voor- en nameting. De resultaten zijn dus onbetrouwbaar.

  • Bij die 9 onbetrouwbare onderzoeken zitten ook de 4 Nederlandse evaluaties (uit 2010 en 2011).

  • De overgebleven 9 evaluaties voldoen wel aan de eisen voor wetenschappelijk onderzoek.

Een opvallende conclusie van Flight is dat meestal niet wordt gekeken naar het mechanisme: als je een positief effect hebt, waar wordt dat dan door veroorzaakt? Als je dat niet beschrijft, kun je die positieve effecten niet reproduceren.

Welk doel probeer je te bereiken?

Nederland neemt een unieke positie in als het gaat om doelstellingen voor bodycams. Uit onderzoek blijkt namelijk dat onze politie het beschermen van zijn eigen personeel als hét doel van de bodycam ziet. In bijna geen enkel ander land wordt dat als doel geformuleerd, zelfs niet als bijvangst.

Het meest onderzochte effect in buitenlandse onderzoeken is het afnemen van klachten tegen de politie. Ook geweld door agenten en de mogelijke bijdrage aan onderzoek wordt in Canada, Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten onderzocht.

Dat creëert gelijk een lastige situatie. Veel internationaal onderzoek is niet op de Nederlandse situatie te betrekken, omdat daar andere doelen worden gesteld. Met onze unieke doelstelling moeten we dus blind varen.

Het ‘civilizing effect’

In verschillende onderzoeken komt het zogeheten ‘civilizing effect’ voorbij: zichtbare bodycams zouden minder klachten over agenten en een daling in geweldgebruik veroorzaken. Agenten en burgers zouden zich beter gedragen zodra hun interacties worden opgenomen.

Maar de schoen wringt op meerdere plekken, niet in de laatste plaats omdat het civilizing effect door andere onderzoeken wordt betwijfeld. Sterker nog, in sommige gevallen kunnen zichtbare camera’s juist geweld aanwakkeren. Burgers kunnen zich uitdagender gaan gedragen als er een camera op hen gericht staat, en agenten kunnen daardoor steviger gaan optreden.

Slechts 1 perspectief op de waarheid

Maar agenten kunnen nu verantwoordelijk worden gehouden voor politiegeweld, toch? Helaas is er geen enkel betrouwbaar onderzoek die dat effect ondersteunt. In de Verenigde Staten worden wel vaker schietincidenten van agenten op camera opgenomen. Deze beelden kunnen echter niet altijd uitsluitsel bieden op ingewikkelde zaken.

Neem bijvoorbeeld de zaak van Samuel DuBose, een ongewapende zwarte man die op 19 juli 2015 werd doodgeschoten bij een staandehouding. De verantwoordelijke agent verklaart dat DuBose begon te rijden toen hij zijn arm door het autoraam stak. Bekijk hier de beelden van die schietpartij.

Het verhaal van de agent lijkt overeen te komen met de beelden, maar een forensisch expert spreekt die verklaring tegen. De auto zou pas in beweging zijn gekomen nadat het schot werd gelost. Daarbij komt dat de agent een verklaring mocht afleggen nadat hij de beelden zelf had bekeken. De verklaring reflecteert dus niet zijn eigen herinnering van het incident, maar kan aangepast zijn naar aanleiding van wat er op beeld te zien is.

De zaak is inmiddels 2 keer nietig verklaard, omdat de jury niet tot een oordeel kan komen. Ondanks de beelden is er dus onenigheid over de toedracht.

Ook de mishandeling van een drugsdealer in Marion County, Florida laat zien hoe bodycam- en camerabeelden van een nabijgelegen gebouw 2 verschillende verhalen vertellen. Een bodycam vertelt een gebeurtenis vanuit slechts 1 perspectief. En dat is lang niet altijd betrouwbaar.

In de diverse internationale onderzoeken vallen nog een aantal dingen op:

  • In 7 van de 9 betrouwbare evaluaties worden forse problemen met techniek genoemd. Denk daarbij aan slechte beeldkwaliteit, het beheer van de beelden, de bediening van bodycams en ongemak bij het dragen apparaten.

  • Canadese onderzoekers ontdekten in 2015 dat veel positieve berichten over bodycams in de media onbetrouwbaar zijn. Bij een groot deel van de positieve nieuwsstukken is de producent van bodycams de bron.

  • Nederlanse pilotprojecten zijn vaak zeer ambitieus in hun doelstellingen: 9, 5, 5 en 3 per publicatie. De bodycam wordt vaak als wondermiddel gezien.

  • Terwijl een van de meest geslaagde beschreven voorbeelden juist 1 zeer helder doel had. Bodycams werden in 2014 in Essex (Engeland) enkel ingezet in de noodhulp na meldingen van huiselijk geweld.

  • Hét doel van inzet van bodycams in Nederland is preventie van geweld tegen agenten. Daarvoor moet een bodycam zichtbaar zijn voor burgers. Maar agenten kiezen ervoor om burgers niet te wijzen op het dragen en activeren van bodycams.

  • Ook belangrijk: waarom probeer je een bepaald doel te bereiken? In 2016 werden 5.624 incidenten van geweld tegen agenten geregistreerd. Daar tegenover staan 14.660 meldingen over agenten die geweld inzetten. Waarom is de doelstelling geformuleerd op het (in omvang) kleinste probleem?

Het mogelijke succes van bodycams in Nederland lijkt af te hangen van heldere doelstellingen en duidelijke keuzes. Wat wil je bereiken? Wanneer zetten we de bodycams in? En welk onderzoek ondersteunt dit doel?

De Nederlandse projecten hebben in het verleden nauwelijks betrouwbare resultaten opgeleverd. De geleerde lessen zijn niet wetenschappelijk onderbouwd, en onze unieke doelstelling zorgt ervoor dat we bijna niets van onze buitenlandse collega’s kunnen leren. Totdat we meer weten over de huidige 32 Nederlandse proeftuinen voor bodycams, tasten we nog in het duister of bodycams iets positiefs gaan bijdragen.

Heb jij wel eens te maken gehad met bodycams? Of weet jij meer over de (on)betrouwbaarheid van draagbare camera’s? Stuur jouw tip naar tip insturen

Dit artikel is geschreven door:

Jerry Vermanen Redacteur

Jerry Vermanen werkt op de dataredactie van KRO-NCRV. Hij zoekt altijd naar meetbare en controleerbare gegevens voor de basis van zijn verhalen. Meningen zijn leuk voor feestjes en verjaardagen, maar feiten maken journalistieke verhalen de moeite waard. Uitzoomen voor het grotere plaatje, en inzoomen voor het menselijke verhaal.

Lees verder
@jerryvermanen

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Het is de normaalste zaak van de wereld dat je door camera’s in beeld wordt gebracht. Maar levert dat alleen maar successen op, of kun je ook onterecht in de problemen komen door camerabeelden? Wat zijn eigenlijk jouw rechten als je op beeld staat? En hoe goed worden jouw gegevens eigenlijk opgeslagen?

Alles over dit onderzoek