Asbestslachtoffer: ‘Mijn racefiets hangt aan de wilgen’

zondag 29 april 2018 Leestijd: 3 min.

Asbestverwijderaar aan het werk / ANP Foto

Eva Kiemeney

Redacteur

eva.kiemeney@kro-ncrv.nl

zondag 29 april 2018 Leestijd: 3 min.

Geen nieuwe asbestslachtoffers per 2040. Dat is de doelstelling van het voorgestelde asbestdakenverbod. Want dat asbest gevaarlijk kan zijn, dat staat buiten kijf. Asbestkanker (mesothelioom), longkanker of stoflongen kunnen het gevolg zijn van asbestblootstelling. Jaarlijks sterven wereldwijd ruim 107.000 mensen aan asbestgerelateerde ziekten. 

Ook Klaas Jasperse uit Vlissingen heeft te maken met de nadelige gevolgen van asbestblootstelling. ‘Op een ochtend stond ik op en moest ik niezen, maar dat lukte niet. Er kwam geen lucht.’ Een röntgenfoto laat Klaas’ longen zien. ‘Helemaal zwart. Die zaten vol met vocht,’ aldus Klaas. In 2009 wordt hij gediagnosticeerd met mesothelioom. ‘Mijn behandelend arts gaf mij een levensverwachting van nul tot vierentwintig maanden. Nou, dan schrik je.’ Klaas was altijd een fanatieke wielrenner, bij wie afstanden van honderdvijftig kilometer per dag geen uitzondering waren. Nu kan hij hooguit nog vijf à zes kilometer per dag fietsen. ‘Ik kan gelukkig nog lopen, praten en een stukje fietsen, maar niet zoals vroeger. De racefietsen hangen aan de wilgen.’

Nederland tweede op wereldranglijst

De omvang van het aantal mensen dat jaarlijks aan mesothelioom overlijdt, is groot. Schrijnend is dat Nederland koploper is in de Europese Unie als het gaat om het aantal zieken en doden als gevolg van mesothelioom. Het aantal nieuwe gevallen van mesothelioomslachtoffers in Nederland is over de jaren gestegen. In 2016 was een piek te zien van ongeveer 620 nieuwe slachtoffers. Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) zullen er tot aan 2050 nog 9000 tot 10.500 nieuwe mesothelioomslachtoffers bij komen.

Aluminiumsmelterij

Terug naar Klaas. Eind jaren ‘70 begint hij op 22-jarige leeftijd te werken bij de toenmalige aluminiumsmelterij Pechiney (later Zalco genoemd). Gedurende de tientallen jaren die volgen, is Klaas zonder medeweten blootgesteld aan asbest. Zelfs na het asbestverbod in 1993, waardoor het verwerken, bewerken en op voorraad hebben van asbest verboden wordt gesteld, was er volgens Klaas nog steeds asbest aanwezig in de fabriek. ‘Tot aan 2011, het jaar waarin de fabriek failliet ging, zijn de werknemers dus blootgesteld aan asbest, terwijl de Arbeidsinspectie nooit is langs geweest voor handhaving.’ Dit tot frustratie van Klaas. ‘Ik begrijp niet waarom mijn collega’s en ik nooit beschermmiddelen hebben gekregen en sowieso op de hoogte zijn gebracht dat onze gezondheid in gevaar was. Als ik meer over de risico’s had geweten, dan had ik een ander beroep gekozen.’

Na getouwtrek van ruim acht maanden krijgt Klaas het in 2010 voor elkaar om een schadevergoeding van ruim 60.000 euro van zijn voormalige werkgever Zalco te krijgen. Maar dit bedrag is volgens Klaas lang niet dekkend: ‘Ik vind het te weinig. Niet alleen ikzelf kan niet meer werken, maar ook mijn vrouw werkt minder, omdat zij voor mij moet zorgen. Daardoor krijgen we maandelijks veel minder geld binnen.’

Juridische strijd

Na het faillissement van Zalco in 2011, loopt Klaas inkomsten mis en is hij aangewezen op een uitkering. Maar daarnaast kunnen collega’s die ook geconfronteerd worden met asbestgerelateerde ziekten zich vanaf dan niet meer wenden tot Zalco voor een schadevergoeding. Daarom begint Klaas in 2014 een juridische strijd met de Nederlandse staat waarin hij de Arbeidsinspectie verwijt niet haar handhavingsplicht na te zijn gekomen na het asbestverbod. Zowel de Rechtbank, het Gerechtshof als de Hoge Raad hebben de aanklacht van Klaas verworpen. ‘Ondanks getuigenverklaringen en foto’s die laten zien dat wij zelfs na 1993 nog steeds te maken hebben gehad met asbestblootstelling, stellen de rechters dat het niet mogelijk is dat er na het asbestverbod nog asbest aanwezig was.’ Voor Klaas was geld niet de drijfveer, maar hij probeerde op deze manier vooral een lans te breken voor zijn collega’s. ‘Waar moeten zij heen voor compensatie? Mijn doelstelling was om mijn collega’s te helpen door de staat aansprakelijk te stellen. Nu dat niet gelukt is, gaan mijn collega’s een hele zware strijd tegemoet.’

Blootstelling aan asbestvezels

Ook het RIVM schrijft in een recentelijk rapport van 2017 dat ondanks het asbestverbod in 1993, mensen nog steeds blootstaan aan asbest. Net zoals bij Klaas het geval was, kan dit beroepsmatig zijn, maar ook via de omgeving. Denk bijvoorbeeld aan oude gebouwen waarin in het verleden gebruikte asbest nog steeds aanwezig is. Wonen of werken in asbesthoudende gebouwen die in slechte staat verkeren of juist het slopen, verwijderen of verbouwen van dit soort gebouwen kunnen ook leiden tot asbestblootstelling. Maar ook bestaat er een klein deel van zogeheten ‘spontane gevallen’, waarbij de asbestbron onbekend of onduidelijk is.

Toch lijkt het merendeel van de asbestziektegevallen vooral te komen door beroepsmatige blootstelling, althans bij mannen. Van vrouwen die ziek worden, wordt vooral gedacht dat dit komt via het werk van hun partner of via de omgeving. De blootstelling via de omgeving is een essentieel onderdeel van het asbestdakenverbod. Asbestdaken - die als één van de belangrijkste asbestbronnen worden gezien - verweren namelijk als gevolg van regen, sneeuw, wind of hagel, waardoor asbestvezels vrij kunnen komen in het milieu.

Eén vezel is genoeg

In ons vorige artikel was te lezen hoe asbestdeskundige Jan van Willigenburg stelt dat de asbestvezelconcentratie in de lucht onder de grens van het Verwaarloosbaar Risico (VR) blijft, doordat de regen het overgrote deel van de vrijgekomen asbestvezels wegspoelt. Daarom vindt hij het asbestdakenverbod ‘op hol geslagen beleid’. Maar daar zijn Klaas en zijn vrouw het pertinent mee oneens: ‘Asbestrisico’s moet je niet in grenswaarden vaststellen. Eén vezeltje is genoeg!’    

Wil jij op de hoogte blijven van ons onderzoek naar asbest? Abonneer je hier op de nieuwsbrief! 

Lees meer over

Natuur en milieu Asbest
Verkenning Research Opnames Uitzending

Asbest

Uitzending

De uitzending over het asbestdakenverbod dinsdag 22 mei om 21:25 uur op NPO2.

Deel jouw ervaring 21 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op dinsdag 22 mei 2018 om 21:25  NPO2

183 tips

ontvangen

20

6

Dit artikel is geschreven door:

Eva Kiemeney

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Elk jaar overlijden ongeveer duizend mensen aan de gevolgen van asbest. De minuscule vezeltjes die het mineraal een ideaal bouwmateriaal maakt, veroorzaken ook zeer moeilijk te behandelen vormen va...
Alles over dit onderzoek