Asbestdeskundige: ‘Verbod op asbestdaken creëert juist onveiligheid’

donderdag 19 april 2018 Leestijd: 5 min.

Afgewaaide asbestdakdelen na een windhoos. / ANP

Niels van Nimwegen

Verslaggever

niels.vannimwegen@kro-ncrv.nl

donderdag 19 april 2018 Leestijd: 5 min.

 ‘Een grote hoax’, noemt asbestdeskundige Jan van Willigenburg het kabinetsvoornemen om per 2024 asbesthoudende daken te verbieden. De regering wil versneld de laatste grote bron van kankerverwerkkende asbestvezels in onze leefomgeving wegnemen. Maar volgens van Willigenburg negeert de regering wetenschappelijk bewijs dat laat zien dat het risico zeer beperkt is.

 We spreken Van Willigenburg voor ons onderzoek Asbest, waarin we het voorgenomen dakenverbod ontleden. Volgens de laatste schattingen ligt er in Nederland nog zo’n 95 miljoen vierkante meter - vijftienduizend voetbalvelden - aan asbesthoudend dak. De 1,6 miljard euro die het kost om die daken in de komende zes jaar te vervangen komt grotendeels voor rekening voor de eigenaren: boeren, ondernemers en huiseigenaren. lees ook: Saneringskosten asbest rijzen de pan uit: ‘Niet één maar twee ribben uit mijn lijf' zaterdag 14 april

 Zo’n vergaande operatie zet je alleen op touw als de risico’s daar ook om vragen, zou je zeggen. Maar volgens van Willigenburg is dit een voorbeeld van ‘op hol geslagen beleid’. Naar aanleiding van de commotie in Beverwaard - waarover we vorige week schreven  - komen we met hem in contact. Van Willigenburg is specialist op gebied van asbestmetingen en voorzitter van de commissie ‘Asbest in de Lucht’, van het Nederlands Normalisatie Instituut (NEN). Die commissie ontwikkelt meetvoorschriften voor de asbestsanerings-branche. Wanneer de bewoners in Beverwaard worden geconfronteerd met de kosten voor de verplichte sanering, wordt van Willigenburg ingevlogen voor advies. Hij raadt bewoners aan af te wachten, omdat het wetsvoorstel nog niet beklonken is, maar ook omdat de onderbouwing rammelt.

  ‘Hoax’

‘Ik erger me al jaren aan de stelligheid waarmee wordt gezegd dat we op hele korte termijn die daken moeten gaan saneren om gezondheidsredenen. Als je kijkt naar de omvang en kosten van die operatie, dat is gewoon niet te bevatten, terwijl wetenschappelijk onderzoek laat zien dat de gezondheidsrisico’s zeer beperkt zijn, zo niet nihil. Het is een ongelooflijke hoax.’

 Volgens Van Willigenburg is het wel verstandig om asbestdaken binnen 10 a 20 jaar te vervangen, omdat ze dan aan het einde zijn van hun levensduur. Maar dat is niet vanwege gezondheidsoverwegingen. Hij wijst ons op een aantal onderzoeken die van belang zijn, te beginnen in 2007. Op verzoek van het toenmalige ministerie van Volksgezondheid Ruimtelijke Ordening en Milieu doet TNO onderzoek naar verwering van asbestdaken. Het ministerie wil weten in welke staat de daken verkeren en of er door slijtage vezels vrij kunnen komen, die mogelijk een risico vormen voor de volksgezondheid.

 TNO vergelijkt onderzoeken die in Duitsland en Australië zijn gedaan met Nederlandse metingen en concludeert dat Nederlandse asbestdaken inderdaad ‘matig tot ernstig verweerd zijn’. Per jaar kunnen uit deze verouderde daken tot drie gram per vierkante meter asbestvezels loskomen. Een boerenschuur van 1000 vierkante meter, kan dus per jaar tot 3 kilo aan kankerverwekkende asbestvezels de lucht in sturen. ‘Dat gebeurt alleen niet’, zo licht van Willigenburg toe. ‘Het overgrote deel spoelt namelijk met het hemelwater de regengoot in. Wat er in de lucht komt wordt ogenblikkelijk verdund en in de achtergrondconcentratie opgenomen. Daardoor blijft de asbestvezelconcentratie onder de grens van wat we een verwaarloosbaar risico noemen.’

 1 op 100 miljoen

 Die term moeten we kort uitleggen. Het Verwaarloosbaar Risiconiveau (VR) is begin jaren negentig door de overheid geïntroduceerd als instrument om het risico van giftige stoffen te omschrijven. Simpel gezegd betekent het de concentratie van een toxische stof in het milieu, waarbij de risico voor mens en dier verwaarloosbaar klein zijn. In het geval van asbest houdt inademing van de VR-waarde gedurende een heel leven in dat iemand een extra kans op kanker heeft van 1 op een miljoen. Per jaar is de extra kans op kanker 1 op 100 miljoen.  

Als je kijkt naar de omvang en kosten van die operatie, dat is gewoon niet te bevatten, terwijl wetenschappelijk onderzoek laat zien dat de gezondheidsrisico’s zeer beperkt zijn, zo niet nihil.Jan van Willigenburg, meetspecialist asbest

 In het onderzoek uit 2007 stelt TNO vast dat er inderdaad veel vezels los kunnen komen uit verweerde asbestdaken, maar dat ‘het blootstellingsrisico als gevolg hiervan veelal verwaarloosbaar zal zijn’, dus onder het VR-niveau. Alleen panden zonder dakgoot vormen wel een risico. Asbestvezels kunnen dan op de looproute rond het pand spoelen, om vervolgens in de stal of de woning terecht komen. Daar kunnen concentraties ontstaan die het VR-niveau overschrijden.

 Van Willigenburg: ‘Maar we weten uit aanvullend onderzoek dat die vezels eenmaal op of in de grond, niet eenvoudig weer in de lucht komen. Het draagt niet wezenlijk bij aan de concentratie van asbest in onze buitenlucht, zoals de overheid nu telkens stelt. Iedereen boven de dertig heeft asbestvezels in zijn of haar longen, omdat de concentraties in onze leefomgeving vroeger veel hoger waren. Sinds het verbod op asbest in de remmen van auto’s kom je dergelijke concentraties nu niet meer tegen.’  lees ook: Verbod op asbestdaken jaagt huiseigenaren op kosten woensdag 11 april

 Gezondheidsraad

 Alleen, met het verstrijken van de tijd komt ook het besef dat asbest veel gevaarlijker is dan we altijd hebben gedacht. In een geruchtmakend rapport uit 2010 adviseert de Gezondheidsraad daarom de tot dan toe gehanteerde risiconiveaus bij te stellen. Zet dit advies het eerdere onderzoek naar asbestdaken in een ander licht? In een reactie vermoeden onderzoekers van het RIVM en TNO van wel. De concentratie van asbestvezels in de Nederlandse buitenlucht zou wel eens iets hoger kunnen zijn dan het nieuwe ‘kans-van-1-op-een-miljoen-niveau’ dat door de Gezondheidsraad wordt geadviseerd. Al schatten de onderzoekers op basis van tussentijdse metingen dat die overschrijding heel beperkt zal zijn.

 Meetspecialist Van Willigenburg wijst bovendien op een belangrijke nuance in het RIVM/TNO-rapport. Het risiconiveau dat de Gezondheidsraad voorstelt is niet meetbaar. ‘In de wetgeving hanteren we een grenswaarde van 2000 vezels per kubieke meter en zelfs die is met normale apparatuur heel moeilijk meetbaar. Daarvoor moet een zeer geavanceerde meet- en analysemethode worden toegepast. De grens van de Gezondheidsraad is meer dan honderd keer zo laag. Dat is gewoon niet op te sporen.’ 

  Nieuwe metingen

 Desondanks slaan onderzoekers van TNO in 2016 opnieuw aan het meten, in opdracht van het ministerie van Infrastructuur & Milieu. Kennelijk wil staatssecretaris Wilma Mansveld de uitslagen van de rapport niet afwachten, want anderhalf jaar eerder kondigt zij al het voornemen aan om asbestdaken in 2024 te verbieden. In het persbericht is niets terug te vinden van de voorzichtigheid waarmee de onderzoekers het advies van de Gezondheidsraad hebben geïnterpreteerd. ‘Asbestdaken verweren in de buitenlucht, waardoor asbestvezels kunnen vrijkomen. Het inademen daarvan kan schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen.’

 Dat is alleen niet wat de onderzoekers in 2016 aantreffen. Op verschillende locaties in Nederland meet TNO drie dagen lang met zeer gevoelige apparatuur. Zelfs met die hoge resolutie elektronenmicroscoop zijn de risiconiveaus van de Gezondheidsraad niet haalbaar, maar het komt in de buurt. Op twee van de zeven locaties zijn lichte overschrijdingen van het verwaarloosbaar risiconiveau gevonden, maar die kunnen volgens de onderzoekers ook verklaard worden door de meetonzekerheid en door de weersomstandigheden. Om er zeker van te zijn dat er iets gevonden wordt, is namelijk tijdens de meest droge en winderige tijd van het jaar gemeten.

‘Asbestdaken verweren in de buitenlucht, waardoor asbestvezels kunnen vrijkomen. Het inademen daarvan kan schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen.’Staatssecretaris Wilma Mansveld, 2015

 Van Willigenburg: ‘In de retoriek over dit onderwerp overheerst het hardnekkige idee dat één vezel al dodelijk kan zijn. Dat is simpelweg nooit aangetoond, ondanks zeer uitgebreid medisch-wetenschappeijk onderzoek. Asbest kan dodelijk zijn, laat daar geen misverstand over bestaan, maar het leeuwendeel van de slachtoffers zijn mensen die tijdens hun werk langdurig aan hoge concentraties zijn blootgesteld. Al het onderzoek laat zien dat die hoge concentraties niet in het milieu voorkomen.’ De meetspecialist vervolgt met een sombere voorspelling. ‘Er zijn goede argumenten om die daken te verwijderen. Maar ik zou ervoor pleiten dat te verplichten  als die daken echt aan het einde van hun levensduur zijn. Het tijdpad dat nu wordt voorgesteld creëert juist onveiligheid. Mensen schrikken van de kosten en zullen dus andere manieren gaan zoeken om snel van hun asbest af te komen. Je ziet nu al dat het aantal illegale dumpingen toeneemt.’

Lees meer over

Natuur en milieu Asbest
Verkenning Research Opnames Uitzending

Asbest

Uitzending

De uitzending over het asbestdakenverbod dinsdag 22 mei om 21:25 uur op NPO2.

Deel jouw ervaring 21 andere artikelen in onderzoek
Uitzending is geweest op dinsdag 22 mei 2018 om 21:25  NPO2

183 tips

ontvangen

20

6

Natuur en milieu / Asbest

Zijn er andere redenen om versneld van asbestdaken af te willen?

Verwering is het belangrijkste, maar niet het enige argument om versneld van asbestdaken af te willen. Heb je bijvoorbeeld veel te maken met asbestcalamiteiten, zoals bijv. brand? We komen graag met je in contact.
Deel jouw ervaring

Anna Gimbrère

Presentator

Deel jouw ervaring

Dit artikel is geschreven door:

Niels van Nimwegen

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Elk jaar overlijden ongeveer duizend mensen aan de gevolgen van asbest. De minuscule vezeltjes die het mineraal een ideaal bouwmateriaal maakt, veroorzaken ook zeer moeilijk te behandelen vormen va...
Alles over dit onderzoek