Werk en inkomen / Ziek door mijn werk

'Arbozorg sterk uitgehold'

donderdag 05 december 2013 Leestijd: 4 min.
Redactie de Monitor

Developers

donderdag 05 december 2013 Leestijd: 4 min.

COLUMN - De bedrijfsgezondheidszorg is de afgelopen dertig jaar sterk uitgehold, schrijft oud-bedrijfsarts Theo Kwant. ‘De bedrijfsarts moet terugkeren als centrale vertrouwenspersoon.’

In 1982 werd de Arbo wet ingevoerd, eerste fase. Deze zou in drie etappes tot volledige invoering komen in 1992. Bij doornemen van het voornemen in de wet zag het er allemaal rooskleurig uit. De onafhankelijkheid van de bedrijfsarts werd gewaarborgd, het ziekteverzuim bleef een verantwoordelijkheid voor verzekeringsgeneeskundigen. Op enig moment werd nog gesteld dat iedere werknemer in Nederland recht heeft op zijn eigen bedrijfsarts, ook dat de bedrijfsarts zelf voor nader klinisch onderzoek en behandeling mocht doorverwijzen.

Later bleek dat een verkeerd beeld. En in de praktijk ging steeds meer het adagium gelden dat Nederland in Europa niet voorop moest lopen, lees: de loonkosten voor het bedrijfsleven moesten op zijn minst in de pas lopen met Europa, liefst onder het niveau van de concurrerende landen. Dat was voor mij het moment dat sluipenderwijs de onafhankelijkheid van ons werk steeds meer in het gedrang kwam.

Pionieerswerk Er is een tijd geweest dat de gezamenlijke regionaal werkende bedrijfsgezondheidsdiensten opgericht werden door "verlichte" werkgevers. Let wel: niet verplicht, vrijwillig dus. Het was zelfs zo dat als de BGD een positief resultaat op zijn balans had aan het eind van het jaar de bedrijven het teveel betaalde teruggestort kregen. Ondenkbaar zou dit nu zijn. En van die tijd heb ik de herinnering dat het werk zonder meer leuk was, ook pionierswerk. Wat denkt u van versnellers en vertragers in drukinkten in de verpakkingsindustrie voor levensmiddelen (o.a. beschuitrollen) en het effect daarvan op de gezondheid van de werknemers? Of het Organo Psychosyndroom, waarvan ik enkele gevallen heb gezien. En wat denkt u wat er gebeurt als je insecticidenspuitbusvuller bent? Je krijgt onvermijdelijk enige belasting in je werk met in principe levensgevaarlijke middelen, weliswaar in lage dosering, maar toch. Of wat als je werkt in de zeilbotenfabricage met Styreen, een stof die zwaarder is dan lucht, en bij het aanbrengen op de mallen van de zeilboten gevaarlijke concentraties kan opleveren, niet direct voor de werknemer, maar wel voor het nageslacht. En zo kan ik door gaan.

Despoten Ik heb jaren zeer goed samengewerkt met het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten, met name met Gert van der Laan, die eerder ook werkte bij mijn BGD (Zaanstreek). Op een gegeven moment werd in de wet vastgelegd dat bedrijfsartsen beroepsziekten moesten gaan melden aan het NCvB, diverse procedures werden op touw gezet, maar er was altijd sprake van een forse onderrapportage. Na mijn Zaanse tijd koos ik voor werk bij de GGD In Friesland, met de verwachting dat de inmiddels toegenomen druk om werkgever vriendelijk te adviseren daar minder zou zijn. Dat liep drie jaar goed, een periode waarin ik met mijn directeur aan een enkele werkgever moest zeggen: U vraagt, maar wij draaien niet, wat dan altijd sloeg op een type manager bij bedrijven die de zicht op de nuance volledig waren kwijt geraakt. Op hun lokaal terrein waren het soms despoten geworden, voorzien van macht in de regio.

Nieuwe ziektewet Een andere wettelijke verplichting die kwam was de zogenaamde zesde en dertiende weeks-melding als voorwerk voor de later, na twee jaar ziekte, uit te voeren UWV keuring. Hier ging veel werk in zitten, wat vaak een hoog ambtelijk karakter had.

Deze hele aanpak had tot doel minder WAO'ers te laten toetreden tot het recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering. De kreet was toen dat we op weg waren naar een miljoen arbeidsongeschikten. Er lijkt nu weer een nieuwe ziektewet aan te komen, waarbij werkgevers niet meer twee jaar, maar zelfs tien jaar financieel verantwoordelijk blijven voor hun personeel. In mijn tijd zat de werkgever de twee jaar periode vaak uit in de verwachting dat de zieke werknemer wel een uitkering zou krijgen. Mogelijk dat dat uitzitten van de tijd nu voor veel bedrijven toch wel te langdurig wordt!

Rug recht houden Na drie GGD jaren kwam ik weer in de boezem van de Arbowereld terug, waarna ik met enige spijt een verdere teruggang van de positie van de bedrijfsarts heb zien plaats vinden. Mevrouw Borst zei op enig moment dat bedrijfsartsen "hun rug recht moesten houden", mooi, maar inmiddels waren de arbodiensten verregaand geprivatiseerd.

Het duiden in verschillende formulieren van de oorzaak van de ziekte in factoren die door het werk bepaald worden, werd door veel werkgevers niet erg gewaardeerd. Met zekere regelmaat werd gevraagd om bepaalde opmerkingen opnieuw, anders, te formuleren. Nu is het zo dat de relatie tussen arbeid en gezondheid vaak complex is, multifactorieel. En dit geldt des te meer waar het factoren van psychische belasting betreft.

Welke verbetering kunnen worden aangebracht? Ik zou het volgende willen noemen. Maak gebruik van de verplichting om beroepsziekten te melden, hou bedrijfsartsen er aan, maak de melding verplicht als onderdeel van het reïntegratieverslag, stel jaarlijks een lijst op van aangetroffen beroepsziekten, stel aan bedrijfsartsen die nooit beroepsziekten melden de vraag hoe dat mogelijk is, verlang een duidelijke verklaring waarom ze afwijken van landelijke incidentiecijfers per beroepsgroep en per bedrijfstak. In de bouw is bijvoorbeeld wel een behoorlijke rapportage van beroepsziekten tot stand gekomen.

Calamiteiten Een ander traject is het behandelen van calamiteiten. Wettelijk verplicht is de zogenaamde risico-inventarisatie, die ook periodiek moet worden geactualiseerd. Wat is nu niet logischer dan om de vraag te stellen na het optreden van een calamiteit (denk maar eens aan grote branden in Drachten en Barendrecht) hoe het met al die risico-inventarisaties is gesteld, hoe ze zijn opgesteld, wat ermee is gedaan, en wat de consequentie was als werd vastgesteld dat de risico's niet goed werden beheerd. Stel de arbodienst mede verantwoordelijk voor situaties waarbij bij herhaling de werkgever niet adviezen voortvloeiend uit de inventarisatie opvolgde. Versterk de rol van de Inspectie SZW (de vroegere arbeidsinspectie) en laat die beter samenwerken met arbodiensten. Laat de Inspectie SZW de arbodiensten controleren met betrekking tot de melding van beroepsziekten.

Bedrijfsverpleegkundige Maak een tweetrapsbehandeling van ziektegevallen tot standaard, stel de bedrijfsarts niet als eerste centraal, maar de bedrijfsverpleegkundige, en belast de bedrijfsarts pas in tweede instantie met de moeilijke gevallen. Met attentie voor privacy-aspecten kan het van voordeel voor de werknemer zijn als zowel de bedrijfsarts als de bedrijfsverpleegkundige de arbeidsgebonden factoren van de ziekte of de ziektemelding beoordelen, zodat een communis opinio op dit punt ontstaat. Maak meer gebruik van bedrijfsmaatschappelijk werk en richt deze discipline vooral op preventie. Per saldo zijn er heel veel psychisch belastende factoren in de werkomgeving in Nederland, denk ook aan het onderwijs als voorbeeld onder vele andere.

Vertrouwenspersoon Cruciaal is dat de bedrijfsarts de positie terugkrijgt van de vertrouwenspersoon aan wie werknemers zonder enige twijfel alle informatie kunnen geven die van belang is. Dit houdt in dat de financiering van de arbozorg niet meer bij private partijen wordt neergelegd. Hef een bedrag per werknemer per jaar als een soort verzekeringspakket waarbij toegang tot deze zorg gewaarborgd is. Herformuleer de rol van de vakbond waar het gaat om uitwerking van de spelregels rond deze arbozorg.

Theo Kwant is oud-bedrijfsarts, oud-huisarts, oud-GGD-arts en sinds 4 jaar gepensioneerd.

Verkenning Research Opnames Uitzending

371 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Redactie de Monitor Developers
Lees verder
@de_monitor

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Hoe wordt er omgegaan met mensen met een beroepsziekte? De Monitor onderzoekt in welk systeem mensen die ziek zijn geworden door hun werk terecht komen.
Alles over dit onderzoek