Angst voor Q-koorts en wantrouwen in overheid gaan hand in hand

zaterdag 03 september 2016 Leestijd: 4 min.

Minister Gerda Verburg (Landbouw), minister Ab Klink (Volksgezondheid) en commissaris der Koninging in Noordbrabant, Wim van der Donk tijdens een voorlichtingsbijeenkomst over de Q-koorts in 2009 (bro... /

Bastiaan Hetebrij

Verslaggever

bastiaan.hetebrij@kro-ncrv.nl

zaterdag 03 september 2016 Leestijd: 4 min.

Het wantrouwen van Q-koortsslachtoffers in de overheid is zo groot dat het bijna niet uitmaakt hoe groot het risico op een nieuwe epidemie is. Want áls er toch iets mis gaat, loopt het met deze overheid opnieuw uit de hand. Kijk je er zo naar, dan is risico’s wegen bijna hetzelfde als nieuwe ziektegevallen accepteren. Is er een weg om hun vertrouwen te herstellen?

Voor ons dossier Lokaal Bestuur schreef ik vorige week dat anno 2016 de kans op een Q-koorts epidemie klein is. Dat baseer ik op interviews met onderzoekers van het RIVM en de Universteit Wageningen. Ik trok vervolgens de conclusie dat ik alléén de angst voor Q-koorts niet een overtuigend argument vond om een megastal tegen te houden. Over andere mogelijke bezwaren heb ik me niet uitgelaten, maar die zijn natuurlijk wel te bedenken.

Reacties

De reacties van Q-koortsslachtoffers zijn niet mals. Ze wijzen me nogmaals op het leed dat de ziekte veroorzaakt. Zoals in deze mail van een mevrouw.

Mits toename van gezondheidsrisico's zijn uitgesloten, ben ik als slachtoffer geen tegenstander van uitbreiding van geitenstallen. Maar feit is dat het laatste besmette bedrijf, ook dit jaar, in 2016 nog besmet was. Q-koorts heeft mijn leven en toekomstperspectief verwoest. Het is in Nederland helemaal niet goed geregeld voor zieke mensen en al helemaal niet voor een niet-erkende ziekte. Ik ga dus beslist niet in de buurt komen van welke geitenstallen dan ook met mijn gezonde dochter. Dit hele ziekteproces is een ontzettend traumatische ervaring waarvan het eind nog niet in zicht is. Dit wens je geen mens toe.

Eén van de mails komt van Bert Brunninkhuis, oud-gemeentesecretaris van Eindhoven en voorzitter van de belangenvereniging Q-uestion. Hij schreef mij een uitgebreide reactie waarna ik hem belde om met hem door te praten over onze meningsverschillen. Brunninkhuis vertelde me hoeveel last hij zélf nog heeft van de Q-koorts. Een greep uit zijn klachten: dodelijke vermoeidheid, stem die wegvalt, niet slapen van de pijn, niets kunnen plannen omdat periodes waarin hij terugvalt niet te voorspellen zijn. Brunninkhuis zat toen ik hem belde notabene in een sessie met andere slachtoffers.

Wantrouwen

Zijn belangrijkste bezwaar tegen mijn stuk is dat hij uitermate cynisch is over het toekomstige optreden van boeren en de overheid bij een nieuwe calamiteit. Bij de vorige epidemie stelden ze economische belangen boven de gezondheid van omwonenden, zo zegt Brunninkhuis. Waarom zou dat nu anders zijn? ‘Van de boeren verwacht ik niets.’ En dus is het kleine risico op herhaling van de epidemie voor hem veel minder overtuigend dan voor mij. Bovendien was dat risico in 2007 niet groter of kleiner dan nu, zo zegt hij. Er is dus altijd een kans en waarom zouden de overheid en de boeren niet opnieuw de belangen van omwonenden negeren ten bate van hun eigen economische belangen? Ook dit horen we vaker, zoals in deze mail:

Hieruit concludeer ik dat we een kansspel aan het spelen zijn!! Hoe groot moet de kans zijn voordat we inzien dat het fout gaat en we in moeten grijpen. Als het kalf verdronken is, dempt men de put. Leren we dan niets van het verleden??! Ik ben de mening toe gedaan dat elke dode en elke zieke als gevolge van de Q-koorts er een te veel is, daar moeten we ons op richten. Wie durft de aansprakelijkheid te dragen voor eventuele gedupeerden wanneer het onverhoopt toch mis gaat. Dagelijks komen er nog nieuwe Q-koorts patiënten bij en vallen er doden als gevolg van deze ziekte waar dokter en patiënt nog niet eens van wisten dat het aan de Q-koorts lag/ligt en onze overheid vindt het verantwoord om de nieuwe initiatieven van geitenhouders toe te staan omdat de kans “dramatisch verminderd” is!!

Brunninkhuis noemt wetenschapper Roest, één van de bronnen van mijn vorige verhaal, een ‘heel integere wetenschapper’. Maar de beslissingen (bij een uitbraak) liggen niet bij hem. De kwestie is veel groter dan de techniek van de wetenschap. Het sluit aan bij wat Jos van de Sande, oud-regiodirecteur van de GGD, me vertelde. ‘Als sociaal-geneeskundige vind ik dat je verder moet kijken.’ Hij gaat uit van het voorzorgprincipe. Ook dit horen we terug van onze volgers, die niets willen weten van kleine risico’s en nieuwe stallen.

Is het simpele feit dat mensen ziek kunnen worden al niet voldoende om voorlopig een stop te zetten op geitenbedrijven, totdat hierover meer zekerheid bestaat? Ook al kun je vraagtekens plaatsen bij de uitlatingen van Van de Sande, hij gaat m.i. terecht uit van het voorzorgsbeginsel. We moeten hem koesteren, want hij is in feite de enige onafhankelijke speler in deze discussie.

bron: email Jinke Hesterman, werkgroep max5odeur

Herstel vertrouwen

De overheid bereidt zich natuurlijk voor op toekomstige epidemieën. Maar als daar geen vertrouwen in bestaat, komen we niet bij elkaar. Daarom vroeg ik Brunninkhuis wat moet gebeuren om dat vertrouwen te herstellen. Hij heeft daar wel ideeën over. In de eerste plaats moeten de aanbevelingen die na de epidemie door de Nationale Ombudsman en de onderzoekscommissie Van Dijk zijn gedaan, en aanvankelijk ook door het kabinet zijn onderschreven, alsnog worden ingevoerd. De belangrijkste is dat niet langer de landbouwambtenaren de baas zijn maar de volksgezondheidsambtenaren. Een aanbeveling die volgens Brunninkhuis al in 2005 door het RIVM is gedaan. Een tweede aanbeveling die Brunninkhuis ingevoerd wil is dat er gezondheidscriteria in de Omgevingswet komen. Dan geef je aan dat je als overheid rekening houdt met de gezondheid. En dan wil Brunninkhuis genoegdoening. Hij wil een schikking en excuses. Dat dat er nog steeds niet van gekomen is, bevestigt hem dat de overheid (en de boeren) eigenlijk niet wil erkennen hoe groot de fouten zijn die ze hebben gemaakt.

Gezondheidscriteria

Ik concludeer dat het wantrouwen in de overheid en de boeren bij nieuwe bouwplannen natuurlijk leidt tot angst voor de Q-koorts. Moet je dus niet bouwen? Dat moeten we dus steeds weer wegen met de wetenschappelijke analyses en de belangen van ondernemers. Maar Brunninkhuis’s wensenlijst raakt aan de kern van het beoordelen van die megastallenplannen: zijn er inderdaad goede gezondheidscriteria binnen de Omgevingswet? Is de overheid nu beter ingericht tegen dit soort epidemieën dan voorheen? We horen daar tegengestelde berichten over, dus voedt ons met meer informatie. Consensus tussen Q-koortsslachtoffers, boeren en overheid zou ons in elk geval wel verder brengen.

In dit stuk heb ik alleen de reactie van Q-koortsslachtoffers op mijn stuk behandeld. Er zijn veel meer betrokkenen, zoals boeren en overheidsmensen. Ook zij, en anderen die hier meer over weten, kunnen ons mailen met informatie en commentaar: demonitor@kro-ncrv.nl

Lees meer over

Overheid en bureaucratie Lokaal bestuur
Verkenning Research Opnames Uitzending

532 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Bastiaan Hetebrij Verslaggever

Bastiaan Hetebrij is politicoloog en studeerde in Amsterdam en New York. Hij liep stage bij de Duitse zender Phoenix in Berlijn en werkte als verslaggever bij AT5 en de politieke redactie van RTL-Nieuws. Hij probeert te werken volgens het journalistieke adagium: eerst de feiten, dan het werk, dan de mening en dat doet hij als verslaggever, regisseur en online. Zijn interessegebied is breed. Hij zoekt graag naar belangentegenstellingen, dieperliggende oorzaken en de al dan niet oprechte drijfveren van betrokkenen.

Lees verder
@bhetebrij

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Gemeentes en provincies hebben veel invloed op onze leefomgeving, maar de controle daarop staat onder druk en dat leidt mogelijk tot meer misstanden. Wij willen hier meer over te weten komen.
Alles over dit onderzoek