Werk en inkomen / Tweede kans voor gedetineerden

Ambitieus werkgelegenheidsproject ex-gevangenen grotendeels mislukt

zaterdag 09 maart 2019 Leestijd: 3 min.

De lancering van de Social Impact Bond Werk na detentie in 2016 door onder anderen Gerrit Zalm (oud-bestuursvoorzitter ABN-Amro) en Femke Halsema (oud-bestuurslid Start Foundation) / Foto: ANP / Robin van Lonkhuijsen

Sietze van Loosdregt

Redacteur

zaterdag 09 maart 2019 Leestijd: 3 min.

Een ambitieus project van overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke instellingen om ex-gedetineerden naar werk te geleiden draait uit op een mislukking. Van 150 deelnemers moesten er 90 aan het werk geholpen worden. Slechts 38 vonden een baan. Dat blijkt uit een interne notitie die De Monitor (KRO-NCRV) in handen kreeg. Private investeerders waaronder ABN Amro zijn hun geld daarmee goeddeels kwijt. 

Betrokkenen wijten de teleurstellende resultaten aan een combinatie van te veel ambitie en een onderschatting van de problematiek van de doelgroep.  

De bedoeling van de zogenoemde Social Impact Bond (SIB) Werk na detentie, was om met intensieve begeleiding het groot aantal uitkeringen onder ex-gedetineerden omlaag te brengen en daarmee ook de recidive terug te dringen. Een baan is de beste garantie dat een ex-gevangene op het rechte pad blijft. 

Een SIB is een innovatief instrument waarbij de kosten die de overheid bespaart - denk aan uitkeringen en schade door criminaliteit – terugvloeien naar de investeerders. Zouden meer dan 90 ex-gedetineerden aan een baan geholpen worden dan zou er winst worden uitgekeerd. ABN Amro investeerde samen met de Start Foundation en het Oranjefonds 1,2 miljoen in het project.

Grootse lancering

Het project werd groots aangekondigd in 2016.  Toenmalig staatssecretaris van Justitie Klaas Dijkhoff stelde de investeerders ‘veel rendement’ toe te wensen. ‘Want dat betekent dat meer ex-gedetineerden werk hebben en dat ze minder afhankelijk zijn van een uitkering en dat recidive uitblijft. En dat mag zeker beloond worden.’ Toenmalig bestuursvoorzitter van ABN Amro Gerrit Zalm zei tegen Nieuwsuur te mikken op een rendement van 5 procent op zijn investering.

Bijna een ton per baan

Inmiddels is duidelijk dat ABN Amro dat rendement bij lange na niet gaat halen en er zelfs veel geld op toe zal moeten leggen. Waar gemikt werd op tenminste 90 banen onder 150 deelnemers (60 procent met een baan), werden het er 38 onder 119 deelnemers (32 procent).

Grote vraag is nog hoe de score zou zijn zonder de extra begeleiding die de deelnemers kregen. Hoeveel van hen zouden ook dan een baan gevonden hebben? Vooraf werd de inschatting gemaakt dat dit voor zo’n 20 procent zou gelden, wat neerkomt op 24 banen onder 119 deelnemers. Resten er 14 banen als gevolg van de SIB, omgerekend bijna een ton per baan. Onderzoeksbureau Panteia moet over anderhalf jaar definitief antwoord geven op de vraag hoeveel banen rechtstreeks toegeschreven kunnen worden aan het project.

Té ambitieus

In een evaluatie in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum van het ministerie van Justitie (WODC) concluderen onderzoekers dat de doelstellingen achteraf bezien ‘te ambitieus’ waren. Er zou ook sprake zijn geweest van ‘doelredeneren: men was enthousiast en wilde graag aan de slag gaan met de SIB.’ 

‘Frustrerend’

Niet alleen het aantal gerealiseerde banen valt tegen, ook de rekrutering verliep moeizaam. Hoewel zo’n 1300 gedetineerden in aanmerking kwamen voor deelname aan het project, moest de instroomperiode met 8 maanden worden verlengd om nog een redelijk aantal deelnemers te verkrijgen. Uiteindelijk tekenden 119 gedetineerden een contract.

‘Frustrerend,' zo heeft Irma van der Veen, directeur van de Stichting 180, dit proces ervaren. Stichting 180 was medeverantwoordelijk voor de uitvoering van het project en was daarbij afhankelijk van de door gevangenissen aangeleverde kandidaten. Volgens Van der Veen deden die niet allemaal even enthousiast mee met de werving van kandidaten.

Bovendien is de problematiek van de doelgroep onderschat, aldus Van der Veen. Van de 119 deelnemers bleven er uiteindelijk 96 over. De rest was verdwenen voordat  Stichting 180 goed en wel met de begeleiding kon beginnen. ‘Op het moment dat ze vrijkwamen hadden we ze bijvoorbeeld nog helemaal niet gesproken dus we konden überhaupt nog geen contact leggen, of er was één of twee keer een kort contact geweest in detentie en dan waren ze daarna verdwenen.’

Van de groep die zich wel meldde bij Stichting 180  viel nog een deel af vanwege onder meer verslavings- of psychiatrische problematiek. Zij werden weliswaar geholpen hun problemen aan te pakken, maar begeleiding naar werk zat er voor hen niet in. En zo kon met slechts 65 deelnemers gestart kon worden met de 'integrale aanpak richting werk'.

lees ook: Gevangenisstraf vergroot vaak kans op recidive vrijdag 01 februari

Verschillende betrokkenen bij het project benadrukken dat het doel van de SIB ook was om ervan te leren, niet alleen om harde cijfers te realiseren. ABN Amro is ondanks de tegenvallende resultaten dan ook nog altijd enthousiast over het project. ‘De SIB heeft zich tot nu toe positief bewezen en er is voldoende basis om deze vorm van samenwerking en financiering eventueel verder te exploreren,' aldus een woordvoerder.

'Bij doneren is het rendement altijd min 100 procent'

Ruben Koekoek van Social Finance NL was destijds betrokken bij het opstellen van de SIB namens ABN Amro. Volgens hem is er een toenemend aantal mensen dat wil investeren in maatschappelijk doelen. ‘Mensen die impact maken voorop stellen, nog voor rendement.’

De investeerders namen dus bewust een risico hun investering goeddeels kwijt te raken. 'Menselijk gedrag veranderen bij een moeilijke doelgroep, daar hoort een groot risico bij. Bij een Social Impact Bond zijn de investeerders zich daarvan bewust.' En bovendien, zo stelt hij: ‘Bij doneren is het rendement altijd min 100 procent.'

Morgenavond in De Monitor: Tweede kans voor gedetineerden. 22:40 uur, NPO2

Dit artikel is geschreven door:

Sietze van Loosdregt Redacteur

Sietze van Loosdregt komt van het platteland. En dat zie je terug zijn werk. Zo maakte hij voor De Monitor uitzendingen over megastallen, de Q-koorts en windmolens. Maar ook over sociaal maatschappelijke thema’s als het onderwijs en de sociale dienst. Hij begon zijn werk in Hilversum bij het actualiteitenprogramma Netwerk, en werkte daarna onder meer voor de discussieprogramma’s Rondom 10 en Debat op 2.

Lees verder
@sietze_1

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Meer weten?

Ieder jaar worden er in Nederland zo'n 35.000 gedetineerden vrijgelaten. Eenmaal buiten de poort is het vaak lastig om aan een baan of een woning te komen. Het risico op recidive wordt hierdoor ver...
Alles over dit onderzoek