‘Als het een azijnpis-verhaal wordt, doe ik niet mee’

zondag 03 juli 2016 Leestijd: 6 min.

dru /

Bastiaan Hetebrij

Verslaggever

bastiaan.hetebrij@kro-ncrv.nl

zondag 03 juli 2016 Leestijd: 6 min.

Een politicus die iets moois heeft gedaan voor de gemeenschap wil daar mee pronken, zou je zeggen. Maar geldt dat ook voor John Haverdil, zeer invloedrijk raadslid en oud-wethouder in de gemeente Oude IJsselstreek? Hij is dé man achter de restauratie van een oud fabrieksterrein. Maar hoe reageert hij als we hem vragen te reageren op kritiek van een tipgever?

Onze oproep om met tips te komen over misstanden in het lokale bestuur levert genoeg verhalen op. Maar in welk onderwerp gaan we ons echt verdiepen? Ik neem jullie mee hoe ik met één zo’n tip ben omgegaan. Het eindigt met een telefoontje met oud-wethouder Haverdil, die reageert met: ‘Als het een azijnpis-verhaal wordt, doe ik niet mee’. Ik heb dan nog geen vraag gesteld.

Mooi industriepark

Een paar weken geleden kregen wij een tip uit de gemeente Oude IJsselstreek. Daar is al jaren gedoe over een fabrieksterrein dat is omgebouwd tot een woon-, cultuur- en horecaplek, oftewel het DRU-industriepark. Over één ding is iedereen het eens: het is mooi geworden. Maar toch raken sommigen niet uitgepraat over de besluitvorming, de kosten én vermeende belangenverstrengeling. Voor ons is de vraag: hebben we hier een interessant verhaal te pakken waar we met volle kracht onderzoek naar gaan doen?

Onze tipgever is Henk van Garderen, inwoner van de gemeente, een voormalig accountant en lid van het Comité Verontruste Burgers. Van Garderen is fanatiek, maar schijnbaar niet de fanatiekste. Een paar jaar geleden waren binnen het Comité verschillen van inzicht over de aanpak en trok Van Garderen zijn eigen plan. Maar ze houden elkaar nog steeds op de hoogte. We zagen wel wat in zijn versie van de geschiedenis: megalomane wethouder bouwt te duur complex waar de gemeenschap onder lijdt. Tegelijkertijd zijn we al met een paar onderwerpen druk, bijvoorbeeld de geitenstal in Maasdriel. Dus wat te doen?

Overschrijdingen

Ten eerste lezen we ons kort in: het betreft een fabriek in onbruik, gelegen op giftige grond en met historische betekenis voor de regio. Het staat in Ulft, de grootste kern van 15 in totaal in de gemeente Oude IJsselstreek. Het project bestond uit het saneren van het terrein en bouwen van woningen, concert-, film- en theaterzalen, etcetera. Aanvankelijk schatte de gemeente de kosten op 7,5 miljoen. In 2011 werd het Comité opgericht en die becijferde de kosten op bijna 30 miljoen. Begin 2016 bleken de kosten voor de gemeente 23,5 miljoen. Daarnaast betaalt de gemeente jaarlijks 1,2 miljoen aan subsidie, gegarandeerd tot 2018. Grote delen van het terrein functioneren goed: de popzaal en het theater bijvoorbeeld zijn een succes.

Verwijten

De verwijten van de tipgever zijn kort gezegd:

  • Tijdens de besluitvorming zijn twee kritische rapporten over de levensvatbaarheid van het complex niet meteen gedeeld met de gemeenteraad en het project er dus doorheen geduwd.
  • De financiële schade voor de gemeente is groot.
  • De kosten zijn te hoog, een flink deel van de miljoenenoperatie is ondoorzichtelijk en dus weten we niet of we niet bedonderd zijn.
  • De wethouder heeft later binnen het project een pand gekocht en wekt daarmee de schijn van belangenverstrengeling.

Na wat inlezen vond ik de casus interessant, maar de belangrijkste verwijten gaan over een periode die best ver weg ligt voor De Monitor, namelijk 2006-2010. We zijn geen geschiedschrijvers. Bovendien is alles door de gemeenteraad goedgekeurd. De verhalen over rapporten die in bureaulades bleven liggen krijgen wij bevestigd van raadsleden. Tegelijkertijd zeggen diezelfde bronnen dat bij latere besluitvorming die kritische rapporten wél zijn meegenomen.

Afweging

Voor ons kan een reconstructie interessant zijn, maar dan moet er een lijn met het heden zijn, zoals we eerder deden met de besluitvorming rondom de windmolens in de Veenkoloniën. We bedachten er drie:

-Is de financiële ‘schade’ van de bouw van het complex nog steeds voelbaar en leidt die direct tot extra bezuinigingen op bijvoorbeeld keukentafelgesprekken of iets dergelijks?

-Wat is er gebeurd met het advies van een extern onderzoeker om nog één keer een extern onderzoek te doen?

-Klopt er wat van de suggestie van een ‘schijn van belangenverstrengeling’? De oud-wethouder kocht namelijk een woning op het terrein?

Financiële erfenis?

Over de doorlopende financiële ‘schade’ van het DRU-complex zegt de lokale SP dat de gemeente het financieel zwaar heeft en dat er onder meer fors is bezuinigd op het verenigingsleven. Zelfs de SP had begrip voor de noodzaak van zo'n bezuiniging. Ze stemde alleen tegen vanwege de hoogte. Het punt is dat de tientallen miljoenen die zijn aangewend voor het complex dus niet meer beschikbaar voor het zangkoor en de muziekvereniging. Dat geeft nog steeds scheve gezichten in de 14 andere kernen buiten Ulft. Maar andere politici zeggen dat de gemeente ongeluk heeft gehad met de woningplannen binnen en buiten het DRU-terrein. Daar is flink op afgeschreven door de ineenstorting van de huizenmarkt en de crisis. Dat is net zo goed een reden voor de financiële druk.

Het externe onderzoek is inderdaad niet toegekend. De SP, in de oppositie, is wel voor, maar geeft toe het nog altijd niet zelf te hebben voorgesteld in de raad. Een raadslid van een andere partij vindt het niet nodig omdat er al een groot recent onderzoek naar de kosten is geweest. Wij kunnen als journalisten hier natuurlijk induiken. Maar als de oppositie hier al geen nummer van maakt, vraag ik me de urgentie ervan wel af.

Belangenverstrengeling

De laatste beschuldiging, over de schijn van belangenverstrengeling, wekt bij iedere journalist interesse. Tevens is het onze valkuil, want iemand beschadigen is snel gedaan, maar wat als het niet klopt? Is er niet een vuil spel, of speelt iemand een laatste wanhopige troef?

Tipgever Van Garderen vindt het verdacht dat de oud-wethouder een huis heeft gekocht op het industrieterrein dat hij zelf heeft laten ontwikkelen. Maar als wij naar de koopsommen van de woningen daar kijken zien wij geen gekke dingen, en ook na aandringen komt Van Garderen niet tot iets van bewijs. Dat geeft hij ook toe. We hebben hoogleraar integriteit Gjalt de Graaf en onderzoeker Willeke Slingerland de kwestie voorgelegd en zij vinden het niet raar dat een wethouder zo’n huis koopt. Zolang daar tenminste geen voordeeltjes voor hem aan verbonden zijn.

Roddel en betrokkenheid

Vriend en vijand zeggen dat het Comité Verontruste Burgers echt betrokken is bij wat er in de gemeente gebeurt. Hun onderzoek naar de gang van zaken rondom het DRU-terrein duurt nu al jaren. Een enkele sympathisant betrapt zichzelf op de gedachte dat het zo langzamerhand wat van ruzie zoeken weg heeft. Zelf vind ik het bijvoorbeeld niet sterk dat Van Garderen deze week nog een brief aan de gemeente stuurde waarin hij niet ingaat op een uitnodiging om te praten. Daar staat tegenover dat op deze jarenlange zoektocht van betrokken burgers door de gemeente slecht is gereageerd, zo erkennen juist ook critici van het Comité. Enige verharding is begrijpelijk.

Kortom, dit verhaal gaat net zoveel over de DRU als over de politieke cultuur in de gemeente. Daar heb ik een aantal smakelijke verhalen over gehoord. De interim-burgemeester die deze week afscheid nam zou zich hebben afgevraagd waarom zulke aardige mensen eenmaal in de raadszaal zo hard kunnen zijn.

Azijn

Natuurlijk bel ik ook met dé man achter dit project, oud-wethouder en nu weer raadslid John Haverdil. Na een eerste telefoontje kon ik hem een dag later nog eens bellen omdat hij dan meer tijd had. Ik legde uit dat ik belde om wederhoor voor deze overpeinzing, maar kwam vervolgens in het telefoongsprek geheel niet meer aan het woord. Haverdil, door diverse mensen getypeerd als idealistisch, emotioneel betrokken én sluw, praatte minuten achtereen door en concludeerde dat hij zijn ‘opvolger niet voor de voeten wil lopen’. Oftewel geen commentaar.

Pogingen van mij om iets te zeggen over de werkwijze van De Monitor, de toon van mijn stukje, de insteek van mijn vragen en tenslotte de sfeer van dit telefoongesprek, mislukten. Toen hij klaar was, wilde hij ophangen. Ik niet natuurlijk. ‘Volgens mij begrijp je het niet.’, zei hij ook nog.

Maar ik wilde zeggen dat bepaalde vragen alleen hij kan beantwoorden. Dat hij ook een eigen verantwoordelijkheid heeft, dat hij bovendien nog raadslid is etcetera. Ik geef toe, na 5 minuten en 30 seconden, ik heb dat echt genoteerd, ben ik op luidere toon dan normaal door hem heen gaan praten. Maar de man stopt gewoon niet. Haverdil zendt. Je gaat je afvragen hoe dat geweest moet zijn toen mijnheer zich wethouder mocht noemen. Na 20 seconden door elkaar heen jakkeren vond Haverdil het gesprek onaangenaam en dreigde de verbinding te verbreken.

Woede

Ik had ooit een docent die zei dat woede een goede motivatie voor onderzoek was. Wat dat betreft doet Haverdil zijn zaak geen goed. Maar ik wil objectief onderzoek doen en probeerde een neutrale toon te vinden. Het lukte maar matig. Ik riep nu door zijn woordenstroom heen of hij ook niet wilde reageren op de beschuldiging van de schijn van belangenverstrengeling. Daar ‘kan ik niets van zeggen’, was het vage antwoord. Ik heb hem niet meer kunnen uitleggen dat wij het zelf helemaal geen belangenverstrengeling vinden, en dat we juist van hem willen horen of hij zich gemaltraiteerd voelt door boze burgers die hem al jaren in de gaten houden. Haverdil echter praat wel maar zegt niets, dus we hingen maar op.

Of we nog doorgaan met dit dossier is voor mij onduidelijk. Het ligt ook aan eventuele nieuwe tips. Misschien is Haverdil wel een uitstekend bestuurder die wat heeft neergezet. Dan mogen jullie dat melden. Maar wellicht is er wel degelijk iets mis met de bestuursstijl van de man, of met de totstandkoming van het DRU-complex. Voor nieuwe feiten staan we altijd open, mail naar demonitor@kro-ncrv.nl

Lees meer over

Overheid en bureaucratie Lokaal bestuur
Verkenning Research Opnames Uitzending

532 tips

ontvangen

Ervaringsdeskundigen

gezocht

Dit artikel is geschreven door:

Bastiaan Hetebrij Verslaggever

Bastiaan Hetebrij is politicoloog en studeerde in Amsterdam en New York. Hij liep stage bij de Duitse zender Phoenix in Berlijn en werkte als verslaggever bij AT5 en de politieke redactie van RTL-Nieuws. Hij probeert te werken volgens het journalistieke adagium: eerst de feiten, dan het werk, dan de mening en dat doet hij als verslaggever, regisseur en online. Zijn interessegebied is breed. Hij zoekt graag naar belangentegenstellingen, dieperliggende oorzaken en de al dan niet oprechte drijfveren van betrokkenen.

Lees verder
@bhetebrij

Deel dit artikel

Meer artikelen in dit onderzoek

Toon meer

Meer weten?

Gemeentes en provincies hebben veel invloed op onze leefomgeving, maar de controle daarop staat onder druk en dat leidt mogelijk tot meer misstanden. Wij willen hier meer over te weten komen.
Alles over dit onderzoek